Kamila Wasilewska
|
24 października 2022
Spis treści

Działalność nierejestrowana ma kilka podstawowych zalet: łatwo ją rozpocząć, nie wiążą się z nią prawie żadne formalności i generuje stosunkowo niskie koszty. Wielu przedsiębiorców ma jednak wątpliwości, czy prowadząc działalność nierejestrowaną, powinni uiszczać składki na ubezpieczenia społeczne i składkę zdrowotną. Poniżej wyjaśniamy, na co warto uważać i jak ZUS interpretuje przepisy ustaw.

Kilka słów o działalności nierejestrowanej

Działalność nierejestrowana jest doskonałym rozwiązaniem dla wszystkich młodych stażem adeptów biznesu, którzy chcieliby wypróbować swój pomysł na działalność w praktyce, ale jeszcze obawiają się o jego powodzenie. Działalność nierejestrowana jest dużo elastyczniejszą formą działania aniżeli działalność ewidencjonowana. Przedsiębiorca może zacząć właściwie w każdym momencie. Ten typ działalności nie jest wpisywany do żadnej ewidencji, co oznacza, że przedsiębiorca nie musi się nigdzie zgłaszać ani dopełniać formalności. O ile nie przekroczy ustawowego limitu dochodu w wysokości połowy minimalnego wynagrodzenia za pracę, może prowadzić biznes, nie martwiąc się o konieczność rejestrowania działalności czy składki.

Co jednak wymaga podkreślenia – działalność nierejestrowana nie jest działalnością gospodarczą sensu stricto. Chociaż oba typy działalności posiadają wiele cech wspólnych, zamiarem ustawodawcy było wyodrębnienie działalności nierejestrowanej jako odformalizowanego typu działalności i z tego tytułu przepisy odnoszące się wprost do działalności gospodarczej (czy też działalności pozarolniczej, jak zwykł nazywać ją ustawodawca) nie będą znajdowały zastosowania względem działalności nieewidencjonowanej.

Działalność nieewidencjonowana a składki

Zakład Ubezpieczeń Społecznych jest instytucją, która odpowiada za pobór składek na ubezpieczenia społeczne oraz dystrybucję tych świadczeń. W katalogu ubezpieczeń społecznych wyróżniamy cztery podstawowe rodzaje:

  • ubezpieczenie emerytalne,

  • ubezpieczenie rentowe,

  • ubezpieczenie chorobowe,

  • ubezpieczenie wypadkowe.

Odrębnym rodzajem należności, który uiszczamy na rzecz Narodowego Funduszu Zdrowia na podstawie przepisów Ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanej ze środków publicznych, jest składka zdrowotna. Składka finansuje następnie m.in. pobyty w szpitalach, leczenie, badania, czy zabiegi medyczne ubezpieczonych.

Czy przedsiębiorca prowadzący działalność nierejestrowaną jest zobligowany do uiszczania powyższych składek?

Mając na uwadze art. 5 ust. 1 ustawy Prawo Przedsiębiorców, który stanowi, że działalność nierejestrowana nie jest działalnością gospodarczą, możemy przejść do analizy art. 6 Ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Przepis ten zawiera katalog podmiotów, które zobligowane są do pokrywania obowiązkowego ubezpieczenia emerytalnego i rentowego. Znajdziemy tam m.in. osoby prowadzące pozarolniczą działalność gospodarczą, ale jak już wykazane zostało wcześniej – ustawodawca przez działalność gospodarczą nie ma na myśli działalności nierejestrowanej. A zatem tak długo, jak przedsiębiorca prowadzi działalność nierejestrowaną, tak długo pozostaje zwolniony z uiszczania składek na ubezpieczenie emerytalno-rentowe. Jeżeli jednak przedsiębiorca przekroczy pułap, o którym mowa powyżej, ma tylko siedem dni, aby zarejestrować działalność w Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej. Wówczas staje się już zobligowany do wypełniania obowiązków podatkowych i składkowych względem organów, w tym także względem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.

Idąc dalej, mając na uwadze brzmienie art. 6 Ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, możemy powziąć uzasadnione przekonanie, że przedsiębiorcy prowadzący działalność nierejestrowaną nie będą musieli również uiszczać składki na ubezpieczenie chorobowe (na podstawie art. 11 Ustawy) oraz wypadkowe (art. 12 Ustawy).

Przechodząc natomiast do ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, która normuje kwestie uiszczania składki na ubezpieczenie zdrowotne, należy zwrócić uwagę na art. 66. Przepis ten, podobnie jak ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych, w katalogu podmiotów podlegających obowiązkowi opłacania składki zdrowotnej, wskazuje na osoby prowadzące działalność pozarolniczą lub osoby z nimi współpracujące, z wyłączeniem osób, które zawiesiły wykonywanie działalności gospodarczej na podstawie przepisów ustawy z dnia 6 marca 2018 r. – Prawo przedsiębiorców. A zatem ponownie – ustawodawca nie wspomina o osobach prowadzących działalność nieewidencjonowaną. Tacy przedsiębiorcy, w myśl przepisów, są zwolnieni z konieczności opłacania składki zdrowotnej.

Diabeł tkwi w szczegółach, czyli o ZUSowskiej interpretacji przepisów

Zarówno ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych jak i ustawa o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych jako podmioty zobowiązane do uiszczania składek wskazują również osoby wykonujące pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z Kodeksem cywilnym stosuje się przepisy dotyczące zlecenia. Jakie to ma znaczenie dla przedsiębiorców prowadzących działalność nierejestrowaną? Okazuje się, że niebagatelne.

W 2018 roku Ministerstwo Przedsiębiorczości i Technologii opublikowało broszurę informacyjną, będącą zbiorem informacji na temat prowadzenia działalności nierejestrowanej w praktyce. Zgodnie z przedstawionym w niej stanowiskiem “przepisy o działalności nierejestrowej nie zmieniają ogólnych zasad podlegania ubezpieczeniom społecznym przez osoby nieprowadzące działalności gospodarczej” oraz “przepisy o działalności nierejestrowej nie zmieniają ogólnych zasad podlegania ubezpieczeniom w związku z umową o pracę czy z umowami cywilnoprawnymi”. Przekładając powyższe stanowisko na praktykę, należy zauważyć, że osoby prowadzące działalność nierejestrowaną, ale świadczący usługi (niezajmujące się sprzedażą dóbr), są klasyfikowane jako osoby niewykonujące działalności gospodarczej, ale świadczące usługi na podstawie innej umowy o świadczenie usług. Co to oznacza?

Zakład Ubezpieczeń Społecznych doszedł do wniosku, że osoby wykonujące działalność nierejestrowaną, ale świadczące w jej ramach usługi, są de facto zleceniobiorcami, a relacja łącząca ich z klientami, odpowiada relacji zleceniobiorca – zleceniodawca. Kontynuując lekturę broszury Ministerstwa, dowiadujemy się, że odpłatne świadczenie usług jest zawsze związane z zawarciem przez strony umowy cywilnoprawnej, nawet jeśli nie ma ona formy papierowej, a jest jedynie zawarta ustnie. A zatem każde wykonywanie usług – nawet jeśli świadczone nie w oparciu o umowę, a przez działalność nierejestrowaną – będzie rodziło konieczność pokrywania składek na ubezpieczenie społeczne.

Z tego tytułu, od 2018 roku, ZUS w indywidualnych interpretacjach podatkowych wskazuje, że przedsiębiorcy prowadzący działalności nierejestrowane są zobowiązani do uiszczania składek na ubezpieczenie społeczne tak jak w przypadku umów zlecenia. Przykładem może być interpretacja DI/100000/43/822/2018 z dnia 24 lipca 2018 r. wydana przez Zakład Ubezpieczeń Oddział w Gdańsku. Problemem jest jednak fakt, że do tej pory ZUS nie zajął oficjalnego stanowiska w sprawie. Jest to o tyle kłopotliwe, że w przypadku umów zlecenia płatnikiem składek jest zleceniodawca. Rodzi to potencjalne problemy w sytuacji, gdy w ramach działalności nierejestrowanej przedsiębiorca zajmuje się usługami na rzecz osób fizycznych lub drobnych podmiotów np. udzielaniem korepetycji. Trudno bowiem wyobrazić sobie sytuację, w której uczeń uiszcza składki za swojego tutora. Niemniej, warto w tym miejscu przywołać dwa kazusy, które Ministerstwo umieściło w broszurze, jako przykłady obrazują powyższe zagadnienie:

Marta Zielińska, prowadząc działalność nierejestrową, sprzedaje wykonywane własnoręcznie figurki i ozdoby. Ponieważ Pani Marta nie świadczy pracy i nie podlega ubezpieczeniom z tytułu działalności pozarolniczej – nie ma obowiązku opłacania składek społecznych ani zdrowotnych w związku ze swoją działalnością.

Paweł Szeląg w ramach działalności nierejestrowej dorywczo sprząta pomieszczenia magazynowe firmy ABC sp. z o.o. Ponieważ jego działalność polega na świadczeniu usług, jest oskładkowana według zasad ogólnych, czyli tak jak w przypadku innych osób nieprowadzących działalności gospodarczej, a świadczących pracę w rozumieniu ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

Działalność nierejestrowana i inne umowy

W temacie składek na ubezpieczenie społeczne należy także poruszyć kwestię zbiegu tytułów do ubezpieczenia – a więc co zrobić w sytuacji, gdy prowadzimy działalność nierejestrowaną, a do tego świadczymy usługi w ramach umowy zlecenia, lub jesteśmy zatrudnieni na umowie o pracę?

Generalna zasada jest taka, że składki na ubezpieczenia społeczne należy uiszczać niezależnie od każdego źródła przychodu. Oznacza to, że w przypadku osoby będącej zatrudnioną na umowie o pracę i prowadzącej działalność nieewidencjonowaną, składki powinny być odprowadzane z tytułu umowy o pracę, mimo iż z tytułu prowadzenia działalności nierejestrowanej jest zwolniona z uiszczania składek. Jeżeli przedsiębiorca prowadzący działalność nierejestrowaną jest jednocześnie stroną umowy o dzieło – nie będzie objęty oskładkowaniem w ogóle, gdyż i działalność nierejestrowana i umowa o dzieło są zwolnione ze składek na ubezpieczenie społeczne.

Czy stracę “ulgę na start”?

Wielu przedsiębiorców rozważających rozpoczęcie działalności nieewidencjonowanej ma wątpliwości związane z tzw. “ulgą na start”. Jest to przywilej stosowany przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych dla młodych przedsiębiorców, polegający na czasowym zwolnieniu z konieczności uiszczania składek. W tym przypadku nie ma jednak sporu w doktrynie, a informacje dla prowadzących działalność nierejestrowaną są dobre. Prowadzenie działalności nieewidencjonowanej nie wyklucza możliwości skorzystania z ulgi na start po jej rejestracji. Działalność nierejestrowana nie jest działalnością gospodarczą w myśl przepisów, a więc nie ma przeciwwskazań, aby po rejestracji działalności w CEIDG przedsiębiorca wystąpił o możliwość zwolnienia ze składek na kolejne 6 miesięcy działalności.

Wnioski

Jest wiele niejasności w zakresie oskładkowania osób świadczących usługi w ramach działalności nierejestrowanej. Ogólna zasada, która stanowi, że przedsiębiorcy na działalności nieewidencjonowanej nie podlegają oskładkowaniu w tym przypadku zakrzywia się. Prowadzący działalność nierejestrowaną postrzegani są bowiem przez ZUS jako zleceniobiorcy. Stan ten powoduje konieczność uiszczania przez nich składek na ubezpieczenia społeczne, co stoi w sprzeczności z fundamentami funkcjonowania działalności nierejestrowanej. Z tego względu w przypadku znacznych wątpliwości warto wystąpić do ZUS o wydanie indywidualnej interpretacji podatkowej. Wówczas będziemy mieć pewność, czy powinniśmy uiszczać składki czy pozostajemy z nich zwolnieni.

Pytania

Niestety nie. Jest to pewien paradoks. Ze ulgi na start mogą bowiem skorzystać tylko osoby prowadzące działalność gospodarczą. Tym samym osoby prowadzące działalność nieewidencjonowaną, traktowane przez ZUS jako zleceniobiorcy, nie mogą ubiegać się o zwolnienie ze składek tak jak w przypadku ulgi na start.

Kobieta będąca przedsiębiorcą prowadzącym działalność nierejestrowaną, spodziewająca się dziecka, nie nabędzie prawa do zasiłku zdrowotnego, z uwagi na fakt, że z tytułu tej działalności nie odprowadza składek do ZUS. Nie będzie miała prawa do zasiłku macierzyńskiego.

Po zarejestrowaniu działalności w CEiDG, dane firmy zostają automatycznie przekazane do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. To oznacza, że od dnia rozpoczęcia działalności gospodarczej (od dnia wpisu do rejestru) będziesz zarejestrowany jako płatnik składek. Obligatoryjnie do ubezpieczenia emerytalnego i rentowego będzie należało zgłosić siebie, ewentualnych pracowników, zleceniobiorców i osoby współpracujące.



Zaufali nam:


Oceń