Niekiedy bywa tak, że wspólnicy spółki cywilnej nie mogą dojść do porozumienia albo ich drogi rozchodzą się z innych powodów i postanawiają rozwiązać łączącą ich umowę. Nie zawsze ustanie „bytu” spółki cywilnej, musi od razu oznaczać, że cały, zgromadzony wcześniej dorobek gospodarczy, musi iść wniwecz.

Jednym z potencjalnych rozwiązań pozostaje przekształcenie spółki cywilnej w jednoosobową działalność gospodarczą, gdzie gromadzony dotychczas majątek przejdzie w ręce jednego ze wspólników prowadzących własną firmę. Czym jest działalność jednoosobowa, jak dokonać takiego przekształcenia, a przede wszystkim, kiedy jest ono opłacalne?

Przekształcenie spółki cywilnej w jednoosobową działalność gospodarczą

Pod pojęciem jednoosobowej działalności należy rozumieć jedną z dopuszczalnych form prowadzenia działalności gospodarczej. Najczęściej jest to rozwiązanie wybierane dla niewielkich biznesów (raczej świadczących usługi niż zajmujących się produkcją), choć oczywiście przepisy prawa pozostawiają w tej kwestii niemal pełną dowolność, zarówno co do rozmiarów samej działalności, jak i jej przedmiotu.

Ustawa prawo przedsiębiorców definiuje jednoosobową działalność gospodarczą jako „zorganizowaną działalność zarobkową, wykonywaną we własnym imieniu i w sposób ciągły”. Przyjrzyjmy się poszczególnym przymiotom, które konstytuują jednoosobową działalność. Co one oznaczają?

Zarobkowość celu przekłada się na dążenie przedsiębiorcy do osiągnięcia zysku. W praktyce przybierze to często formę faktycznego wykonywania usług. Warto jednak pamiętać, że sam zysk nie musi wystąpić (jest jednak pożądany).

Zorganizowanie działalności oznacza, że przedsiębiorca działa według pewnych utartych, powtarzalnych schematów, które sam wytyczył, a nie są to działania przypadkowe. O zorganizowaniu świadczy prowadzony marketing, zakup maszyn czy negocjacje warunków świadczenia usług.

Ciągłość przekłada się na regularność wykonywanych czynności (u podstaw własnej działalność leży, podobnie jak w przypadku pracowników etatowych, chęć osiągnięcia zysku), ich powtarzalność.

Ostatnią cechą działalności gospodarczej jest prowadzenie jej we własnym imieniu. Eliminacja czynnika podporządkowania stanowi główną różnicę, która odróżnia własną firmę od np. pracy na etacie. Przedsiębiorca samodzielnie podejmuje decyzje, co do tego z kim współpracować, na jakich zasadach i wyłącznie on z tego tytułu ponosi odpowiedzialność.

Jednoosobową działalność mogą prowadzić wyłącznie osoby fizyczne, które zarejestrowały się w CEIDG (to alternatywny rejestr dla KRS, znajdziemy w nim tylko osoby fizyczne). Wyjątkiem jest działalność nierejestrowana, która nie wymaga rejestracji, ale jest ograniczona przez bardzo niski, dopuszczalny próg przychodu, a także szereg branż związanych w całości lub częściowo z rolnictwem.

Decydując się na przekształcenie spółki cywilnej w jednoosobową działalność, musimy zdawać sobie sprawę, że każda z form prowadzenia działalności gospodarczej kieruje się swoimi prawami i może być uregulowana przez nieco inne przepisy, także podatkowe. O czym warto pamiętać, kiedy naszym celem jest jednoosobowa firma?

Likwidacja spółki cywilnej a podatek dochodowy PIT

Przeprowadzając likwidację spółki cywilnej, wspólnicy muszą sporządzić remanent końcowy, czyli tzw. spis z natury na ostatni dzień istnienia spółki. Na tej podstawie ustala się wysokość podatku należnego, od posiadanych przez spółkę towarów (np. materiały, surowce i wyroby w toku produkcji). Wartość podana w spisie będzie również potrzebna przy wyliczaniu ostatniej zaliczki na podatek dochodowy, który należy uiścić do 20. dnia każdego miesiąca lub kwartału.

Jeżeli majątek spółki został zbyty na rzecz jednego ze wspólników, którzy zarejestrowali działalność po likwidacji spółki cywilnej, przychody z tego tytułu uznaje się za przychody z prowadzonej przez niego działalności gospodarczej i powinny one zostać opodatkowane. Nie zalicza się jednak do nich środków pieniężnych, otrzymanych wskutek likwidacji spółki.

Jeżeli działalność wspólnika została zarejestrowana przed likwidacją spółki cywilnej, po stronie spółki powstaje przychód, po stronie wspólnika zaś, koszty uzyskania przychodu. W tej sytuacji podatek dochodowy niweluje się. Takie rozwiązanie można uznać za podatkowo korzystne.

Przekształcenie spółki cywilnej w jednoosobową działalność a podatek od towarów i usług

Jeżeli działalność spółki jest kontynuowana przez wspólnika prowadzącego jednoosobową działalność gospodarczą, dojdzie do sprzedaży przedsiębiorstwa. Majątku, który został zaewidencjonowany w remanencie likwidacyjnym, nie trzeba będzie opodatkowywać podatkiem VAT. Jeżeli jednak wspólnik przejmuje tylko część majątku spółki, dla pozostałych składników, względem których spółce przysługiwało prawo do odliczenia VAT-u, należy sporządzić odrębny remanent dla celów VAT, który będzie opodatkowany według cen nabycia poszczególnych składników, a nie ich rzeczywistej wartości na dzień likwidacji. W tym celu wspólnicy spółki cywilnej powinni złożyć standardową deklarację VAT 7/7K.

Zaprzestanie wykonywania czynności objętych podatkiem VAT musi zostać zgłoszone na formularzu VAT-Z. Wspólnicy dokonują tego w Urzędzie Skarbowym, właściwym miejscowo ze względu siedzibę spółki w ostatnim dniu wykonywania tychże czynności.

Podobnie jak w przypadku podatku PIT, także w podatku VAT konsekwencje przekształcenia spółki mogą być różne, w zależności od tego, czy dochodzi do niego równolegle z tworzoną jednoosobową działalnością gospodarczą czy też wcześniej.

Przekształcenie spółki cywilnej w działalność jednoosobową – obowiązki związane z kasą fiskalną

Jeżeli na spółkę cywilną była zarejestrowana kasa fiskalna, należy złożyć wniosek do naczelnika właściwego Urzędu Skarbowego o dokonanie odczytu z kasy w terminie 7 dni od dnia zakończenia jej użytkowania.

Odczyt musi zostać dokonany przez wykwalifikowanego serwisanta, w obecności pracownika Urzędu, a z przebiegu czynności sporządzany jest protokół. Następnie wspólnicy składają wniosek o wykreślenie kasy z ewidencji. Pamiętajmy, że każda kasa fiskalna posiada swój unikatowy numer i nie można przenieść urządzenia na inny podmiot.

Jak przekształcić spółkę cywilną w jednoosobową działalność – niezbędne formalności

Przekształcenia można dokonać na dwa sposoby – przez przeniesienie majątku spółki po jej likwidacji do nowozarejestrowanej działalności jednego ze wspólników albo zarejestrowanie działalności jeszcze w toku istnienia spółki i „płynne”przeniesienie majątku. Nic nie stoi na przeszkodzie, aby wspólnik zarejestrował swoją działalność w okresie późniejszym, jeżeli bezpośrednia kontynuacja działalności spółki w danym momencie jest nieopłacalna.

Ustanie bytu spółki cywilnej, wiąże się z koniecznością aktualizacji szeregu danych. Wspólnicy dokonują tego na formularzu NIP-2, oznaczając jako zgłoszenie aktualizacyjne „Ustanie bytu spółki”.

Następnie wspólnicy sporządzają wykaz składników majątku spółki cywilnej na dzień jej likwidacji. Znajdzie się tam m.in. określenia majątku i jego wartość początkowa, metoda amortyzacji czy suma odpisów amortyzacyjnych.

Spółka powinna zostać także wyrejestrowana z ZUS, ponieważ nie będzie już więcej płatnikiem składek.

Wspólnik, który kontynuuje działalność spółki cywilnej w formie jednoosobowej działalności gospodarczej, powinien przede wszystkim zaktualizować wpis w CEIDG (wykreślając informację o spółce cywilnej, aktualizując konto bankowe, nazwę i inne dane). Należy również pamiętać o uporządkowaniu spraw związanych z ubezpieczeniami i obowiązku rejestracyjnym w ZUS (formularze zgłoszeniowe ZUA i ZZA). Ewentualnie, niezbędne może także okazać się złożenie formularza VAT-R, jeżeli celem przedsiębiorcy jest stanie się podatnikiem VAT.

Niestety, nie ma możliwości sporządzenia aneksów do dotychczasowych kontraktów i wszyscy kontrahenci powinni podpisać nowe umowy. To dobry moment na odświeżenie polityki compliance i zweryfikowanie kwestii związanych m.in. z ochroną danych osobowych.

Przekształcenie spółki cywilnej powinno być poprzedzone konsultacjami z prawnikiem specjalizującym się w obsłudze działalności gospodarczej. Trudno bowiem udzielić jednoznacznej odpowiedzi na pytanie o opłacalność takiego rozwiązania.

Większość tego typu przekształceń zachodzi w przypadku rozpadu dotychczasowego składu osobowego spółki. Może do niego dojść na skutek nieporozumień i sporów, ale także w drodze całkowicie świadomej decyzji o zaprzestaniu bytu spółki cywilnej.

Pamiętaj, że zmiana formy prawnej prowadzonej działalności zawsze wiąże się z modyfikacją zasad odpowiedzialności, procesu zarządczego oraz całym szeregiem skutków natury formalno-prawnej i podatkowej. Dlatego za każdym razem zaleca się uprzednie uzyskanie opinii specjalisty.

Nasze Aktualności prawne

Kancelaria Prawna RPMS
Staniszewski & Wspólnicy

ul. Polska 114
Poznań 60-401