Kto powinien posiadać procedury przeciwdziałania praniu brudnych pieniędzy (AML) i co musi się z nich znaleźć?

Od dnia 1 marca 2018 r. obowiązuje nowa ustawa o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu. Powstała w odpowiedzi na europejską dyrektywę Anti-Money Laundering (zwaną dalej AML) i jej celem było dostosowanie polskiego ustawodawstwa w tym zakresie. Kary za jej nieprzestrzeganie są wysokie.

Ale czym tak naprawdę jest ta regulacja i jak się ją stosuje w praktyce? Przekonajmy się zatem kto jest zobowiązany do jej posiadania wewnętrznej procedury AML, a także co może nam się stać jeśli jej nie wdrożymy.

Czym jest instytucja „prania” pieniędzy?

Są to wszelkie działania, które mają na celu wprowadzić do legalnego obrotu najczęściej pieniądze albo inne wartości majątkowe, które uzyskano z nielegalnych źródeł, bądź które służą do finansowania nielegalnej działalności. Najczęściej chodzi o przestępczość handlu nielegalnymi substancjami. Jedną z najbardziej powszechnych metod na pranie pieniędzy jest zawyżanie przychodów z legalnej działalności, której dokładne rozmiary najczęściej są trudne do skontrolowania (np. działalność usługowa, działalność gastronomiczna). W Polsce będą to też pieniądze pochodzące z działalności nierejestrowanej i nieopodatkowanej działalności gospodarczej. Praniem pieniędzy nazywa się także transferowanie lub używanie tych wartości przez osobę, która od początku wiedziała o nielegalnym ich pochodzeniu.

Należy przy tym wskazać, że przepisy ustawy nie modyfikują w żadnym stopniu art. 299 kk. Jedynie podtrzymują obowiązki już ciążące na tzw. instytucjach zobowiązanych, ale także poszerzają je u tych podmiotów, które miały je w ograniczonym zakresie (np. brak szczególnych procedur, tylko obowiązek informowania o tzw. transakcjach podejrzanych).

Kto musi wdrożyć procedurę AML?

Obowiązek posiadania wewnętrznej procedury AML wynika wprost z art. 50 ustawy o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu. W przepisie czytamy, że: ,,Instytucje obowiązane wprowadzają wewnętrzną procedurę w zakresie przeciwdziałania praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu, zwaną dalej “wewnętrzną procedurą instytucji obowiązanej”.” Wynika z tego, że obowiązkiem tym obarczone będą „Instytucje obowiązane”. Czym zatem są te instytucje?

Ustawa odpowiada na to pytanie w art. 2 ust. 1 przedstawiając katalog zawierający te podmioty i obejmujący najczęściej instytucje o finansowym i ubezpieczeniowym profilu działalności. Wśród nich znajdziemy podmioty takie jak:

  • banki,
  • instytucje kredytowe i ich oddziały,
  • spółdzielcze kasy oszczędnościowo-kredytowe (SKOKi),
  • krajowe instytucje płatnicze,
  • małe instytucje płatnicze,
  • agentów rozliczeniowych,
  • fundusze inwestycyjne,
  • alternatywne spółki inwestycyjne,
  • firmy inwestycyjne,
  • banki powiernicze oraz oddziały zagranicznych firm inwestycyjnych,
  • zakłady ubezpieczeń,
  • pośredników ubezpieczeniowych,
  • podmioty prowadzące działalność kantorową oraz świadczące podmioty świadczące usługi w zakresie wymiany walut wirtualnych,
  • instytucje pożyczkowe,
  • przedsiębiorców prowadzących działalność w zakresie gier losowych, zakładów wzajemnych, gier w karty i gier na automatach,
  • operatorów pocztowych.

Lista nie jest jednak ograniczona wyłącznie do instytucji finansowych czy ubezpieczeniowych. Katalog jest szeroki i zawiera też podmioty jak:

  • podmioty prowadzące działalność w zakresie usługowego prowadzenia ksiąg rachunkowych,
  • pośrednicy nieruchomości;
  • notariusze, adwokaci, radcowie prawni, doradcy podatkowi – ale w ograniczonym zakresie,
  • podmioty prowadzące działalność z zakresu tzw. offshore and company services, (tj. usługi rejestracji spółek oraz innych jednostek organizacyjnych, usługi pełnienia funkcji członka zarządu (lub podobnej), usługi zapewniania siedziby, adresu prowadzenia działalności, adresu korespondencyjnego (usługi biura wirtualnego), określone usługi powiernictwa);
  • przedsiębiorcy w zakresie, w jakim przyjmują lub dokonują płatności za towary w gotówce o wartości równej lub przekraczającej równowartość 10 000 euro (w ramach jednej operacji, bądź kilku powiązanych);
  • fundacje w zakresie, w jakim przyjmują lub dokonują płatności w gotówce o wartości równej lub przekraczającej równowartość 10 000 euro (w ramach jednej operacji, bądź kilku powiązanych);
  • stowarzyszenia posiadające osobowość prawną, w zakresie, w jakim przyjmują lub dokonują płatności w gotówce o wartości równej lub przekraczającej równowartość 10 000 euro (w ramach jednej operacji, bądź kilku powiązanych).

Co ciekawe domy aukcyjne, antykwariaty, komisy, handlujący metalami i kamieniami nie muszą wypełniać obowiązków dotyczących AML.

Jak mogliśmy zaobserwować lista podmiotów obowiązanych do stosowania i wdrożenia procedury AML jest więc bardzo szeroka.

Szczególną uwagę należy zwrócić jednak na transakcje w gotówce. Pamiętajmy, że jeśli osiągną one 10.000 euro bądź więcej to już z samego tego faktu wynika konieczność wdrożenia i stosowania AML bo zostaje się włączonym do grona podmiotów obowiązanych. Sprawia to, że teoretycznie jedna taka transakcja powyżej 10.000 euro i możemy się liczyć z nałożeniem sankcji o ile nie wykażemy, że wywiązaliśmy się z obowiązków ustawowych i nie są wobec nas stosowane wyłaczenia.

Czym jest procedura AML i jak się ja stosuje?

AML jest przede wszystkim zindywidualizowanym dokumentem sporządzonym w oparciu o rodzaj przedmiotu działalności, jego rozmiar oraz charakterystykę. Art. 50 ust. 2 ustawy wskazuje co dokładnie ma się w nim znaleźć i będzie to przede wszystkim określenie:

  • czynności lub działań podejmowanych w celu ograniczenia ryzyka prania pieniędzy oraz finansowania terroryzmu i właściwego zarządzania zidentyfikowanym ryzykiem prania pieniędzy lub finansowania terroryzmu;
  • zasad rozpoznawania i oceny ryzyka prania pieniędzy oraz finansowania terroryzmu związanego z danymi stosunkami gospodarczymi lub transakcją okazjonalną, w tym zasad weryfikacji i aktualizacji uprzednio dokonanej oceny ryzyka prania pieniędzy oraz finansowania terroryzmu;
  • środków stosowanych w celu właściwego zarządzania rozpoznanym ryzykiem prania pieniędzy lub finansowania terroryzmu związanym z danymi stosunkami gospodarczymi lub transakcją okazjonalną;
  • zasad stosowania środków bezpieczeństwa finansowego;
  • zasad przechowywania dokumentów oraz informacji;
  • zasad wykonywania obowiązków obejmujących przekazywanie Generalnemu Inspektorowi informacji o transakcjach oraz zawiadomieniach;
  • zasad upowszechniania wśród pracowników instytucji obowiązanej wiedzy z zakresu przepisów o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu;
  • zasad zgłaszania przez pracowników rzeczywistych lub potencjalnych naruszeń przepisów z zakresu przeciwdziałania praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu;
  • zasad kontroli wewnętrznej lub nadzoru zgodności działalności instytucji obowiązanej z przepisami o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu oraz zasadami postępowania określonymi w wewnętrznej procedurze.’’

Wskazane jest przy tym, że procedura powinna mieć indywidualny charakter dla każdego podmiotu ze względu na konieczność uwzględnienia indywidualnych cech podmiotu obowiązanego. Oznacza to, że lepiej nie korzystać z „gotowych” szablonów, bo celem ewentualnej kontroli będzie sprawdzenie czy procedura realnie spełnia swoją rolę, jest wykonywana i rozsądna do skali i charakteru działalności przedsiębiorcy.

Instytucje obowiązane działające w grupie muszą wprowadzić procedury AML określające zasady wymiany i ochrony informacji pomiędzy podmiotami w ramach grupy w związku z wykonywaniem obowiązków w zakresie AML.

Przepisy z ustawy AML między innymi przewidują konieczność przeprowadzania identyfikacji i weryfikacji klienta (np. przez pobranie kopii lub skanu dowodu osobistego) czy też ustalenia tzw. beneficjentów rzeczywistych wykonywanej transakcji (czyli tych osób czy przedsiębiorstw, które realnie mają wpływ na to jak zachowa się nasz kontrahent).

Dalej wymaga się samodzielnej analizy dokonanej przez przedsiębiorcę, czy dana czynność nie służy praniu pieniędzy lub finansowaniu terroryzmu. Jeśli wniosek z analizy będzie pozytywny to obliguje to przedsiębiorcę do podjęcia określonych w ustawie działań jak np. odmówienie zawarcia umowy czy zgłoszenia transakcji Generalnemu Inspektorowi Informacji Finansowej, a w niektórych przypadkach nawet zamrożenia środków klienta.

Jednak najczęściej pomijanym obowiązkiem przedsiębiorcy obowiązanego do wdrożenia AML jest zdecydowanie obowiązek szkolenia przez pracodawcę jego samego oraz jego pracowników z przeciwdziałania praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu. Obowiązek szkoleń dotyczy wszystkich przedsiębiorców obowiązanych i to niezależnie od wielkości i obrotów. Ponadto przeszkolona musi zostać każda osoba, która bierze udział w realizacji obowiązków ustawowych co oznacza, że może się okazać, że konieczne będzie przeszkolenie całego dsiębiorstwa bo w relację z klientami zaangażowane są najczęściej nie tylko osoby zajmujące się marketingiem i sprzedażą ale też odpowiedzialne za obsługę posprzedażową.

Pamiętajmy ponadto, że każdy przedsiębiorca obowiązany na mocy przepisów AML, musi regularnie weryfikować czy posiada aktualne informacje o swoim kliencie.

Skutki niewdrożenia procedury AML

Zgodnie z przepisami jeżeli instytucja obowiązana nie dopełnia obowiązku posiadania wewnętrznej procedury AML albo jest ona wadliwa pod kątem spełniania wymogów ustawowych to naraża się na nałożenie całego katalogu różnych kar administracyjnych. Będą to na przykład:

  • nakaz zaprzestania podejmowania przez instytucję obowiązaną określonych czynności,
  • cofnięcie koncesji lub zezwolenia albo wykreślenie z rejestru działalności regulowanej,
  • zakaz pełnienia obowiązków na stanowisku kierowniczym przez osobę odpowiedzialną za naruszenie przez instytucję obowiązaną przepisów ustawy, przez okres nie dłuższy niż rok,
  • kara pieniężna wysokości dwukrotności kwoty osiągniętej korzyści lub unikniętej straty a jeśli nie jest możliwe ustalenie – do kwoty 1.000.000 EUR. Może ona być jednak jeszcze wyższa i wynosić w przypadku niektórych podmiotów nawet do 5.000.000 EUR albo do wysokości 10% obrotu wykazanego w ostatnim zatwierdzonym sprawozdaniu finansowym.

Wysokość kary co do zasady oparta będzie między innymi o wagę naruszenia, czas trwania, zakres odpowiedzialności podmiotu, jego możliwości finansowe i w końcu o skalę korzyści lub unikniętych strat, strat innych osób oraz czy wystąpiło uprzednie naruszenie innych przepisów.

Masz pytania lub potrzebujesz pomocy ?
Daj nam znać w sekcji komentarz poniżej lub poprzez FORMULARZ KONTAKTOWY

Pozostałe artykuły

Zostaw komentarz

Translate »