Maciej Szukała
|
11 października 2022
Spis treści

Bieżący dostęp do zgromadzonych funduszy to dla większości przedsiębiorców warunek niezbędny do efektywnego realizowania założeń biznesowych. Część organów jest jednak uprawniona do żądania od banków prowadzących rachunki, aby zablokowały one konta klienta, odcinając go tym samym od środków finansowych. Kto i kiedy może zażądać takiego działania?

Czemu służy blokada rachunku i wstrzymanie transakcji?

W założeniu zablokowanie dostępu do środków klienta danego banku ma na celu doraźne ograniczenie możliwości finansowych i dysponowania zgromadzonymi aktywami w sytuacji, kiedy występuje podejrzenie popełnienie czynu zabronionego na gruncie konkretnej ustawy. Blokada każdorazowo jest ograniczona w czasie, żaden organ nie ma możliwości bezterminowego pozbawienia dostępu do środków finansowych.

Możliwość blokady wprowadza szereg przepisów rozlokowanych po kilku aktach prawnych. Gdzie można znaleźć takie regulacje?

Prawo bankowe

Ustawa prawo bankowe w art. 106a ust. 3 upoważnia bank do podjęcia autonomicznej decyzji o blokadzie środków na rachunku w sytuacji kiedy zachodzi uzasadnione podejrzenie, że zgromadzone na koncie środki w całości lub w części pochodzą, lub mają związek z:

  • przestępstwem skarbowym bez względu na jego typ;

  • przestępstwem karnym innym niż finansowanie terroryzmu, o którym mowa w art. 165a kodeksu karnego (k.k.) lub pranie pieniędzy określonym w art. 299 k.k.

Blokada może zostać utworzona wyłącznie do wysokości środków objętych podejrzeniem. Bank nie może więc zamrozić wszystkich aktywów, działając w przewidywaniu przyszłych działań klienta. Odcięcie od środków może nastąpić na nie więcej niż 72 godziny, a bank ma obowiązek niezwłocznie powiadomić o blokadzie prokuratora.

Po otrzymaniu zawiadomienia prokurator podejmuje decyzję o wszczęciu lub odmowie wszczęcia postępowania przygotowawczego. Jeżeli postępowanie będzie prowadzone, w treści postanowienia należy uwzględnić:

  • zakres blokady;

  • czas blokady, który nie może przekroczyć 6 miesięcy;

  • sposób blokady.

Prokurator, działając po otrzymaniu zawiadomienia od banku, może zarówno dokonać blokady środków, jak i wstrzymać transakcję objętą podejrzeniami.

Niezależnie od władczej kompetencji banku ma on obowiązek zawiadomić prokuratora, Policję lub inny organ uprawniony do prowadzenia postępowania przygotowawczego na wypadek powstania podejrzenia, że instytucja finansowa jest wykorzystywana w celu:

  • ukrycia działań przestępczych;

  • mających związek z popełnieniem przestępstwa skarbowego lub przestępstwa karnego innego niż wymienionych w art. 165a, lub 299 k.k.

Właściwy organ prowadzący postępowanie przygotowawcze może zażądać uzupełnienie informacji w trybie przepisów kodeksu postępowania karnego, art. 307 k.p.k.

Prokurator ma prawo działać również bez otrzymania formalnego zawiadomienia ze strony banku. Dotyczy to sytuacji, kiedy podejrzenie wykorzystania instytucji obejmuje:

  • przestępstwa skarbowe;

  • działalność przestępczą;

  • art. 299 lub 165a k.k.

Postanowienie prokuratora w przedmiocie blokady środków ma charakter zaskarżalny. Zażalenie powinno być złożone do sądu właściwego do rozpoznania sprawy.

Blokada środków w oparciu o przepisy prawa bankowego może zostać przedłużona na czas oznaczony nie dłuższy niż kolejne 6 miesięcy. Możliwość wydłużenia blokady dotyczy zarówno sytuacji kiedy organ ścigania otrzymał zawiadomienie od banku, jak i tych przypadków, kiedy działał na własną rękę.

W sytuacji kiedy prokurator nie zadecyduje o losie zablokowanych środków w ustawowym terminie, blokada upada z mocy prawa. Podtrzymuje ją jednak wydanie:

  • postanowienie o zabezpieczeniu majątkowym;

  • postanowienie w przedmiocie dowodów rzeczowych.

Zawiadomienia dokonywane przez bank dotyczą wyłącznie przestępstw ściganych z urzędu (np. oszustwo kredytowe, posługiwanie się podrobionym dokumentem, ale już nie kradzież pieniędzy z konta osoby najbliższej). Obowiązek dokonania zgłoszenia ciąży na każdym pracowniku banku pod rygorem kary porządkowej.

Należy pamiętać, że działania w trybie art. 106a prawa bankowego pozwala prokuratorowi na pozyskanie informacji objętych tajemnicą bankową bez konieczności wcześniejszego wydania zgody przez właściwy miejscowo sąd okręgowy. Uprawnienia organu ścigania dopuszczają możliwość pozyskania informacji od:

  • banku jako instytucji;

  • osób zatrudnionych w banku;

  • osób, za pomocą których bank wykonuje swoje czynności bankowe.

Z tego względu przekazywanie przez bank zawiadomienia o podejrzeniu czynu zabronionego powinno obejmować wszystkie informacji znajdujące się w posiadaniu instytucji finansowej, w tym dane objęte tajemnicą bankową.

Jeżeli środki na Twoim koncie zostały zablokowane i nie wiesz, dlaczego do tego doszło, rozważ skorzystanie z usług kancelarii prawnej, która zajmie się reprezentacją przed organami ścigania, a w razie potrzeby złoży odpowiednie środki zaskarżenia.

Ustawa AML

Kolejna możliwość dokonania blokady rachunku lub wstrzymania transakcji powstaje na gruncie ustawy o praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu (ustawa o AML). W tym przypadku właściwymi kompetencjami dysponuje Generalny Inspektor Informacji Finansowego, który może działać zarówno na wniosek instytucji obowiązanej (np. banku lub SKOK-u), jak i z urzędu (np. po otrzymaniu zawiadomienia od organów administracji rządowej lub samorządowej). Każda instytucja obowiązana jest zobligowana do wytypowania pracownika odpowiedzialnego za dokonywanie zgłoszeń.

Uprawnienia GIIF są ograniczone do blokowania środków związanych z popełnieniem przestępstwa prania pieniędzy lub finansowania terroryzmu (art. 165a oraz 299 k.k.). Nie może on występować z inicjatywą w przypadku innych przestępstw karnych. Co więcej działania mogą dotyczyć wyłącznie określonych rodzajów rachunków lub transakcji.

Rachunki możliwe do objęcia blokadą na żądanie GIIF:

  • rachunek płatniczy;

  • rachunek bankowy i rachunek w SKOK-u niebędący rachunkiem płatniczym;

  • rachunek papierów wartościowych i rachunek zbiorczy;

  • rejestr lub ewidencja uczestników funduszu;

  • zbiór danych osób uprawnionych do korzystania z jednostek walut wirtualnych;

  • rachunek derywatów.

Transakcje możliwe do objęcia blokadą na żądanie GIIF to czynności prawne lub faktyczne:

  • za których pomocą dokonuje się przeniesienia prawa własności lub posiadania wartości majątkowych;

  • dokonywane w celu przeniesienia prawa własności lub posiadania wartości majątkowych.

Zgodnie z art. 86 ust. 1 w przypadku powstania podejrzenia, że transakcja ma związek z popełnieniem jednego z wymienionych przestępstw, instytucja obowiązana ma obowiązek niezwłocznie powiadomić o tym fakcie GIIF z wykorzystaniem środków komunikacji elektronicznej. W zawiadomieniu powinny znaleźć się wszystkie informacje będące w posiadaniu instytucji oraz przewidywany termin dokonania transakcji.

Do czasu podjęcia decyzji przez GIIF, ale nie dłużej niż przez 24 godziny od przyjęcia przez niego zawiadomienia, instytucja obowiązana nie przeprowadza kwestionowanej transakcji albo innych operacji jeżeli dotyczą podejrzanego rachunku bankowego. W związku ze zgłoszeniem GIIF ma dwie możliwości:

  • może uznać, że transakcja ma związek z popełnieniem przestępstwa; wtedy na rachunku ustanawiana jest blokada na czas nie dłuższy niż 96 godzin od wysłania potwierdzenia otrzymania zgłoszenia wraz ze wskazaniem środków objętych zajęciem;

  • może zwolnić blokadę jeżeli uzna, że aktywa nie mają związku z przestępstwem albo ich blokowanie utrudniłoby czynności służbom wymiaru sprawiedliwości, albo odpowiednim służbom lub instytucjom.

W pierwszym przypadku GIIF niezwłocznie informuje o blokadzie rachunku prokuratora, który może wydać postanowienie o przedłużeniu blokady na czas nie dłuższy niż 6 miesięcy od dnia otrzymania zawiadomienia z możliwością przedłużenia na dalsze 6 miesięcy. Na postanowienie prokuratora przysługuje zażalenie do sądu właściwego do rozpoznania sprawy. Blokada upada samoistnie jeżeli przed jej upływem prokurator nie wyda postanowienia o zabezpieczeniu majątkowym lub w przedmiocie dowodów rzeczowych.

Przekazując informację o wstrzymaniu transakcji lub blokadzie konta instytucji obowiązanej GIIF powinien zawiadomić również Szefa Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego.

Ustawa o AML nakłada na instytucję obowiązaną konieczność informowania prokuratora o uzasadnionym popełnieniu innego przestępstwa niż pranie pieniędzy lub finansowanie terroryzmu. Obowiązek ten nie dotyczy:

  • banków;

  • SKOK-ów;

  • instytucji kredytowych.

W tym przypadku uprawnienia prokuratora są bardzo podobno do tych, egzekwowanych na gruncie prawa bankowego.

Analogicznie jak w przypadku prawa bankowego ustawa o AML wyłącza wszelką odpowiedzialność za działania realizowane na podstawie jej przepisów oraz tajemnicę ochrony danych. Ewentualną odpowiedzialność przejmuje na siebie Skarb Państwa.

Do liczenia terminów ustawowych nie uwzględnia się sobót oraz dni wolnych od pracy, dlatego czas trwania blokady może ulec faktycznemu przedłużeniu.

Jeżeli potrzebujesz wsparcia w związku ze wdrożeniemwymagań stawianych przez ustawę o AML możemy Ci pomóc. Nasza kancelaria zajmuje się projektowaniem działów compliance dostosowanych do specyfiki danej działalności gospodarczej i nadzoruje ich zgodność z przepisami oraz staranność działania.

Prokurator jako podmiot uprawniony do blokady rachunku bankowego

Ustawa o AML przyznaje również kompetencję do samodzielnego występowania z wnioskiem o ustanowienie blokady rachunku lub wstrzymanie transakcji prokuratorowi w oparciu o art. 86 ust. 10 oraz art. 89 ust. 4 i 5. Uprawnienie to dotyczy wszystkich przestępstw, nie tylko prania pieniędzy lub finansowania terroryzmu.

Analogiczne uprawnienie zostało przewidziane w prawie bankowym. Ustanawiając blokadę, prokurator nie musi działać w wyniku otrzymanego zawiadomienia, ale może zlecić blokadę samodzielnie.

Ustawa o nadzorze nad rynkiem kapitałowym

Uprawnienie do zablokowania rachunku bankowego przysługuje również Przewodniczącemu KNF oraz jego zastępcy w oparciu o przepisy ustawy o nadzorze nad rynkiem kapitałowym jeżeli stwierdzą, że transakcja jest przeprowadzana w celu popełnienia przestępstwa:

  • nieuprawnionego wykorzystania informacji poufnej;

  • nieuprawnionego udzielenia rekomendacji lub nakłaniania do nabycia lub zbycia instrumentów finansowych, których dotyczy informacja poufna;

  • manipulacji instrumentami finansowymi.

Blokady dokonuje podmiot nadzorowany, czyli prowadzący działalność na rynku regulowanym po uzyskaniu zezwolenia KNF lub innego organu.

Odcięcie od środków może zostać ustanowione na nie więcej niż 48 godzin. Przewodniczący KNF lub jego zastępca niezwłocznie składają zawiadomienie o możliwości popełnienia przestępstwa. Blokada rachunku może objąć:

  • rachunki papierów wartościowych;

  • rachunek zbiorczy;

  • inny rachunek, na którym są zapisywane instrumenty finansowe;

  • rachunek pieniężny.

Ustawa o nadzorze nad rynkiem kapitałowym pozwala na ustanowienie blokady na 6 miesięcy z możliwością jej przedłużenia o kolejne 6 miesięcy.

Upadek blokady, a także odpowiedzialność Skarbu Państwa zostały uregulowane analogicznie jak w innych omawianych ustawach.

Jakie jeszcze podmioty mogą zadecydować o blokadzie rachunku bankowego?

Ustawa o Spółdzielczych Kasach Oszczędnościowo-Kredytowych przewiduje możliwość ustanowienia blokady przez kasę na czas nie dłuższy niż 72 godziny. Dotyczy to przypadków powzięcia uzasadnionego podejrzenia, że zgromadzone na koncie środki pochodzą z przestępstwa innego niż pranie pieniędzy lub finansowanie terroryzmu albo mają z nim związek. Niezwłocznie po ustanowieniu blokady SKOK ma obowiązek poinformować prokuratora. Dalsze postępowanie wygląda analogicznie jak w przypadku prawa bankowego.

Blokady rachunku bankowego może domagać się również Szef Krajowej Administracji Skarbowej (KAS) w oparciu o przepisy rozdziału IIIB Ordynacji podatkowej, który wprowadza blokadę rachunku podmiotu kwalifikowanego.

Pod pojęciem podmiotu kwalifikowanego ordynacja podatkowa rozumie:

  • osoby fizyczne będące przedsiębiorcami w rozumieniu ustawy prawo przedsiębiorców;

  • osoby fizyczne prowadzące działalność zarobkową na własny rachunek nawet jeżeli nie są przedsiębiorcami;

  • osoby prawne oraz ułomne osoby prawne.

Żądanie Szefa KAS dotyczy przypadków, kiedy operacja ma związek z wyłudzeniami skarbowymi albo do nich zmierza i jest niezbędne, aby im przeciwdziałać. Blokada jest dokonywana na czas nie dłuższy niż 72 godziny, a Szef KAS powiadamia naczelnika właściwego urzędu skarbowego, celno-skarbowego oraz prokuratora. Ma także możliwość przedłużenia blokady do 3 miesięcy jeżeli pojawi się ryzyko, że podmiot kwalifikowany nie wykona istniejącego lub mającego powstać zobowiązania podatkowego.

Blokada rachunku bankowego jest instytucją uregulowaną niejednolicie. Aby móc bronić się przed działaniami organów administracji państwowej warto zasięgnąć porady kancelarii prawnej w celu ustalenia właściwej strategii obrony.

Pytania i odpowiedzi:

Zgodnie z art. 106a ust. 10 prawa bankowego bank nie ponosi odpowiedzialność za blokadę rachunku lub wstrzymanie transakcji jeżeli działał w dobrej wierze. W przypadku powstania szkody z tytułu wykonania obowiązków przez instytucję finansową, jeżeli okaże się, że działania klienta nie miały na celu wywołania skutku przestępczego, odpowiedzialność ponosi Skarb Państwa.

Artykuł 86 ust. 12 przyznaje instytucji obowiązanej taką kompetencję, ale ma ona charakter fakultatywny. Decyzja o ujawnieniu tego faktu należy do instytucji obowiązanej.

Artykuł 40 ust. 3 ustawy o nadzorze nad rynkiem kapitałowym pozwala na odroczenie postanowienia na czas oznaczony ze względu na dobro sprawy. Faktyczny czas blokady może zatem ulec znacznemu wydłużeniu.



Zaufali nam:


5/5 - (liczba głosów: 1)