Oznaczenia geograficzne to więcej niż tylko etykiety na produktach. To kluczowy element prawnej ochrony własności intelektualnej, podobnie jak patenty, znaki towarowe czy prawa autorskie w innych dziedzinach, specyficzny dla sektora rolnego. Dają one producentom prawną możliwość ochrony nazwy produktu, który ma szczególne cechy związane z określonym regionem geograficznym lub tradycyjnym procesem produkcji. Oznaczenia geograficzne pozwalają producentom zabezpieczyć swoje produkty przed podrabianiem i nadużyciami, chroniąc produkty, które niosą ze sobą konkretny prestiż czy historyczną wartość (oznaczenia geograficzne w europejskim prawie rolnym) w ramach rejestru gwarantowanych tradycyjnych specjalności czy rejestru chronionych nazw pochodzenia oraz chronionych oznaczeń geograficznych. Tak jak prawo patentowe chroni wynalazki, a prawo autorskie dzieła literackie czy artystyczne, oznaczenia geograficzne chronią unikalną wartość i reputację regionalnych produktów rolnych. Chronią one zarówno producentów, którzy mogą zyskać wyższe ceny i wyróżnienie się na tle konkurencji, jak i konsumentów, zapewniając spełnianie określonych standardów, w tym autentyczność i jakość produktów, które kupują.
Oznaczenia geograficzne (np. chronione nazwy pochodzenia) mają ogromny wpływ na rolnictwo w Europie, promując różnorodność i jakość produktów rolnych i żywnościowych, a także przyczyniając się do rozwoju obszarów wiejskich przy użyciu tradycyjnych surowców i oznaczenia pochodzenia jeśli chodzi o produkty zarejestrowane, proces produkcji czy produkcja surowców (a często i napojów spirytusowych). Dla rolników oznaczenia te są nie tylko formą ochrony prawnej, ale także cennym narzędziem, które może zwiększyć wartość ich produktów na rynku.
OZNACZENIA GEOGRAFICZNE JAKO CERTYFIKATY
Rolnictwo odgrywa istotną rolę w ekonomii europejskiej, a rosnące zainteresowanie konsumentów pochodzeniem i jakością produktów, które konsumują, prowadzi do większej wagi oznaczeń geograficznych dla środka spożywczego. Oznaczenia geograficzne to jeden z kluczowych instrumentów prawnych używanych w Unii Europejskiej do ochrony produktów rolnych i żywnościowych o szczególnej jakości wynikającej z unikalnych charakterystyk geograficznych, tradycji lub wiedzy lokalnej. Są one zarówno formą ochrony prawnej, jak i cennym narzędziem marketingowym.
W prawie europejskim występują trzy główne kategorie oznaczeń geograficznych: Chroniona Nazwa Pochodzenia (CNP, lub PDO – Protected Designation of Origin), Chronione Oznaczenie Geograficzne (COG, lub PGI – Protected Geographical Indication) oraz Gwarantowana Tradycyjna Specjalność (GTS, lub TSG – Traditional Speciality Guaranteed). Ten artykuł ma na celu wyjaśnienie tych oznaczeń w kontekście rolnictwa.
Chroniona Nazwa Pochodzenia
Chroniona Nazwa Pochodzenia (CNP, znana też jako Protected Designation of Origin, PDO) to certyfikacja przyznawana przez Unię Europejską produktom rolnym i żywnościowym, które są wytwarzane, przetwarzane i przygotowywane na określonym terytorium geograficznym, korzystając z uznanej wiedzy lokalnej.
Jest to najbardziej rygorystyczna forma ochrony, ponieważ wszystkie etapy produkcji muszą mieć miejsce w określonym regionie. Z tego wynika, że jakość i charakterystyka produktu muszą wynikać głównie lub wyłącznie z jego miejsca pochodzenia, co obejmuje zarówno naturalne czynniki (takie jak klimat, środowisko), jak i czynniki ludzkie (takie jak metody produkcji i przetwarzania, umiejętności i tradycje).
Kluczowe dla oznaczenia CNP jest to, że wszystkie etapy produkcji muszą mieć miejsce w określonym regionie. Z tego wynika, że jakość i charakterystyka produktu muszą wynikać głównie lub wyłącznie z jego miejsca pochodzenia, co obejmuje zarówno naturalne czynniki (takie jak klimat, środowisko), jak i czynniki ludzkie (takie jak metody produkcji i przetwarzania, umiejętności i tradycje).
CNP ma na celu ochronę nazw geograficznych od nieautoryzowanego użytkowania oraz wprowadzania konsumentów w błąd. Promuje on również różnorodność produktów rolnych i żywnościowych oraz przyczynia się do rozwoju obszarów wiejskich poprzez zwiększanie dochodów rolników.
Przykładem produktów, które otrzymały certyfikat CNP, są ser Roquefort we Francji, szynka Parma z Włoch, czy oliwa z oliwek Kalamata z Grecji. W Polsce certyfikat CNP otrzymał między innymi ser Oscypek.
Chronione Oznaczenie Geograficzne
Chronione Oznaczenie Geograficzne (COG, znane też jako Protected Geographical Indication, PGI) to certyfikacja przyznawana przez Unię Europejską produktom rolnym i żywnościowym, które są ściśle związane z określonym terytorium geograficznym, na którym odbywa się co najmniej jedna z faz produkcji.
Certyfikat COG różni się od Chronionej Nazwy Pochodzenia (CNP) tym, że nie wymaga, aby wszystkie etapy produkcji odbywały się w określonym regionie. Zamiast tego, co najmniej jedna faza produkcji, przetwarzania lub przygotowania musi mieć miejsce w określonym obszarze.
Podobnie jak CNP, certyfikat COG ma na celu ochronę nazw geograficznych od nieautoryzowanego użytkowania oraz wprowadzania konsumentów w błąd. Promuje on również różnorodność produktów rolnych i żywnościowych oraz przyczynia się do rozwoju obszarów wiejskich.
Przykładem produktów, które otrzymały certyfikat COG, są niemieckie piwo Kolsch, belgijskie piwo Lambik, czy hiszpańska szynka Serrano. W Polsce certyfikat COG otrzymały między innymi kiełbasa śląska i jabłka grójeckie.
Gwarantowana Tradycyjna Specjalność
Gwarantowana Tradycyjna Specjalność (GTS, znana też jako Traditional Speciality Guaranteed, TSG) to certyfikacja przyznawana przez Unię Europejską produktom rolnym i żywnościowym, które są związane z tradycją lub historycznym dziedzictwem.
GTS różni się od Chronionej Nazwy Pochodzenia (CNP) i Chronionego Oznaczenia Geograficznego (COG) tym, że nie jest bezpośrednio powiązany z określonym obszarem geograficznym. Zamiast tego, skupia się na promowaniu i ochronie tradycyjnych metod produkcji i składników, a także oryginalnych cech produktów.
Aby produkt otrzymał certyfikat GTS, musi spełniać określone kryteria, w tym między innymi:
- Produkt musi być wyprodukowany z tradycyjnych składników, lub
- Produkt musi być wyprodukowany i przetworzony za pomocą tradycyjnej metody.
Przykładem produktu z certyfikatem GTS może być brytyjski Cornish pasty, włoskie Mozzarella di Bufala Campana, czy polskie kiełbasy regionalne. W Polsce przykładowo certyfikat GTS otrzymała kiełbasa jałowcowa.
Podobnie jak w przypadku CNP i COG, certyfikat GTS ma na celu ochronę produktów przed nieautoryzowanym użyciem nazwy, a także promocję różnorodności produktów rolnych i żywnościowych.
UZYSKANIE OZNACZENIA GEOGRAFICZNEGO
Proces uzyskania jednego z tych oznaczeń geograficznych jest rygorystyczny i wymaga spełnienia określonych kryteriów. Podmiot zainteresowany uzyskaniem certyfikacji musi najpierw złożyć wniosek do odpowiedniej instytucji, która następnie oceni wniosek pod kątem zgodności z wymaganymi kryteriami.
Jeśli wniosek spełnia wymagane kryteria, przeprowadzany jest audyt, w którym eksperci oceniają, czy produkt faktycznie spełnia kryteria określone dla danego certyfikatu. Na podstawie oceny i audytu, instytucja decyduje o przyznaniu lub odmowie certyfikacji. Proces ten musi być przeprowadzony w sposób bezstronny, poufny, rzetelny i niezależny.
Oznaczenia geograficzne są kluczowym elementem polityki jakości żywności w Unii Europejskiej, mając na celu ochronę nazw geograficznych od nieautoryzowanego użytkowania oraz wprowadzania konsumentów w błąd. Są one również ważnym narzędziem do promowania różnorodności produktów rolnych i żywnościowych oraz przyczyniają się do rozwoju obszarów wiejskich poprzez zwiększanie dochodów rolników. Dzięki nim konsument ma gwarancję, że produkt, który kupuje, ma określoną jakość i charakterystykę, wynikającą z jego geograficznego pochodzenia lub tradycyjnej metody produkcji.
Podobnie jak w świecie mody, gdzie znak towarowy symbolizuje prestiż marki, w rolnictwie znaczenie ma oznaczenie geograficzne, które jest swoistym wyznacznikiem reputacji i jakości. W tym kontekście jednak, nie chodzi o renomę marki, ale o prestiż konkretnego miejsca lub tradycji, co ma bezpośrednie przełożenie na korzyści ekonomiczne. Oznaczenia geograficzne pełnią kluczową rolę nie tylko w ochronie kulinarnego dziedzictwa, ale również w promowaniu regionalnego rozwoju i zrównoważonego rolnictwa. Tak więc, są one nie tylko znakiem jakości, ale również ważnym narzędziem gospodarczym.
Karolina Pruchniewicz
