Marcin Staniszewski
|
8 grudnia 2021
Spis treści

Implementacja tzw. V Dyrektywy AML w polskim porządku prawnym wprowadza wiele fundamentalnych zmian nie tylko dla przedsiębiorców i podmiotów zajmujących się finansami sensu stricto, ale także dla tych, dla których przeważający przedmiot działalności mieści się w tym zakresie. Bardzo ważna jest świadomość podmiotów prowadzących działalność gospodarczą w zakresie ich obowiązków związanych z przeciwdziałaniem praniu pieniędzy, a także konsekwencji naruszeń. Jednym z aspektów nowelizacji, która dotyka wielu przedsiębiorców, jest korzystanie z kart przedpłaconych.

Czym są karty przedpłacone i w jakim zakresie funkcjonowały w polskim obrocie prawnym

Karty przedpłacone (pre-paid) jest to jeden z rodzajów tzw. przedpłaconych instrumentów płatniczych. Zgodnie z danymi opublikowanymi przez NBP w 2020 roku, w obrocie było ponad 2 mln kart przedpłaconych. Główną różnicą między kartą przedpłaconą a zwykłą kartą debetową jest, że płatność może być wykonywana jedynie do wysokości środków posiadanych na karcie. Karta przedpłacona musi być uprzednio zasilona z innego konta.

Istotne jest, że korzystanie z kart przedpłaconych w zasadzie niczym nie różni się od korzystania z karty kredytowej czy debetowej, płatności można dokonywać zarówno w Internecie, jak i offline, w sklepach tradycyjnych i innych punktach, w których płatność kartą jest dopuszczalna w ogóle.

Co ciekawe, karty przedpłacone są wykorzystywane także przez ośrodki pomocy społecznej. zgodnie ze stanowiskiem Ministerstwa Finansów z 21 listopada 2016 roku, w zakresie kart pre-paid podkreślono, że mają one niezwykle ważną wartość społeczną, polegającą m.in. na:

  • Uproszczeniu świadczeń z zakresu pomocy społecznej, m.in poprzez możliwość wypłacania świadczeń socjalnych w formie bezgotówkowej. Kartę przedpłaconą w zakresie pomocy społecznej można wystawić nawet, gdy beneficjent nie ma osobistego rachunku bankowego (a wydanie karty przypisywane jest wtedy do odpowiedniego subkonta na rachunku organu administracji).
  • Przeciwdziałaniu wykluczeniu finansowego. Zdaniem Ministerstwa posiadanie karty pre-paid umożliwia korzystanie z instrumentów finansowych (w tym korzystania w Internecie) osobom preferującym obrót gotówkowy. Korzystanie z karty przedpłaconej odbywa się bez zbędnych formalności.
  • ograniczenie ryzyka związanego z oszustwami w Internecie. Ministerstwo trafnie zauważyło, że na kartach przedpłaconych zazwyczaj przechowywana jest mała ilość gotówki. W przypadku wykradnięcia danych karty przedpłaconej, skutki oszustwa z pewnością są dla użytkownika mniej dotkliwe.

Korzyści i ryzyka związane z korzystaniem z kart przedpłaconych

Korzyści z korzystania z kart przedpłaconych można podzielić na dwie kategorie. Dla osób fizycznych (niezależnie czy prowadzą przedsiębiorstwo czy nie), główną korzyścią z korzystania z karty pre-paid może być zwiększona kontrola własnych wydatków. W odróżnieniu od karty kredytowej, karta pre-paid jest zasilona o określoną ilość środków z rachunku posiadacza, a nie z rachunku banku. Oznacza to, że osoba korzystająca z karty użytkuje de facto swoje pieniądze, a nie pieniądze banku (jak np. w sytuacji karty kredytowej). Może umożliwić to lepszą kontrolę wydatków

W zakresie dużych przedsiębiorstw, istnieje możliwość wypłacania niektórych świadczeń socjalnych za pomocą kart przedpłaconych. Może to dotyczyć m.in. świadczeń z Zakładowego Funduszy Świadczeń Socjalnych. Wręczenie pracownikowi karty przedpłaconej, która jest aktywna w niektórych punktach sprzedaży (np. w sklepach z zabawkami, odzieżą dziecięcą czy obuwiem lub np. wyłącznie w obiektach sportowych). Powyższe pozwoli wydatkować środki tylko na przewidziany przez pracodawcę cel (np.na dofinansowanie do sportu czy wyłącznie na dzieci pracownika). Obecnie przykładami kart przedpłaconych mogą być zatem:

  • karty do wykorzystania tylko w punktach o określonym asortymencie lub o określonych usługach (np. tylko w sklepach spożywczych, tylko w sklepach sportowych lub np. tylko w punktach rozrywkowych dla dzieci)
  • karty, z których można swobodnie tak jak kartą debetową czy kredytową (w tym można wybierać środki z bankomatów)
  • karty o przypisanym rachunku bankowym, które można ponownie zasilać po wykorzystaniu środków
  • karty o określonym nominale, “jednorazowe” (po jego wykorzystaniu brak możliwości ponownego zasilenia)
  • karty podarunkowe, które można wykorzystać tylko w danej sieci sklepów
  • karty przedpłacone, które można nabyć i zasilać w bankach (takie karty w swojej ofercie ma większość banków)- funkcjonują podobnie jak karty debetowe czy kredytowe

Warto nadmienić, że karty przedpłacone są często wykorzystywane w bieżących sprawach życia codziennego przez młodzież. Zasilanie takiej karty jest łatwiejsze niż przelewy na rachunek bankowy. Jest to dobry sposób na pierwsze kroki w zakresie planowania przez dziecko swoich finansów (np. w okresie miesięcznym), a rodzic zyskuje pewność, że pieniądze nie będą zgubione, lub że dziecko wyda je w ciągu jednego dnia (na kartach przedpłaconych również można ustalić dzienne limity płatności). Jest to ciekawa forma “kieszonkowego”, ale także może być bardzo wygodna w sytuacji, gdy dziecko wyjeżdża np. na kolonię czy obóz. Co ciekawe, zgodnie z indywidualną interpretacją dyrektora KIS (0114-KDIP3-2.4011.159.2018.1.MK. z 13 kwietnia 2018 roku), przychód z tego tytułu jest zwolniony z podatku dochodowego od osób fizycznych na zasadzie art. 21 ust. 1 pkt 67 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych.

Komisja Nadzoru Finansowego już przy okazji implementacji tzw. IV Dyrektywy AML zauważyła, że anonimowe karty przedpłacone niosą ze sobą ryzyko związane z praniem pieniędzy. Posiadacz karty będąc anonimowym (w tym m.in. nie podpisując umowy z bankiem) mógł bez problemu korzystać z karty w sposób przestępczy, utrudniając ustalenie swoich danych. Karty przedpłacone mogły być także stosowane jako sposób na ukrywanie dochodów w toku egzekucji (np. przed komornikiem). Mając powyższe na uwadze, dokonano pewnych modyfikacji, m.in. polegających na obowiązku posiadania konta osobistego w banku, w sytuacji gdy z karty przedpłaconej chce korzystać osoba fizyczna.

Karty przedpłacone a założenia AML

Tzw. V Dyrektywa AML została wydana w celu skuteczniejszego przeciwdziałania finansowania terroryzmu, zapobiegnięcie wykorzystywania systemu finansowego do prania pieniędzy oraz zapewnienie większej przejrzystości transakcji finansowych oraz podmiotów o charakterze korporacyjnym.

Co istotne, ustawodawca unijny dostrzegł liczne korzyści związane z obecności kart przedpłaconych w obrocie prawnym. W związku z powyższym, zapatrywania w V AML dot. kart przedpłaconych są zrównoważone. W uzasadnieniu dyrektywy wskazano, że środki zapewniające równowagę między korzyściami a zagrożeniami, które wynikają ze stosowania kart pre-paid muszą być adekwatne do ryzyka związanego z korzystaniem z tychże.

Czy przepisy AML mają wpływ na karty przedpłacone?

Mając na uwadze zagrożenia określone powyżej, w tym w szczególności anonimowość osoby korzystającej z karty przedpłaconej, nie ulega wątpliwości, że dyrektywa V AML ma wpływ na karty przedpłacone.

Po pierwsze, jednym z celów dyrektywy jest zniwelowanie anonimowości w zakresie dokonywania płatności kartą przedpłaconą przez Internet. Zgodnie z V AML korzystanie z karty przedpłaconej w Internecie jest dopuszczalne, ale te transakcje mają być przejrzyste. Rozumie się przez to, że dane osobowe korzystającego z karty muszą być powiązane z transakcją.

Po drugie, zmniejszono limit korzystania z kart przedpłaconych w obrocie fizycznym do 150 euro (zgodnie z dyrektywą IV AML limit ten wynosił 250 euro). W zakresie implementacji dyrektywy V AML należy wskazać na wchodzący w życie 31 października 2021 roku znowelizowany art. 38 ustawy o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu. Zgodnie z ww. normą, instytucja obowiązana może odstąpić od stosowania środków bezpieczeństwa w zakresie kart przedpłaconych jeżeli:

  • karta posiada maksymalny miesięczny limit transakcji w wysokości 150 euro i nie może być zasilona, a kwota może być wydana na terytorium RP
  • maksymalna kwota przechowywana nie przekracza 150 euro
  • instrument jest wykorzystywany tylko do zakupu towarów i usług
  • instrument może być zasilony tylko przy zastosowaniu środków bezpieczeństwa (czyli np. z zarejestrowanego na os. fiz. rachunku bankowego)
  • wydawca przeprowadza bieżącą analizę przeprowadzonych transakcji, jeżeli okoliczności wskazują na pranie pieniędzy lub finansowanie terroryzmu.

Podsumowanie

O ile na przedsiębiorców co do zasady nie został nałożony obowiązek wdrażania procedury AML, zdaje się, że przedsiębiorcy korzystający z kart przedpłaconych w ramach swojego przedsiębiorstwa nie będą podlegali obowiązkowi raportowania potencjalnych naruszeń do Generalnego Inspektora Informacji Finansowej, (określanego także jako GIIF) i obowiązkowi wdrożenia procedury AML. Niemniej jednak, ten obowiązek będzie nałożony na przykład na obsługujące przedsiębiorców biura rachunkowe, które o kartach przedpłaconych mają wiedzę. O obowiązkach biur rachunkowych związanych z przeciwdziałaniem praniu pieniędzy przeczytają Państwo w tym artykule



Zaufali nam:


5/5 - (1 vote)