Magdalena Hauke
|
9 stycznia 2022
Spis treści

Fotografia to stosunkowo młody odłam sztuki – pierwsze zdjęcie powstało dopiero na początku XIX wieku, a moda na zachowanie wspomnień w tej formie przyszła wraz z rewolucją przemysłową, gdy klasa średnia spopularyzowała pamiątki w formie portretów bliskich. Obecnie fotografia to jedno z najważniejszych medium, jakim posługuje się społeczeństwo. Prawie każdy w swoim życiu stworzył przynajmniej jedno zdjęcie lub skorzystał z usług zawodowego fotografa. Zawód ten przybiera na sile, a wraz z nim powstaje niezliczona ilość wątpliwości związanych z aspektem autorskoprawnym.

Fotografia to branża kreatywna, jednak do realizacji swoich założeń wymaga odpowiednio przygotowanych dokumentów prawnych, aby w razie wątpliwości strony potrafiły sprecyzować odpowiednio swoje prawa i obowiązki. W związku z tym w dzisiejszym artykule pochylimy się nad najważniejszymi aspektami prawnymi, które przydadzą się w codziennej pracy fotografa.

Dlaczego warto podpisać umowę na wykonanie zdjęć?

Umowa na realizację zleceń fotograficznych to najważniejszy element, o którym powinien pamiętać każdy fotograf. Dobrze sporządzona umowa nie tylko zapewni przejrzystość zlecenia, ale też zabezpieczy prawa i obowiązki obu stron, i wskaże możliwe rozwiązania w przypadku, gdyby któraś ze stron nie dopełniła obowiązków lub zgłaszała inne roszczenia.

Większość fotografów korzysta z gotowych wzorów umów znalezionych w Internecie. Nie jest to rozsądne, gdyż każda sytuacja wymaga indywidualnego podejścia. Dodatkowo warto pamiętać o tym, że większość umów dostępnych bezpłatnie w sieci nie jest stworzona przez profesjonalistów. Oznacza to, że korzystając z takich dokumentów można narazić się na korzystanie z klauzul niezgodnych z obowiązującym prawem lub błędnie zabezpieczyć swój interes prawny.

Wielu fotografów ma problem ze stworzeniem odpowiedniej umowy, a czasem nawet wskazaniem czego od niej oczekują. Dlatego podczas tworzenia dokumentów wzorcowych, którymi można posługiwać się w swojej pracy warto korzystać ze wsparcia kancelarii prawnej, która dokładnie wskaże co jest konieczne i powinno znaleźć się w umowie na wykonanie zdjęć.

Opcji umów jest wiele. Wszak fotograficy tworzą zdjęcia ślubne, sesje modelingowe, sprzedają gotowe zdjęcia lub organizują sesje TFP. Dla każdej z typów sesji zdjęciowych powinna zostać stworzona indywidualna umowa dostosowana do potrzeb zarówno fotografa, jak i klientów.

Zawarcie umowy na piśmie jest niepodważalnym dowodem w przypadku ewentualnego postępowania sądowego. Niewątpliwie na jej podstawie sąd będzie w stanie wykazać w jaki sposób strony się umówiły i na jakie warunki przystały. Ustne ustalenia, choć szybkie i łatwe do zawarcia mogą być bardzo trudne do udowodnienia w przypadku braku świadków lub wystąpienia innych trudnych do weryfikacji zdarzeń.

Najważniejsze klauzule umowy o sesję fotograficzną

Choć do każdej z umów w zależności od tego, czego dotyczy powinny zostać zaaplikowane szczegółowe warunki, istnieje garść klauzul, które muszą pojawić się w każdej umowie o sesję fotograficzną.

Przedmiot umowy i prawo do „surowych” zdjęć

Odpowiednio określony przedmiot zlecenia to kluczowy element dobrej umowy o wykonanie sesji zdjęciowej. Wyraźne wskazanie zarówno celu wykonanej sesji, jak i sposobu, czy techniki jej wykonania. Precyzyjna umowa, czasem sporządzona nawet w kazuistyczny sposób sprawi, że klient nie będzie miał możliwości podważenia sposobu wykonania fotografii.

Nierzadko zdarza się również, że klienci proszą o dostarczenie nie tylko ukończonego dzieła, ale też tzw. „surówek”. Na tle interpretacji między stronami pojęcie „zdjęcia”, które jest przedmiotem umowy przysparza wiele problemów. Choć oczywistym jest, że klient nie nabywa prawa do plików źródłowych, jeśli nie wynika to wprost z umowy, to często nie zdaje sobie z tego sprawy. Dlatego, aby uniknąć nieporozumień warto uwzględnić definicję dzieła, które otrzyma klient.

Zaliczka czy zadatek?

Kwestia różnicy pomiędzy zaliczką a zadatkiem została już przedstawiona na naszym blogu, dlatego w tym miejscu nie ma sensu poruszać jej ponownie. Warto jednak wskazać, że w niektórych typach umów, jak np. umowa na wykonanie reportażu ślubnego forma pieniężnego zabezpieczenia zlecenia będzie wskazana. Nieraz umowę na zdjęcia z wesela zawiera się na rok, a czasem nawet dwa lata przed datą wydarzenia. Zabezpieczenie zadatkiem, a nawet opłaceniem zlecenia z góry sprawia, że obie strony mają pewność, że umowa dojdzie do skutku.

Poprawki do zdjęć

Jeśli fotograf chce umożliwić wprowadzanie poprawek po oddaniu materiału, może wprowadzić do umowy zapis o tym, w jaki sposób i w jakim czasie należy poprawki zgłosić. Najczęściej postanowienie to może zwyczajnie wprost wskazywać, że „klient może zgłosić poprawki w terminie 7 dni od otrzymania gotowego i zaakceptowanego wcześniej materiału. W ramach umowy klientowi przysługuje prawo wyłącznie do jednej serii poprawek. Każde kolejne zostaną wycenione przez wykonawcę.”

Termin płatności

W związku z tym, że podczas zlecenia fotograficznego istnieje kilka terminów związanych z ich realizacją, warto precyzyjnie wskazać, w którym momencie klient powinien opłacić zlecenie. Czy ma to mieć miejsce po ukończeniu sesji zdjęciowej, czy po akceptacji i odebraniu gotowego dzieła? Zdarza się, że fotograficy przyjmują płatności dzielone na części po każdym kolejnym etapie zlecenia – toteż powinno być to precyzyjnie określone w umowie. W szczególności należy pamiętać o tym, żeby ostateczny termin zapłaty wynikał z umowy, wówczas można będzie znacznie sprawniej rozpocząć proces windykacyjny.

Prawa autorskie i pola eksploatacji

Określenie sposobu przeniesienia praw autorskich w umowie o wykonanie zdjęć jest najważniejszą klauzulą, która musi znaleźć się w kontrakcie. Prawa autorskie dzielą się na prawa osobiste i majątkowe. Te pierwsze są niezbywalne i określają autorstwo utworu, jednak prawa autorskie majątkowe można swobodnie przekazywać innym.

W przypadku zleceń fotograficznych można skorzystać zarówno z umowy licencyjnej, umożliwiającej korzystanie ze zdjęć w określony sposób bez jednoczesnego ograniczenia fotografa do przekazywania tego zezwolenia innym, jak i z umowy o przeniesienie praw. Ta druga umożliwia przeniesienie ogółu praw majątkowych, a więc umożliwia swobodne odsprzedawanie i dalsze licencjonowanie utworu.

W obu przypadkach konieczne jest wskazanie pól eksploatacyjnych, na których osoby trzecie mogą korzystać z dzieła. Przykładem pól eksploatacyjnych jest możliwość korzystania z utworu w Internecie czy jego wydruk. Dlaczego pola są istotne? Jest to o tyle kluczowe, że powinno zostać wymienione w umowie enumeratywnie, gdyż nie można umożliwiać korzystania z dzieła na polach, które jeszcze nie są znane, lub które nie zostały określone. Dlatego warto wskazać je w umowie bardzo precyzyjnie, aby nie powstały wątpliwości co do ewentualnych naruszeń prawa autorskiego twórcy.

Termin dostarczenia zdjęć

Ostatnią regulacją jaka powinna znajdować się w każdej umowie o sesję zdjęciową jest zamieszczenie realnego terminu dostarczenia zdjęć przez wykonawcę. Termin ten powinien zostać określony tak, aby fotograf mógł swobodnie się z niego wywiązać. Oczywiście klienci chcą ujrzeć efekty swojej sesji zdjęciowej jak najszybciej jednak konkretne wskazanie deadline’u może okazać się zbawienne i zapewnić fotografowi komfort pracy bez presji maili i telefonów ze strony zleceniodawcy. Najczęściej stosowane terminy to 30, 45 lub 60 dni od wykonania ostatniego zdjęcia.

Jakie zgody są potrzebne do zrobienia sesji zdjęciowej?

W przypadku sesji zdjęciowych nie wystarczy posiadanie zgody na wykorzystanie wizerunku. Zdjęcia najczęściej wykonywane są we wnętrzach lub przestrzeni prywatnej. W związku z tym w pierwszej kolejności należy uzyskać zgodę właściciela lokalu do fotografowania wnętrza. Niewątpliwie uzyskanie wcześniej zezwolenia na fotografowanie nie dotyczy wyłącznie lokalizacji, w których wywieszono tabliczki z napisem „zakaz fotografowania”. Dobrze widziane i zgodne z zasadami współżycia społecznego jest zapytanie właściciela o możliwość fotografowania w każdym przypadku. Dzięki temu fotograf nie naraża się na nieprzyjemności ze strony ochrony lub właściciela lokalu, a nawet interwencję policji.

Zgoda właściciela może zostać wyrażona za pomocą oświadczenia lub prostej umowy. Z całą pewnością lepiej ustalić to przed przystąpieniem do sesji zdjęciowej, zwłaszcza gdy wnętrza są charakterystyczne, a ich obraz kluczowy dla fotografii. Wówczas można uchronić się przed szkodą wizerunkową, gdy właściciel wystąpi na drogę prawną.

Zgoda na wykorzystanie wizerunku

Wizerunek to dobro osobiste wymienione wprost i chronione na gruncie prawa cywilnego. Niewątpliwie stanowi fundament fotografii portretowej i każdej innej fotografii przedstawiającej wizerunek danej osoby. Choć żaden akt prawny nie definiuje, czym faktycznie jest wizerunek to należy uzyskać zgodę na jego rozpowszechnianie, czyli możliwość zaznajomienia się z nim przez spore grono odbiorców.

Zgoda może zostać wyrażona w odrębnym oświadczeniu lub wpisana jako postanowienie w umowie. Prawo przewiduje możliwość cofnięcia zgody w każdej chwili. Ponadto istnieje również domniemanie ustanowienia zgody na rozpowszechnianie wizerunku w momencie, w którym modelka bądź model otrzyma wynagrodzenie za pozowanie. W przypadku dzieci zgodę na wykorzystanie wizerunku powinien udzielić rodzic.

RODO w działalności fotografa

Fotograf, jak każdy przedsiębiorca musi przestrzegać zasad wynikających z ochrony danych osobowych, gdyż niewątpliwie przetwarza dane klientów i jest to konieczne do prawidłowego wykonania usługi. Jak wcześniej wskazano pierwszą „daną osobową” jaką można wymienić jest wizerunek, ponadto w branży fotograficznej niezmiernie ważny jest marketing, toteż na wszystkie tego typu działania również należy posiadać stosowne zezwolenia. Sam sposób przekazania ukończonych zdjęć może stanowić problem na gruncie RODO, wszak czy fotograf może oddać zdjęcia za pomocą dysków lub chmur internetowych?

Niewątpliwie RODO w działalności fotografa to czynności schematyczne, toteż warto przygotować odpowiednie zgody RODO w sposób ogólny. Najlepszym sposobem jest dołączenie klauzuli RODO jako załącznik lub element umowy. Na pewno klientów bardzo precyzyjnie powinno się poinformować o miejscach, w których ich wizerunek będzie widniał i w jaki sposób ich pozostałe dane osobowe będą przetwarzane.

Bardziej złożony problem, który może nurtować fotografów to bezpieczne przechowywanie danych. Fotograficy powinni zabezpieczyć się w szyfrowane dyski, dzięki czemu nawet w przypadku fizycznej kradzieży dysku nie dojdzie do incydentu z zakresu danych osobowych, a nieuprawnione osoby trzecie nie otrzymają swobodnego dostępu do jego zawartości.

Dodatkowo w przypadku przekazywania ukończonego dzieła za pomocą Internetu fotograficy nie powinni korzystać z internetowych dysków, gdyż jego zabezpieczenia nie gwarantują poufności przechowywanych danych. Najlepszą możliwością jest korzystanie z usług chmury, gdyż w tym przypadku możliwe jest zawarcie umowy na powierzenie danych osobowych.

Dlatego najważniejszymi elementami pod względem przetwarzania danych osobowych są:

  • Bezpieczeństwo danych;

  • Obowiązek informacyjny/polityka prywatności;

  • Szyfrowane dyski;

  • Procedura dostępu do danych;

  • Dokumentacja na wypadek kontroli;

  • Korzystanie z właściwych narzędzi

Jak w przypadku każdej firmy fotografowie muszą zadbać o szereg kwestii w zakresie RODO. Ze względu na charakter usługi trzeba mieć na uwadze, że nie dotyczy ona wyłącznie ochrony wizerunku ale przede wszystkim szeregu zabezpieczeń związanych z samym przetwarzaniem danych i korzystaniem z odpowiednich narzędzi.

Sesja TFP – gdzie jest ryzyko?

Sesje TFP są bardzo popularne wśród artystów posiadających niewielki budżet na realizację projektu. Polegają one na wymianie barterowej, w której w zamian za wniesioną pracę modeli, wizażystów czy stylistów fotograf wykonuje pracę, której rezultatem jest wspólne dzieło. Sesje TFP traktowane są po macoszemu, często między wykonawcami nie zostają zawarte żadne ustalenia, co w konsekwencji może przysporzyć wiele problemu.

Najważniejszym problemem, który może powstać po realizacji takiej sesji zdjęciowej jest wycofanie zgody na wykorzystanie wizerunku. Jak wspomniano wcześniej, zgoda ta może zostać wycofana w każdym czasie, jednak warto zabezpieczyć się na ewentualność jej utraty. Ten aspekt bardzo często pomijany jest w „gotowcach”, które można znaleźć w Internecie, a pominięcie go w przypadku dużych projektów, również komercyjnych może nieść za sobą ogromne ryzyko braku możliwości wykorzystania utworu.

W związku z tym, że zgoda nie może być uznana za nieodwołalną warto w umowie zawrzeć karę umowną, którą osoby, których wizerunek zawarty będzie na fotografii będą musiały zapłacić określoną kwotę za jej wycofanie. Dodatkowo w umowie o sesję TFP również trzeba pamiętać o określeniu pól eksploatacyjnych związanych z możliwością wykorzystywania zdjęcia i utrwalonego wizerunku.

Podsumowanie

Niniejszy artykuł poruszył najważniejsze kwestie związane z aspektem prawnym w działalności fotografa, ale nie wyczerpał tego tematu. Sesje zdjęciowe to działalność kreatywna, a więc narażona na wiele niesprecyzowanych i nieprzejrzystych elementów stanowiących swoistą „furtkę prawną” dla ewentualnych naruszeń, z którymi borykać się mogą fotografowie. Aby zniwelować zagrożenie do minimum, warto bardzo dokładnie opisywać wszystkie elementy, które są przedmiotem umowy i precyzyjnie wskazać prawa i obowiązki stron umowy, a także dbać o zabezpieczenia danych osobowych, które fotograficy przetwarzają na co dzień.

Marcin Staniszewski

Radca Prawny



Zaufali nam:


5/5 - (liczba głosów: 3)