Maciej Szukała
|
9 listopada 2022
Spis treści

Ustawa o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu (tzw. ustawa o AML) nakłada na wybrane podmioty dodatkowe obowiązki, które mają na celu identyfikację transakcji i klientów potencjalnie związanych z działalnością przestępczą. Czy te obowiązki dotyczą również fundacji oraz stowarzyszeń, a jeśli tak, jakie działania muszą one podjąć, aby uniknąć kary przewidzianej ustawą?

Czy fundacja i stowarzyszenie jest instytucją obowiązaną w myśl przepisów o AML?

Ustawa o AML wprowadza pojęcie instytucji obowiązanej. Są to podmioty zobligowane do realizowania wzmożonych środków bezpieczeństwa w związku z prowadzoną działalnością. Ich pełny katalog znajduje się w art. 2 ustawy i jest systematycznie rozszerzany przez ustawodawcę.

Warto zwrócić uwagę, że poza spółkami, indywidualnymi przedsiębiorcami lub firmami zajmującymi się doradztwem finansowym i inwestycyjnym status instytucji obowiązanej zyskały też podmioty, które na pierwszy rzut oka nie są narażone na nielegalne przepływy pieniężne – mowa o NGO-s w postaci fundacji i stowarzyszeń.

Zgodnie z art. 2 ust. 1 pkt. 21 fundacja będzie instytucją obowiązaną w zakresie w jakim:

  • przyjmuje lub dokonuje płatności w gotówce o wartości równej, lub przekraczającej 10 tysięcy euro;

  • bez względu na to, czy płatność jest przeprowadzana jako jedna operacja lub kilka operacji, które wydają się ze sobą powiązane.

To samo dotyczy stowarzyszeń zgodnie z art. 2 ust. 1 pkt. 22 ustawy o AML, o ile:

  • posiadają one osobowość prawną;

  • przyjmują lub dokonują płatności w gotówce o wartości równej, lub przekraczającej 10 tysięcy euro;

  • bez względu na to, czy płatność jest przeprowadzana jako jedna operacja lub kilka operacji, które wydają się ze sobą powiązane.

Z treści przepisu wynika, że status instytucji obowiązanej nie dotyczy stowarzyszeń zwykłych, niewpisanych do KRS, a jedynie do ewidencji zdecentralizowanej prowadzonej przez właściwego starostę.

Warto zwrócić uwagę, że przepisy o AML w art. 2 ust. 1 pkt. 20 za instytucję obowiązaną uznają podmiot, który prowadzi działalność w zakresie gier losowych, zakładów wzajemnych, gier w karty i gier na automatach w zakresie ustawy o grach hazardowych. Nie jest niczym nowym fakt prowadzenia przez fundacje loterii charytatywnych, które będą korelowały z ustawową definicją.

Niezależnie od tego zgodnie z art. 2 ust. 1 pkt. 16 lit. c instytucją obowiązaną będzie również przedsiębiorca, który zapewnia siedzibę, adres prowadzenia działalności lub adres korespondencyjny oraz inne pokrewne usługi osobie prawnej, lub jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej (np. stowarzyszenie zwykłe).

De facto należy więc uznać, że wiele fundacji i stowarzyszeń będzie wypełniało definicję instytucji obowiązanej, ponieważ wystarczy spełnienie przesłanek kwalifikacyjnych dla jednej grupy podmiotów. Aby mieć pewność, czy NGO powinno wdrażać mechanizmy z ustawy o AML warto skorzystać z porady prawnej prawników doświadczonych w obsłudze organizacji pozarządowych.

Jakie obowiązki ciążą na instytucji obowiązanej?

Ustawa o AML nakłada na organizacje obowiązane szereg obligacji, które dla wielu podmiotów mogą być trudne do zrealizowania. Chodzi nie tylko o stopień skomplikowania regulacji prawnych, ale także koszty związane ze szkoleniami pracowników, przygotowaniem dokumentacji oraz utworzeniem działu compliance, który będzie na bieżąco kontrolował sytuacji w strukturach podmiotu tak, aby nie doszło do naruszenia przepisów. O jaki obowiązkach mowa?

Obowiązki na płaszczyźnie personelu

Zgodnie z art. 6 ustawy o AML instytucja obowiązana wyznacza kadrę kierowniczą wyższego szczebla do realizowania obowiązków wymienionych w ustawie. Zgodnie z definicją zawartą w art. 2 ust. 2 pkt. 9 ustawy o AML chodzi o członka zarządu, dyrektora lub pracownika instytucji obowiązanej posiadającego wiedzę z zakresu ryzyka prania pieniędzy oraz finansowania terroryzmu związanego z działalnością instytucji obowiązanej, oraz podejmującego decyzje mające wpływ na to ryzyko.

Jeżeli w instytucji obowiązanej działa zarząd lub inny organ zarządzający należy wyznaczyć z tego organu osobę odpowiedzialną za wdrażanie konkretnych obowiązków wskazanych w ustawie.

Choć ustawodawca nie mówi wprost o konieczności powołania działu compliance art. 8 ustawy o AML przewiduje powołanie pracownika zajmującego kierownicze stanowisko, który będzie odpowiedzialny za:

  • zapewnienie zgodności działalności instytucji obowiązanej, jej pracowników oraz innych osób wykonujących czynności na jej rzecz z przepisami AML;

  • przekazywanie w imieniu instytucji obowiązanej do GIIF lub właściwego prokuratora zawiadomień dotyczących podejrzenia popełnienia przestępstwa prania pieniędzy, lub finansowania terroryzmu, lub innego czynu zabronionego na zasadach opisanych w ustawie.

Artykuł 50 nakłada obowiązek wdrożenia wewnętrznej procedury przeciwdziałania praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu, w tym procedurę anonimowego zgłaszania naruszeń przez pracowników (tzw. whistleblowerów). Dodatkowo należy zadbać o regularne szkolenia osób, które realizują obowiązki z zakresu ustawy o AML.

Obowiązki informacyjne

Ustawa o AML reguluje także obowiązek zgłaszania potencjalnych naruszenia w zakresie prania pieniędzy i finansowania terroryzmu oraz raportowanie określonych transakcji.

Do GIIF należy zgłosić:

  • przyjętą wpłatę lub dokonaną wypłatę środków pieniężnych o równowartości 15 tysięcy euro;

  • okoliczności, które wskazują na podejrzenie popełnienia przestępstwa prania pieniędzy lub finansowania terroryzmu;

  • uzasadnione podejrzenie, że określona transakcja może mieć związek z praniem pieniędzy lub finansowaniem terroryzmu.

Zgłoszenie transakcji właściwemu prokuratorowi jest obligatoryjne, jeśli zachodzą uzasadnione podejrzenia, że wartości majątkowe będące przedmiotem transakcji lub zgromadzone na rachunku pochodzą z przestępstwa innego niż pranie pieniędzy, finansowanie terroryzmu lub przestępstwo skarbowe albo mają z nim związek.

Monitorowanie działalności przez NGO w kontekście przepisów o AML

Artykuł 27 ustawy o AML nakłada również obowiązek bieżącego monitorowania własnej działalności przez instytucję obowiązaną w celu identyfikacji i oceny ryzyka związanego z praniem pieniędzy lub finansowaniem terroryzmu z uwzględnieniem następujących czynników:

  • klientów;

  • państw;

  • obszarów geograficznych;

  • produktów, usług, transakcji oraz kanałów ich dostaw.

Analiza każdorazowo powinna być proporcjonalna do charakteru i wielkości instytucji obowiązanej. Oznacza to, że niewielkie stowarzyszenie może stosować mniej rygorystyczne metody niż np. fundacja, która działała na terenie całej Rzeczypospolitej Polskiej.

Przy sporządzaniu oceny ryzyka instytucja może kierować się krajową oceną ryzyka sporządzoną przez GIIF oraz Komitet Bezpieczeństwa Finansowego oraz sprawozdanie Komisji Europejskiej, o którym mowa w art. 6 ust. 1-3 Dyrektywy 2015/849. Algorytm działania powinien być sporządzony w formie papierowej lub elektronicznej i aktualizowany nie rzadziej niż raz na 2 lata.

Jakie obowiązki bezpieczeństwa finansowego powinny stosować NGOs jako instytucje obowiązane?

NGO, które zostały uznane za instytucje obowiązane są zobligowane do stosowania środków bezpieczeństwa finansowego w przypadkach określonych w art. 35 ustawy o AML:

  • nawiązywania stosunków gospodarczych;

  • przeprowadzania transakcji okazjonalnej o równowartości 10 tysięcy euro lub więcej, a także transferu środków pieniężnych na kwotę przekraczającą równowartość 1 tysiąca euro;

  • podejrzenia prania pieniędzy lub finansowania terroryzmu;

  • obstawiania stawek oraz odbioru wygranych o równowartości 2000 euro lub większej (np. fundacje, które organizują loterie);

  • podejrzenia prania pieniędzy lub finansowania terroryzmu;

  • wątpliwości co do prawdziwości lub kompletności dotychczas uzyskanych danych identyfikacyjnych klienta.

Środki bezpieczeństwa finansowego zostały wymienione w art. 34 ustawy o AML i obejmują:

  • identyfikację klienta oraz weryfikację jego tożsamości;

  • identyfikację beneficjenta rzeczywistego lub podjęcie działań zmierzających do identyfikacji jego tożsamości lub struktury kontroli;

  • ocenę stosunków gospodarczych i uzyskanie informacji dotyczących ich celu oraz charakteru;

  • bieżące monitorowanie stosunków gospodarczych klienta.

Fundacje i stowarzyszenia mają obowiązek dokumentować stosowane środki bezpieczeństwa i przechowywać taką dokumentację przez okres 5 lat licząc od dnia zakończenia stosunków gospodarczych z klientem. W przypadku wzmożonego ryzyka prania pieniędzy lub finansowania terroryzmu instytucja obowiązana podejmuje wzmożone środki bezpieczeństwa. Dotyczy to m.in. operacji gospodarczych, które są nienaturalnie złożone, opiewają na wysokie kwoty lub wydają się nie mieć uzasadnienia gospodarczego, lub prawnego.

Jeżeli instytucja obowiązana nie jest w stanie zastosować środków bezpieczeństwa, powinna odmówić nawiązania stosunków gospodarczych lub je rozwiązać, a także odmówić przeprowadzenia transakcji okazjonalnej lub z wykorzystaniem rachunku bankowego.

Organizacje pozarządowe a CRBR

Obowiązki przewidziane ustawą o AML przewidują zgłaszanie się przez wybraną grupę podmiotów do Centralnego Rejestru Beneficjentów Rzeczywistych. Zgodnie z art. 58 pkt. 12 i 13 dotyczy to również:

  • stowarzyszeń podlegających wpisowi do Krajowego Rejestru Sądowego;

  • Fundacji.

Nie ma przy tym znaczenia fakt lub rozmiar prowadzonej działalności gospodarczej, liczba osób należących do NGO lub jej majątek. Obowiązek nie dotyczy jedynie stowarzyszeń zwykłych, niewpisanych do KRS, ale do ewidencji prowadzonej przez właściwego starostę. Będą to np. lokalne kluby sportowe.

Zgłoszenie do CRBR obejmuje także podanie danych beneficjenta rzeczywistego, czyli osoby fizycznej, która sprawuje bezpośrednio lub pośrednio kontrolę nad daną instytucją obowiązaną. W praktyce zwykle będzie to zarząd (jego członkowie). W fundacji może być to również fundator, jeśli przysługuje mu prawo do zmiany statutu. Jeżeli nie da się ustalić członków organu sprawujących realną kontrolę, beneficjentami rzeczywistymi będą wszystkie osoby wchodzące w jego skład.

Jakie sankcje grożą za niedochowanie obowiązków z ustawy a AML?

Niedopełnienie obowiązków z ustawy o AML może skutkować nałożeniem sankcji, o których mowa w art. 147-149. Jest to kara administracyjna, która może polegać na:

  • publikacji informacji o naruszeniu w BIP;

  • nakazaniu zaprzestania podejmowania przez instytucję obowiązaną określonych czynności;

  • cofnięciu koncesji lub zezwolenia albo wykreśleniu z rejestru działalności regulowanej;

  • zakazie pełnienia obowiązków na stanowisku kierowniczym przez osobę odpowiedzialną za naruszenie przez instytucję obowiązaną przepisów ustawy przez okres nie dłuższy niż rok;

  • karze pieniężnej.

W przypadku wszczęcia postępowania w trybie ustawy o AML i wydania decyzji administracyjnej przez GIIF instytucji obowiązanej zawsze przysługuje prawo do wniesienia odwołania do organu odwoławczego – Ministra Finansów. Decyzja wydana przez organ odwoławczy kończy postępowania administracyjne. Sądowoadministracyjny tryb odwoławczy przewiduje następnie skargę do WSA oraz skargę kasacyjną do NSA.

Pytania i odpowiedzi

Artykuł 58 pkt. 12 i 13 ustawy o AML nie różnicuje obowiązku wpisywania się do CRBR NGO ze względu na kryterium dochodowe. Ustawodawca wymienił jedynie fundacje oraz stowarzyszenia wpisywane do KRS, dlatego można przyjąć, że dotyczy to wszystkich NGO nawet, jeśli z uwagi na inne przesłanki nie można by uznać fundacji lub stowarzyszenia na instytucję obowiązaną.

System teleinformatyczny przewiduje możliwość korekty zgłoszenia. W ramach opcji tworzenia zgłoszenia można wybrać również “wprowadź korektę zgłoszenia”. Każdą zmianę należy podpisać od nowa podpisem elektronicznym.

Tak, zgodnie z art. 156 ustawy o AML karą pozbawienia wolności od 3 miesięcy do 5 lat zagrożone jest nieprzekazanie danych dotyczących popełnienia przestępstwa prania pieniędzy lub finansowania terroryzmu do GIIF, a także przekazanie danych nieprawdziwych lub ich zatajenie.



Zaufali nam:


Oceń