Jednoosobowa działalność gospodarcza kusi prostotą funkcjonowania, brakiem konieczności ponoszenia wysokich nakładów i pełną swobodą podejmowania decyzji. W miarę jednak, jak rozmach firmy się zwiększa, wielu przedsiębiorców poszukując alternatywnej formy prowadzenia działalności zwraca się w kierunku spółki jawnej. To najbardziej podstawowy model spośród spółek osobowych. Czy takie przekształcenie jest możliwe, a jeżeli tak, jak je przeprowadzić i na co warto zwrócić uwagę?
Przekształcenie działalności (jdg) w spółkę jawną a istota spółki jawnej
Na pytanie o dopuszczalność przekształcenia jednoosobowej firmy w spółkę osobową (jakąkolwiek) można udzielić krótkiej i zdecydowanej odpowiedzi – takie działanie nie zostało przewidziane przez ustawodawcę w kodeksie spółek handlowych i nie jest dopuszczalne. Oznacza to także, że przekształcenie JDG w spółkę jawną nie odbywa się w trybie bezpośredniego przekształcenia.
Przekształcenie w rozumieniu ustawowym jest możliwe jedynie w jednoosobową spółkę kapitałowego prawa handlowego. A jednak na rynku można znaleźć firmy, które zaczynały swoje kariery jako działalność jednoosobowa, aby w późniejszym okresie funkcjonowania zmienić formę na spółkę jawną; w praktyce stosuje się tu trzy sposobów przekształcenia działalności, czyli rozwiązania o charakterze gospodarczym. Zanim odpowiemy na pytanie, jak to możliwe, przyjrzyjmy się spółce jawnej – co to za twór?
Spółka jawna jest spółką osobową prawa handlowego, prowadzącą działalność gospodarczą pod własną firmą. Nie posiada osobowości prawnej, ale przysługuje jej zdolność prawna, zdolność do czynności prawnych, a także zdolność sądowa i procesowa. Oznacza to, że występuje ona w obrocie jako odrębny od wspólników podmiot, może nabywać prawa, zaciągać zobowiązania, jak również być stroną w sporze. Nie jest podatnikiem CIT, nie ma też minimalnego kapitału zakładowego, a wspólnicy odpowiadają całym swoim majątkiem. W niektórych przypadkach, spółka będzie ubiegała się również o koncesje i licencje.
Wspólnikiem spółki jawnej może być osoba fizyczna, ułomna osoba prawna, jak również osoba prawna. Warto jednak zwrócić uwagę, że nie ma możliwości zarejestrowania jednoosobowej spółki osobowej (żadnej, nie tylko jawnej). Przedsiębiorca rozważając tę formę prowadzenia działalności musi uwzględnić w strukturze podmiotu przynajmniej jeszcze jednego wspólnika spółki jawnej.
Podobnie jak pozostałe podmioty wymienione przez ustawodawcę w kodeksie spółek handlowych, także spółka jawna podlega rejestracji w Krajowym Rejestrze Sądowym po spełnieniu niezbędnych formalności.
Podmiotowa odrębność o wspólników przekłada się na samodzielność finansową spółki. Na jej majątek składają się zarówno wkłady wspólników, jak i mienie nabyte przez spółkę w trakcie jej funkcjonowania.
Co do zasady prawo i obowiązek prowadzenia spraw spółki i jej reprezentacja spoczywa na barkach wszystkich wspólników, choć regułę tę można zmienić w umowie spółki. Nie ma tu formalnie wyodrębnionych organów, a konsekwencją takiej konstrukcji jest to, że spółkę wiąże przede wszystkim treść umowy i przepisy KSH. Aby dokonać właściwego wyboru, warto skonsultować się z prawnikiem oraz doradcą podatkowym.
Odpowiedzialność wspólnika za zobowiązania spółki jawnej
Choć spółka jawna jest odrębnym w stosunku do wspólników podmiotem, przepisy regulujące tę konstrukcję przewidują dosyć surową odpowiedzialność partycypantów.
Zgodnie z obowiązującą regulacją, odpowiedzialność wspólników ma charakter subsydiarny, osobisty, nieograniczony i solidarny.
Wierzyciel może więc dochodzić spełnienia świadczenia od wspólników, jeżeli majątek spółki nie wystarczył na zaspokojenie roszczeń. Co więcej, żądanie to może być kierowane do jednego, kilku lub wszystkich wspólników, którzy nie mogą odmówić zapłaty (choć mogą występować z roszczeniami zwrotnymi w stosunku do siebie nawzajem). Wymogiem wystąpienia z roszczeniami przeciwko wspólnikom spółki jawnej jest umorzenie postępowanie egzekucyjnego przeciwko spółce wskutek jej niewypłacalności.
Należy również zwrócić uwagę, że jakakolwiek zmiana odpowiedzialności wywiera wpływ wyłącznie w relacjach wewnętrznych między wspólnikami, ale w żaden sposób nie wpływa na pozycję wierzyciela. Wspólnicy mogą ograniczyć odpowiedzialność w stosunkach wewnętrznych, dochodząc wzajemnie od siebie roszczeń regresowych.
Sposoby przekształcenia firmy jednoosobowej w spółkę jawną
Skoro przekształcenie jednoosobowej działalności gospodarczej nie jest dopuszczalne wprost, w jaki sposób można przeprowadzić ten manewr? W praktyce najczęściej stosuje się jedno z trzech rozwiązań:
- założenie nowej spółki jawnej przez dotychczasowych przedsiębiorców,
- przystąpienie przedsiębiorcy do już istniejącej spółki osobowej,
- dokonanie sprzedaży przedsiębiorstwa, a następnie wniesienie do spółki jawnej wkładu jako wspólnik, gdzie wkład środki pieniężne uzyskane z tej transakcji stanowią podstawę uczestnictwa,
Likwidacja działalności gospodarczej jest zwykle pierwszym krokiem, a całe przekształcenie ma charakter wieloetapowy i wymaga formalności wobec urzędu skarbowego oraz późniejszego wykreślenia wpisu w CEIDG.
Przyjrzyjmy się, jak przebiegają poszczególne rozwiązania.
Przekształcenie jdg w spółkę jawną a umowa spółki
Najprostszym rozwiązaniem jest założenie nowej spółki jawnej przez przedsiębiorcę oraz przynajmniej jednego wspólnika. W tej sytuacji, firma jednoosobowa może stanowić aport do majątku spółki osobowej, więc niejako stanie się ono częścią ułomnej osoby prawnej. Dzieje się tak przy wniesieniu przedsiębiorstwa, wnosząc tytułem wkładu niepieniężnego postaci swego przedsiębiorstwa na rzecz spółki jawnej. Takie wniesienie przedsiębiorstwa jako aportu nie podlega opodatkowaniu podatkiem VAT.
Umowa spółki jawnej powinna być zawarta z zachowaniem formy pisemnej. Wyjątek stanowi sytuacja, kiedy do majątku spółki wchodzi nieruchomość. W tej sytuacji niezbędne będzie zachowanie formy aktu notarialnego. Dotyczy to także przejścia składników przedsiębiorstwa określonych w umowie; jeżeli w skład przedsiębiorstwa wchodzi nieruchomość, konieczna jest umowa w formie aktu notarialnego.
Zgodnie z przepisami kodeksu spółek handlowych, wyróżnić można cztery, obligatoryjne elementy umowy, choć oczywiście w praktyce bywa ich więcej. Dzięki temu wspólnicy mają możliwość maksymalnego spersonalizowania konstrukcji, dostosowania jej do swoich celów biznesowych i gospodarczych, a także uwzględnienia tego, że każda zmiana składu lub sposobu działania spółki wiąże się z koniecznością odpowiedniego dostosowania umowy spółki. Jakie postanowienia ustawodawca uznał za najważniejsze?
- Firma i siedziba spółki.
- Określenie wkładów wnoszonych przez każdego ze wspólników wraz z oznaczeniem ich wartości.
- Przedmiot działalności spółki (zwyczajowo podawany w formie kodów PKD).
- Czas trwania spółki lub wzmiankę, że jest ona zawarta na czas oznaczony.
Poza obligatoryjnymi elementami umowy spółki jawnej często określa się także: zasady reprezentacji podmiotu, zasady podziałów zysków i strat, możliwość wypłaty zaliczki, a także procedurę na wypadek śmierci wspólnika (tak, aby uniknąć wstąpienia w poczet wspólników przypadkowych osób). Warto też jasno uregulować zasady podziału zysków.
W nazwie spółki musi znajdować się nazwisko lub firma przynajmniej jednego wspólnika oraz oznaczenie formy prawnej działalności, ale poza tym, obowiązuje całkowita dowolność w nazewnictwie podmiotu.
W doktrynie bardzo szeroko rozumie się pojęcie wkładu (zwłaszcza niepieniężnego) i może nim być w zasadzie wszystko, czemu można przypisać wartość majątkową, w tym także świadczenie pracy i usług, np. konsultacji IT. Wkładem może być też dobro IP jak znak towarowy. Po wniesieniu aportu spółka jawna wstępuje w prawa i obowiązki przedsiębiorcy.
W praktyce zaleca się modyfikacje umowy obejmujące przynajmniej dopuszczalność i warunki zbycia ogółu praw i udziałów wspólnika, sposób prowadzenia spraw i reprezentację spółki czy zasady podejmowania uchwał przez wspólników. Najbezpieczniejszym rozwiązaniem jest uprzednia konsultacja treści umowy z prawnikiem lub zlecenie jej sporządzenia w oparciu o założenia gospodarczo-biznesowe.
Możliwe jest również zarejestrowanie spółki jawnej przez Internet z wykorzystaniem gotowego formularza (tzw. tryb S24). Ten model ma jednak zasadniczą wadę w postaci ograniczonych możliwości modyfikacji schematu. To dobre rozwiązanie dla wspólników, którzy oczekują standardowego, podstawowego rozwiązania. Jeśli zależy Ci na spersonalizowaniu umowy, jedynym sposobem będzie rejestracja spółki przez Portal Rejestrów Sądowych. W ramach zgłoszenia spółki do rejestru przedsiębiorców KRS podmiot po wpisie otrzymuje własne numery identyfikacyjne, a NIP przedsiębiorcy nie przechodzi na następcę prawnego.
Przystąpienie przedsiębiorcy do spółki jawnej
Alternatywnym rozwiązaniem jest przystąpienie jednoosobowego przedsiębiorcy do już istniejącej spółki jawnej. Dotychczasowi wspólnicy muszą w tym celu podjąć uchwałę o przyjęciu nowego wspólnika. Zmiany osobowe wymuszają załączenie do uchwały projektu zmienionej umowy oraz jej wersji jednolitej. Przedsiębiorca może też przystąpić do spółki w charakterze wspólnika, co wymaga zmiany umowy i wpisu do KRS. Przedsiębiorca przyjmowany w poczet składu osobowego musi złożyć oświadczenie o przystąpieniu do spółki. Jeżeli wnosi on przedsiębiorstwo aportem, wartość wkładu będzie odpowiadała wartości tego przedsiębiorstwa według stanu z dnia zawarcia umowy.
Przydatnym z punktu widzenia brandingu rozwiązaniem może okazać się zmiana firmy spółki jawnej przez włączenie do niej oznaczenia przedsiębiorstwa tak, aby potencjalni klienci to z nim kojarzyli spółkę jawną.
Wniesienie przedsiębiorstwa wymaga zachowania formy pisemnej z podpisem notarialnie poświadczonym lub formy aktu notarialnego, w zależności od składników firmy. Chodzi przy tym o przejście składników przedsiębiorstwa lub ich wniesienie na rzecz istniejącej spółki jawnej.
Przystąpienie przedsiębiorcy do spółki jawnej rodzi jednak potencjalne ryzyko w postaci odpowiedzialności spółki (a zatem i innych wspólników) za długi przedsiębiorstwa. Wierzyciel jednoosobowej firmy będzie mógł bowiem prowadzić egzekucję na ogólnych zasadach regulujące odpowiedzialność spółki jawnej z momentem, kiedy przedsiębiorstwo znajdzie się w jej majątku. Wraz z wniesieniem przedsiębiorstwa spółka przejmuje też prawa i obowiązki przedsiębiorcy w zmienionej formie prawnej, z zastrzeżeniem odrębności niektórych uprawnień publicznoprawnych.
Wady i zalety przekształcenia jednoosobowej działalności gospodarczej w spółkę jawną
Bez względu na obraną metodę, ostatecznie przedsiębiorca stanie się częścią spółki jawnej. Jakie są plusy i minusy takiego rozwiązania?
Do zalet tej formy prawnej zaliczymy bezpośredni wpływ składu osobowego na losy spółki. Pozwala ona też zachować ciągłość biznesową, bo przedsiębiorca może kontynuował prowadzenie działalności gospodarczej w zmienionej formie prawnej. Kwestie związane z prowadzeniem spraw spółki i jej reprezentacją mogą być uregulowanie dowolnie. Dodatkowo, ryzyko finansowe rozkłada się na wszystkich wspólników, ponieważ odpowiedzialność solidarna jest kompensowana przez późniejszy regres w ramach rozliczeń wewnętrznych. Taka forma bywa też korzystna w kontekście unikania podwójnego opodatkowania i może przyczynić się do optymalizacji podatkowej.
Ustawodawca zagwarantował także bardzo dużą swobodę w formułowaniu postanowień umownych. Wspólnicy mogą ułożyć je niemal dowolnie tak długo, jak nie usiłują wyłączyć odpowiedzialności wspólnika względem osób trzecich. Dodatkową zaletą jest elastyczniejsze rozliczenie w zakresie podatku dochodowego, wynikające z transparentności podatkowej wspólników.
Jak każde rozwiązanie, spółka jawna ma również wady. Zaliczymy do nich nieograniczoną odpowiedzialność wspólników, którzy ryzykują całym majątkiem za zobowiązania. Co więcej, możliwości kumulowania kapitału są początkowo ograniczone wyłącznie do wniesionych wkładów i nie ma możliwości łatwego dokapitalizowania majątku, tak, jak ma to miejsce w przypadku spółek kapitałowych. Wpływ każdego ze wspólników na proces zarządzania spółką może także prowadzić do wewnętrznych konfliktów.
Spółka jawna z założenia przeznaczona jest raczej do realizacji niedużych projektów o niskim ryzyku. W niektórych sytuacjach może jednak okazać się trafionym wyborem, oferującym większą trwałość niż spółka cywilna i ograniczony parasol bezpieczeństwa. Warto też pamiętać, że przy wysokości osiąganych przychodów poniżej 2 mln euro rocznie nie ma obowiązku pełnej księgowości, ale po przekroczeniu tego progu staje się ona obowiązkowa.
Jeśli zależy Ci przede wszystkim na bezpieczeństwie, rozwiązaniem lepszym od spółki jawnej może okazać się przekształcenie JDG w spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością. Jest to rozwiązanie o tyle korzystne, że przedsiębiorca prowadzący działalność indywidualną może zdecydować się na nie samodzielnie, ponieważ kodeks spółek handlowych dopuszcza możliwość zakładania i funkcjonowania jednoosobowych spółek kapitałowych.
FAQ
Czy przekształcenie JDG w sp.j. może być korzystne?
Każde przekształcenie, jeżeli zostanie przeprowadzone z asystą kancelarii prawnej wyspecjalizowanej w prawie spółek handlowych, może przynosić korzyści. Jeżeli chodzi o przekształcenie JDG w spółkę może być przede wszystkim korzystne w sytuacji chęci połączenia działalności dwóch osób fizycznych. Jednoosobowej działalności nie da się jednak przekształcić bezpośrednio w spółkę jawną, dlatego przedsiębiorca do spółki jawnej bądź zakłada nową spółkę z o.o. jako etap pośredni. Przy przekształceniu spółki w wariancie dwuetapowym procedura trwa zwykle około 4 miesięcy.
Czy spółka jawna może być jednoosobowa?
Może się to wydawać dziwne z uwagi na definicję spółki, ale w obrocie prawnym funkcjonują także spółki jednoosobowe. Dotyczy to w szczególności spółek kapitałowych. Spółka jawna jest jednak spółką osobową i kodeks spółek handlowych nie dopuszcza, aby była jednoosobowa (w jej skład musi wchodzić co najmniej dwoje wspólników).
Czy przedsiębiorca ponosi odpowiedzialność za długi spółki jawnej?
Przedsiębiorca ponosi odpowiedzialność za długi spółki jawnej solidarnie z innymi wspólnikami. Odpowiedzialność ta ma jednak charakter subsydiarny, co oznacza, że dochodzenie długu od wspólnika możliwe jest co do zasady dopiero w sytuacji niewypłacalności spółki.