|
26 maja 2021

Spis treści

Pranie brudnych pieniędzy oraz finansowanie terroryzmu to dwa przestępstwa penalizowane przez odpowiednio art. 299 i art. 165a Kodeksu karnego. To pierwsze polega na przyjmowaniu, posiadaniu, używaniu lub przekazywaniu środków płatniczych, czy też instrumentów finansowych w celu udaremnienia stwierdzenia ich przestępnego pochodzenia, natomiast to drugie na gromadzeniu środków płatniczych w zamiarze sfinansowania przestępstw o charakterze terrorystycznym.

Te dwa czyny zabronione są bardzo szkodliwe dla rynku finansowego, a często mogą polegać na wykorzystywaniu nieświadomych, bądź nieuważnych przedsiębiorców na nim działających. W związku z tym istnieje szerokie ustawodawstwo, zarówno w Polsce, jak i na arenie międzynarodowej, mające na celu stworzyć system prewencji, w którym czynnie będą uczestniczyli istotni członkowie rynku.

Użyty w artykule skrót AML oznacza przeciwdziałaniu praniu pieniędzy (Anti-Money Laundering).

Co Ustawa o AML mówi o biurach rachunkowych?

Ustawa o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu z dnia 1 marca 2018 r. określa szereg podmiotów, którym przydziela określone obowiązki w zakresie przeciwdziałaniu powyższym przestępstwom. Wyróżnia je przez wzgląd na ich charakterystyczną działalność, najczęściej związaną z dużym przepływem kapitału. Takimi tzw. instytucjami obowiązanymi będą zatem: banki, fundusze inwestycyjne, zakłady ubezpieczeń, czy agenci nieruchomości. Co ważne, w związku z art. 2 ust. 1 pkt 17 Ustawy, do wyżej wspomnianej grupy należą także podmioty prowadzące działalność w zakresie usługowego prowadzenia ksiąg rachunkowych (przy czym nie chodzi tu o księgi przychodów i rozchodów).

Niezwykle ważna jest świadomość obowiązków, jakie nakłada w związku z tym ustawodawca na właśnie takie podmioty. Ich niedochowanie może skutkować poniesieniem dotkliwych kar. Niedawno Generalny Inspektor Informacji Finansowej nałożył na spółkę zajmującą się nieruchomościami karę w wysokości 7 tys. złotych za brak stworzenia odpowiednich struktur przeciwdziałania w myśl Ustawy. Z kolei na jednego z doradców podatkowych nałożono karę w wysokości 18, 5 tys. złotych, co z kolei wydaje się niewielką kwotą w porównaniu do kary w wysokości 3,7 miliona złotych, nałożonej na pewien bank (źródło: https://www.gov.pl/web/finanse/sankcje-administracyjne). Według art. 150 ww. ustawy najwyższe możliwe do nałożenia kary to 20 868 500 złotych wobec osoby fizycznej oraz 5 mln euro lub 10% obrotu wykazanego w ostatnim sprawozdaniu finansowym wobec osoby prawnej. W sumie GIFF oraz Prezes Narodowego Banku Polskiego wydali już 45 kar od początku 2020 r.

Ogólne obowiązki nakładane na instytucje obowiązane wynikające z AML

Jednym z najważniejszych obowiązków, do których zobowiązuje Ustawa, jest tworzenie oceny ryzyka. Jest to bardzo ważny dokument, służący właściwemu rozpoznaniu zagrożeń prania brudnych pieniędzy związanych z prowadzoną działalnością oraz zaproponowaniu odpowiednich rozwiązań, procedur, które mogą takie ryzyko zmniejszyć. Co prawda biura rachunkowe są najczęściej niedużymi przedsiębiorstwami, dzięki czemu łatwiej jest wykryć jakikolwiek podejrzany proceder wewnątrz firmy, to jednak nadal pozostają bardzo narażone na wykorzystanie ich działalności przez podmioty zewnętrzne – klientów.

Dokonując oceny ryzyka, należy wziąć pod uwagę różne czynniki takie jak: klienci, państwa lub obszary geograficzne, produkty, usługi, transakcje lub kanały ich dostaw. Trzeba przeanalizować zarówno ryzyko inherentne, czyli takie, które występuje bez zastosowania jakichkolwiek środków zarządzania nim, jak i ryzyko rezydualne, a zatem pozostające pomimo ich wdrożenia. Rozpoznanie zagrożeń oraz określenie ich poziomu mają w konsekwencji służyć dostosowaniu potrzebnych działań do przedsiębiorstwa.


Kolejnym ważnym elementem przeciwdziałania praniu brudnych pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu będzie tzw. wewnętrzna procedura instytucji obowiązanej (ocena ryzyka wspomniana w poprzednim akapicie jest często także jej częścią). Ją także należy wprowadzić w formie pisemnej, a przedmiotem jej regulacji powinny być przede wszystkim:

  • sposoby rejestracji transakcji,
  • oceny i analizy ryzyka, jaka jest
  • wewnętrzna procedura biura w zakresie przekazywania informacji o transakcjach do Głównego Inspektora Informacji Finansowej,
  • zasady stosowania środków bezpieczeństwa finansowego,
  • zasady edukacji pracowników w zakresie przepisów o AML,
  • zasady zgłaszania przez pracowników rzeczywistych lub potencjalnych naruszeń oraz
  • zasady kontroli i nadzoru.

Reasumując, określa ona szczegółowo obraną przez biuro rachunkowe strategię w tej dziedzinie w każdym jej aspekcie.


Wspomniane wyżej środki bezpieczeństwa finansowego stanowią konkretne narzędzia, dzięki którym biuro rachunkowe może skutecznie zapobiegać praniu pieniędzy, używane w codziennej pracy firmy. Zostały one wymienione w art. 34 Ustawy o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu i zaliczają się do nich:

  1. identyfikacja klienta oraz weryfikacja jego tożsamości,
  2. identyfikacja beneficjenta rzeczywistego (tj. osoby faktycznie mającej wpływ na decyzje podejmowane przez klienta),
  3. ocena stosunków gospodarczych i, stosownie do sytuacji, uzyskanie informacji na temat ich celu i zamierzonego charakteru,
  4. bieżące monitorowanie stosunków gospodarczych klienta.

Ostatni punkt obejmuje w szczególności analizę transakcji przeprowadzanych w ramach stosunków gospodarczych, badanie źródła pochodzenia kapitału będącego w dyspozycji klienta oraz upewnienie się, że posiadane dokumenty, dane i informacje są aktualne. Sformułowaną wewnętrzna strukturę instytucji obowiązanej musi zaakceptować kierownictwo przedsiębiorstwa przez jego wcieleniem w życie.

Warto jeszcze wspomnieć o dwóch kolejnych obowiązkach – należą do nich wyznaczenie osoby odpowiedzialnej za wypełnianie procedur przeciwdziałania praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu oraz szkolenia pracowników. To nietypowe stanowisko, nazywane też Specjalistą ds. AML powinno być objęte przez pracownika zajmującego kierownicze stanowisko, który będzie odpowiadał za zapewnienie zgodności działania biura rachunkowego z przepisami. To on będzie także osobą, która w razie wykrycia podejrzanego działania przekazywać będzie zawiadomienie odpowiednim organom, przede wszystkim Głównemu Inspektorowi Informacji Finansowej. W biurach rachunkowych prowadzonych w formie jednoosobowej działalności gospodarczej pracownikiem takim będzie sam przedsiębiorca prowadzący działalność.

Niezbędne są również szkolenia pracowników wykonujących obowiązki związane z przeciwdziałaniem praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu w programach szkoleniowych dotyczących realizacji tych obowiązków. Zbagatelizowanie tego aspektu może okazać się dotkliwe w skutkach w przypadku przeprowadzenia zewnętrznej kontroli.

Na co należy zwrócić szczególną uwagę wdrażając procedury AML?

Do specyfiki działalności biur rachunkowych należy w szczególności styczność z ogromną ilością przeróżnych transakcji. Dlatego należy podkreślić wagę kolejnego obowiązku, jakim jest przekazywanie informacji do GIIF. Zgodnie z art. 72 Ustawy Głównemu Inspektorowi należy w szczególności przekazywać informacje o wszystkich dokonanych lub zarejestrowanych transakcjach o wartości przekraczającej 15 000 euro, w ciągu 7 dni od ich wykonania.  Taka informacja powinna zawierać wszelkie dane, umożliwiające dokładne jej zidentyfikowanie.

Warto też wspomnieć, że instytucja obowiązana musi zawiadamiać Generalnego Inspektora o okolicznościach, które mogą wskazywać na podejrzenie popełnienia przestępstwa prania pieniędzy lub finansowania terroryzmu w przeciągu 2 dni od potwierdzenia podejrzenia.

Nowelizacja Ustawy 2021 r.– co księgowy i biuro rachunkowe powinno wiedzieć o AML ?

W kwietniu 2021 r. ma uchwalona została nowelizacja Ustawy, będąca w rzeczywistości implementacją Dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2018/843 (Dyrektywa V AML). Jednym z jej elementów jest rozszerzenie katalogu instytucji obowiązanych o przedsiębiorców, „których podstawową działalnością gospodarczą jest świadczenie usług polegających na sporządzaniu deklaracji, prowadzeniu ksiąg podatkowych, udzielaniu porad, opinii lub wyjaśnień z zakresu przepisów prawa podatkowego lub celnego, niebędący innymi instytucjami obowiązanymi”. Obok biur rachunkowych obowiązane będą też inne podmioty o podobnej działalności – biura księgowe i inne usługowo prowadzące księgi przychodów i rozchodów.

Jest to znaczna różnica, która obejmie kilkadziesiąt tysięcy firm, wśród których sporą część stanowią małe przedsiębiorstwa. Zwraca się uwagę, że może być dla nich trudne np. ustalenie beneficjenta rzeczywistego swoich klientów. Nie istnieje jednak żadna ulga w stosowaniu Ustawy z racji na rozmiar działalności, w związku z czym niezbędne będzie wcielenie przez nich  jej zapisów.

Procedury AML w biurze rachunkowym – podsumowanie

Biura rachunkowe są jednymi z instytucji obowiązanych w rozumieniu Ustawy o AML. W związku z tym powinny wypełniać szereg obowiązków na nie nakładanych, takich jak formułowanie oceny ryzyka, stworzenie wewnętrznej procedury AML, szkolenie pracowników, czy wyznaczenie osoby odpowiedzialnej za AML w przedsiębiorstwie. Najważniejszym aspektem pozostaje prowadzenie rejestru podejrzanych transakcji oraz zgłaszanie ich do GIIF. Należy o tym pamiętać, ponieważ zaniechania w tej dziedzinie mogą prowadzić do wysokich kar administracyjnych.



Zaufali nam: