Kamila Wasilewska
|
20 stycznia 2021

Spis treści

OBOWIĄZEK EWIDENCJI UMÓW O DZIEŁO

Od 1 stycznia 2021 r. wejdą w życie przepisy, na podstawie których płatnicy składek i osoby fizyczne zawierające umowy o dzieło z osobą, z którą nie pozostają w stosunku pracy lub w ramach takiej umowy nie wykonują pracy na rzecz swojego pracodawcy, mają obowiązek zgłoszenia takiej umowy do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.

Wspomniany wyżej obowiązek zgłaszania umów o dzieło do ZUS został wprowadzony zgodnie z przepisami tzw. tarczy antykryzysowej 2.0, a dokładnie na mocy art. 22 ustawy w dnia 31 marca 2020 r. o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych oraz niektórych innych ustaw.

Głównym celem wprowadzenia tej nowelizacji jest uzyskanie przez ZUS możliwości kontrolowania i weryfikowania, czy zgłaszane umowy o dzieło nie są to jednak umowami zlecenia / o świadczenie usług – od których już składki należy odprowadzać. Zmiany mają umożliwić zweryfikowanie przez ZUS istnienia obowiązku ubezpieczeń społecznych osób wykonujących umowy określone umowami o dzieło oraz umożliwienie udostępniania informacji o umowach o dzieło ministrowi właściwemu do spraw finansów publicznych. Zdecydowanie warto skonsultować z prawnikiem treść umów, które są wykorzystywane, po to aby nie było wątpliwości, czy są one umowami o dzieło, zlecenia / o świadczenie usług. ZUS zakłada, że taki rejestr pozwoli na uzyskanie dokładniejszych informacji, mianowicie oszacowanie liczby zawieranych w Polsce umów o dzieło czy badanie rozwoju przedsiębiorczości. Informacje będą wykorzystywane do celów statystyczno-analitycznych.

KTO MA OBOWIĄZEK ZGŁASZANIA UMÓW O DZIEŁO DO ZUS?

Każdego płatnika lub osobę fizyczną, która zleca wykonanie dzieła od 1 stycznia 2021 r.

Jeśli jesteś podmiotem lub jednostką organizacyjną (np. stowarzyszeniem, fundacją, spółką prawa handlowego, itp.) i nie jesteś płatnikiem składek, nie musisz informować ZUS o zawartych umowach o dzieło.

Jeśli jesteś osobą fizyczną i zawarłeś umowę o dzieło, musisz ją zgłosić w ZUS bez względu na to, czy jesteś zarejestrowany w ZUS jako płatnik składek czy też nie.

Obowiązek ten nie dotyczy umów o dzieło, które:

  • zawierane są z własnym pracownikiem
  • będą wykonywane na rzecz własnego pracodawcy, ale są zawarte z innym podmiotem,
  • zawrzesz z osobami prowadzącymi działalność gospodarczą na wykonanie przez nie usług, które wchodzą w zakres prowadzonej działalności.

Umowy zawarte przed 1 stycznia 2021 r. nie są objęte obowiązkiem rejestracji.

PROCEDURA ZGŁASZANIA UMÓW O DZIEŁO

W związku ze zgłoszeniem umowy o dzieło należy wypełnić nowy formularz RUD i złożyć go w ciągu 7 dni od zawarcia takiej umowy. Termin rozpoczyna się w dniu następującym po dniu, w który została zawarta umowa. Istnieje możliwość przekazania formularzu RUD drogą elektroniczną przez Platformę Usług Elektronicznych ( PUE) ZUS. Warto pamiętać, że dla każdego wykonawcy dzieła trzeba złożyć oddzielny formularz RUD. W jednym takim formularzu można wykazać maksymalnie 10 umów zawartych z jednym wykonawcą.

W zgłoszeniu zostaną zawarte ogólne informacje dotyczące: zamawiającego i wykonawcy, daty zawarcia, rozpoczęcia i zakończenia umowy, a także o jej przedmiocie. Należy jednak pamiętać, że czynność tą należy powtarzać za każdym razem, gdy nawiążemy współpracę na podstawie nowej umowy o dzieło.


W formularzu RUD należy podać następujące dane:

  • w bloku I – swoje dane, czyli zamawiającego wykonanie umowy o dzieło – dane identyfikacyjne oraz adresowe,
  • w bloku II – dane wykonawcy umowy o dzieło – dane identyfikacyjne oraz adresowe osoby, z którą zawarłeś umowę o dzieło,
  • w bloku III – informację o zawartych umowach o dzieło – daty zawarcia, daty wykonywania (od-do) oraz liczbę zawartych umów.

UMOWA O DZIEŁO A UMOWA ZLECENIA – PODOBIEŃSTWA I RÓŻNICE

Każdy pracodawca powinien przed zawarciem umowy o dzieło rozważyć czy powierzane zadania w ogóle mogą być objęte umową o dzieło. Jest to szczególnie ważne w kontekście obowiązku zgłaszania umów, gdyż często błędnie kwalifikuje się umowy jako umowy o dzieło, chcąc skorzystać z tego, że takie umowy – w przeciwieństwie do umów zlecenia czy pracy – nie podlegają oskładkowaniu. Dotychczas ZUS nie wiedział o zawieraniu umowy o dzieło, chyba, że przedsiębiorcę kontrolował lub otrzymał od innego podmiotu (pracownika, PIP) informację o potrzebie przyjrzenia się prawidłowości kwalifikowania umów.


Wskażmy na podstawowe podobieństwa i różnice przy takich umowach.

PODOBIEŃSTWA:

  1. Podobna grupa odbiorców – zleceniobiorcą lub wykonawcą umowy cywilnoprawnej może być zarówno osoba fizyczna, jaki i jednostka nieposiadająca osobowości prawnej oraz osoba prawna. Ważne, by wykonawca zlecenia posiadał zdolność do czynności prawnych.
  2. Brak obowiązku pracy w ściśle określonych warunkach i czasie.
  3. Brak praw i przywilejów pracowniczych

RÓŻNICE:

  1. Wynagrodzenie – w 2021 r. minimalna stawka godzinowa dla zleceniobiorcy za wywiązanie się z podjętej umowy cywilnoprawnej wynosi 18,30 zł brutto. Inaczej jest w przypadku umowy o dzieło, ponieważ zamawiający musi zapłacić za wykonanie dzieła, czyli zwykle konkretna ustalona z góry kwota.
  2. Zlecenia podlegają oskładkowaniu zdrowotnemu oraz pakietowi społecznemu (zwykle, chyba że zleceniobiorca ma inny tytuł do ubezpieczeń społecznych). Dobrowolna jest jedynie składka chorobowa. Natomiast umowy o dzieło nie podlegają wcale oskładkowaniu i nie gwarantują ubezpieczenia.
  3. Prawo do pomocy medycznej i socjalnej – z tytułu pracy na umowie zlecenia można posiadać prawo do darmowej opieki medycznej specjalistów i wielu świadczeń społecznych. Samo podejmowanie umów o dzieło nie gwarantuje podobnych przywilejów.
  4. Zleceniobiorca wykonuje zlecenie (wskazaną umową czynność). Natomiast wykonawca dzieła ma za zadanie wykonać określone dobro (produkt/usługę). Nieważne jest to, jakim sposobem to zrobi, lecz to, że osiągnie ostateczny efekt. W umowie o dzieło chodzi zawsze więc o osiągnięcie umówionego rezultatu niezależnie od rodzaju i intensywności świadczonej w tym celu pracy i staranności, natomiast celem umowy zlecenie jest staranne wykonanie określonych czynności niekoniecznie zmierzających do osiągnięcia rezultatu. Umowa zlecenia jest zawierana dla wykonywania czynności w sposób powtarzalny, ciągły i systematyczny, a umowa o dzieło powinna mieć charakter jednorazowy. Jest to podstawowa różnica oceniana przez ZUS.
  5. Odpowiedzialność wykonawcy – zleceniobiorca z zasady nie może przekazać zlecenia osobie trzeciej. Wykonawca dzieła ma takie prawo, lecz sam bierze na siebie odpowiedzialność za efekt końcowy.
  6. Czas trwania umowy– Zlecenie wykonuje się „przez czas”, natomiast dzieło „na czas”.
  7. Zleceniobiorca nie bierze na siebie ryzyka pomyślnego wyniku spełnianej czynności/usług, a wykonawca dzieła takie ryzyko przyjmuje (jest odpowiedzialny za rezultat).
  8. Umowa o dzieło może być poddana tzw. sprawdzianowi na istnienie wad dzieła. Oznacza to, że zlecający dzieło wie co konkretnie powstanie i po otrzymaniu tego jest w stanie ocenić czy rezultat jest prawidłowy czy nie, a jeżeli występują nieprawidłowości może reklamować dzieło.
  9. Umowa zlecenia co do zasady jest zawierana dla wykonywania czynności w sposób powtarzalny, ciągły i systematyczny. Czas jej trwania jest wyznaczany poprzez wskazanie okresu na jaki zawarto umowę Umowa o dzieło powinna mieć charakter jednorazowy, a czas jej trwania powinien być konkretnie określony poprzez wskazanie terminu (daty) wykonania dzieła.
  10. Umowę zlecenia można wypowiedzieć, a od umowy o dzieło można odstąpić (nie przewiduje się wypowiedzenia umowy o dzieło).
  11. Ze względu na konieczność określenia dzieła z góry, tj. co powstanie, często umowa o dzieło wiąże się także z przekazaniem majątkowych praw autorskich do dzieła lub umożliwieniem w inny sposób dysponowania rezultatem (np. udzielenie licencji).

PRZYKŁADY KWALIFIKACJI UMÓW

Aby zobrazować jak orzecznictwo sądów kwalifikuje ostatecznie umowy podajmy, że:

  1. wykonanie instalacji wodno-kanalizacyjnej w budynku mieszkalnym oraz montaż stolarki okiennej uznano za świadczenie usług, nie zaś umowę o dzieło (tak: Sąd Apelacyjny w wyroku z dnia 31.08.2016 r, sygn. akt II AUa 2226/15);
  2. przyklejanie łatek, sklejanie detali, uformowanie detali zgodne z kartą technologiczną, naprawa palet poprzez wymianę pękniętych poprzeczek i siatek oraz pomalowanie palet nie stanowiły umów o dzieło, gdyż były umowami o świadczenie usług na warunkach zlecenia (Sąd Apelacyjny w wyroku z dnia 18.07.2018 r, sygn. akt III AUa 412/17);
  3. Praca polegająca na odnotowywaniu wjazdu i wyjazdów pojazdów na teren chronionego obiektu, wylegitymowaniu i wypisaniu przepustek dla osób wchodzących na teren obiektu nie były w ocenie Sądu umowami o dzieło, natomiast stanowiły umowy o świadczenie usług (Sąd Apelacyjny w wyroku z dnia 13.02.2013 r, sygn. akt III AUa 1075/12);
  4. prowadzenie promocji towarów, które zalegają w hurtowniach i marketach oraz promocją towarów nowych, wchodzących na rynek, stosunek prawny łączący strony należał do kategorii umów o świadczenie usług, a nie umowy o dzieło (Sąd Apelacyjny w wyroku z dnia 06.09.2012 r, sygn. akt III AUa 330/12).

KONSEKWENCJA BŁĘDNEJ KWALIFIKACJI UMOWY

W przypadku braku zgłoszenia umowy o dzieło grozi grzywna do 5 tys. zł.

Jeżeli inspektor ZUS ustali, że umowa cywilnoprawna zawarta między pracownikiem a pracodawcą w praktyce posiada cechy umowy o pracę, może wystąpić do sądu pracy z roszczeniem o ustalenie istnienia stosunku pracy. Sąd uwzględnia powództwo o ustalenie stosunku pracy, jeśli ustali, że strony które zawarły umowę cywilnoprawną o dzieło, rzeczywiście pozostają w stosunku pracy.

Oceniając zasadność zawarcia umowy o dzieło, inspektor ZUS może stwierdzić, że umowa nie wyczerpuje warunków umowy o dzieło, a jest umową zlecenia / o świadczenie usług. Wtenczas wyda decyzję o podleganiu obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym (często po przeprowadzeniu kompleksowej kontroli u przedsiębiorcy), co będzie powodowało konieczność uregulowania świadczeń wstecznie oraz skorygowania dokumentów rozliczeniowych. Od takiej decyzji przedsiębiorca ma prawo odwołać się do sądu.

Marcin Staniszewski

Radca Prawny



Zaufali nam: