Założenie fundacji rodzinnej. Parę słów o procedurze rejestracji fundacji krok po kroku

Fundacje rodzinne na dobre wpisały się już w polski krajobraz sukcesji biznesowej i ochrony majątku. Od wejścia w życie ustawy w maju 2023 r. do rejestru wpisano już ponad 3,3 tys. fundacji rodzinnych, a kolejne blisko 3 tys. wniosków nadal oczekuje na rozpoznanie przez sąd rejestrowy (stan na maj 2026 r.).

Skala zainteresowania pokazuje, że fundacja rodzinna przestała być niszowym rozwiązaniem dla największych przedsiębiorców, stając się realnym narzędziem planowania sukcesji i zabezpieczenia rodzinnego majątku. Jeżeli fundator podejmie decyzję o założeniu fundacji, musi jednak przejść przez szereg formalności związanych z jej rejestracją.

Czym jest fundacja rodzinna?

Dzięki fundacji rodzinnej fundator ma możliwość wycofania się z aktywnego prowadzenia biznesu bez utraty dochodów, zabezpieczenia finansowego członków rodziny, oddzielenia spraw biznesowych i rodzinnych, utrzymania majątku w jednych rękach i jego ochrony, zapewnienia efektywnego zarządzania majątkiem i jego pomnażania oraz planowania sukcesji w perspektywie wielu pokoleń.

Planowanie sukcesji jest o tyle korzystne, że fundacja rodzinna w pewien sposób zabezpiecza majątek rodziny przed ewentualnym początkowym brakiem doświadczenia osób prowadzących rodzinną firmę. Więcej ogólnych informacji o fundacji rodzinnej zawarliśmy także w tekście: FUNDACJA RODZINNA – CZYM JEST I JAK FUNKCJONUJE FUNDACJA RODZINNA?

Fundacja rodzinna, aby mogła funkcjonować, musi zostać formalnie powołana do życia i zarejestrowana. W tym celu konieczne jest podjęcie szeregu czynności prawnych, które przybliżymy Państwu poniżej.

Fundacja rodzinna w liczbach

Fundacja rodzinna to dziś nie tylko interesująca konstrukcja prawna, ale także jeden z najszybciej rozwijających się instrumentów sukcesyjnych w Polsce. Od wejścia w życie ustawy w maju 2023 r. do początku 2026 r. zarejestrowano już ponad 3,3 tys. fundacji rodzinnych, natomiast liczba oczekujących wniosków nadal utrzymuje się na wysokim poziomie i wynosi blisko 3 tys. postępowań.

Dane pokazują, że zainteresowanie fundacjami rodzinnymi nie było chwilowym trendem związanym wyłącznie z wejściem nowych przepisów. Wręcz przeciwnie – liczba składanych wniosków utrzymuje się na stabilnie wysokim poziomie, a fundacje rodzinne są coraz częściej wykorzystywane zarówno przez właścicieli dużych firm rodzinnych, jak i przedsiębiorców planujących uporządkowanie sukcesji czy ochronę majątku prywatnego.

Skala zainteresowania pokazuje, że fundacja rodzinna stała się realnym i praktycznym narzędziem planowania wielopokoleniowego. Warto więc przyjrzeć się formalnościom, które należy spełnić, aby skutecznie ją założyć.

Szukasz sprawdzonego zespołu do obsługo prawnej fundacji rodzinnej?
To my! https://rpms.pl/obsluga-prawna-fundacji-rodzinnej/

Potrzebujesz porady prawnika?

Każda sytuacja jest inna.
Opisz swoją sprawę, a podpowiem, jakie kroki
warto podjąć w Twoim przypadku.

Wyślij zapytanie

Korzyści z założenia fundacji rodzinnej

Do najważniejszych korzyści związanych z założeniem fundacji rodzinnej należą przede wszystkim:

• możliwość uporządkowania sukcesji rodzinnej i biznesowej;
• zabezpieczenie majątku rodzinnego na kolejne pokolenia;
• oddzielenie majątku prywatnego od ryzyk związanych z bieżącą działalnością gospodarczą;
• możliwość zachowania ciągłości funkcjonowania firmy po śmierci fundatora;
• elastyczne określenie zasad wypłat świadczeń dla beneficjentów;
• możliwość skumulowania i zarządzania różnymi aktywami w jednej strukturze (np. udziały, nieruchomości, środki pieniężne, akcje);
• ograniczenie ryzyka konfliktów sukcesyjnych i majątkowych w rodzinie;
• korzystne rozwiązania podatkowe przewidziane dla fundacji rodzinnych.

Jak założyć fundację rodzinną krok po kroku

Formalne założenie fundacji rodzinnej to w zasadzie pierwszy krok po podjęciu decyzji o jej utworzeniu. Oficjalny rządowy informator w kontekście fundacji rodzinnych w tym założenie fundacji rodzinnej to nie tylko podpisanie aktu notarialnego, ale cały proces organizacyjny, sukcesyjny i rejestrowy. W praktyce dobrze przygotowana fundacja rodzinna powinna być „uszyta” pod konkretną rodzinę, biznes i majątek fundatora.

1. Przygotowanie dokumentów fundacji rodzinnej

Podstawą utworzenia fundacji rodzinnej są dwa kluczowe dokumenty:

• oświadczenie o ustanowieniu fundacji rodzinnej — składane w akcie założycielskim albo w testamencie,
• statut fundacji rodzinnej — określający zasady jej funkcjonowania.

Oba dokumenty wymagają formy aktu notarialnego.

W praktyce statut fundacji rodzinnej jest najważniejszym dokumentem całej struktury sukcesyjnej. To właśnie w nim określa się m.in.:

• cele fundacji,
• zasady zarządzania majątkiem,
• beneficjentów i ich uprawnienia,
• sposób działania zarządu i pozostałych organów,
• zasady wypłat świadczeń,
• reguły sukcesji rodzinnej,
• przeznaczenie majątku po rozwiązaniu fundacji.

Choć dokumenty podpisywane są u notariusza, sam notariusz co do zasady nie projektuje całej struktury fundacji ani mechanizmów jej działania. Z tego względu w praktyce projekt statutu i całej dokumentacji przygotowywany jest najczęściej wcześniej przez prawnika wspólnie z fundatorem.

2. Powołanie organów fundacji rodzinnej

Do funkcjonowania fundacji rodzinnej konieczne jest również ustanowienie jej organów.

Obowiązkowo powołuje się:

• zarząd,
• zgromadzenie beneficjentów.

Rada nadzorcza jest organem fakultatywnym.

3. Powstanie fundacji rodzinnej w organizacji

Z chwilą podpisania aktu założycielskiego powstaje tzw. fundacja rodzinna w organizacji.

W praktyce ma to bardzo duże znaczenie, ponieważ:

• fundacja może już rozpocząć podstawowe działania,
• możliwe jest uzyskanie numerów NIP i REGON,
• można otworzyć rachunek bankowy,
• fundacja może funkcjonować jeszcze przed formalnym wpisem do rejestru.

Ma to obecnie szczególne znaczenie z uwagi na długi czas oczekiwania na rejestrację.

4. Rejestracja fundacji rodzinnej

Aby fundacja uzyskała pełną osobowość prawną, konieczne jest zgłoszenie jej do rejestru fundacji rodzinnych prowadzonego przez:

Sąd Okręgowy w Piotrkowie Trybunalskim

Wniosek należy złożyć w terminie 6 miesięcy od sporządzenia aktu założycielskiego albo ogłoszenia testamentu.

Do zgłoszenia dołącza się m.in.:

• statut fundacji,
• akt założycielski,
• listę beneficjentów,
• spis mienia fundacji,
• dane członków organów,
• oświadczenia dotyczące funduszu założycielskiego,
• zgody członków organów na pełnienie funkcji,
• zaświadczenia o niekaralności członków zarządu,
• dowód uiszczenia opłaty sądowej.

5. Znaczenie praktycznego przygotowania procesu

W praktyce największe znaczenie ma dziś nie samo sporządzenie dokumentów, lecz odpowiednie zaplanowanie całego procesu rejestracji.

Obecnie bardzo często stosowanym rozwiązaniem jest tzw. dwuetapowe tworzenie fundacji rodzinnej, polegające na:

Takie rozwiązanie pozwala zwykle:

• ograniczyć ryzyko wydłużenia postępowania rejestrowego,
• szybciej rozpocząć funkcjonowanie fundacji,
• bezpieczniej zaplanować kwestie podatkowe i majątkowe,
• uniknąć problemów organizacyjnych przy bieżącym prowadzeniu biznesu.

Nie chcesz czytać tylko posłuchać? Sprawdź naszą rozmowę o fundacji rodzinnej:

Koszty i czas rejestracji fundacji rodzinnej

Jeżeli chodzi o koszty założenia i rejestracji fundacji rodzinnej, należy uwzględnić kilka podstawowych kategorii wydatków.

Kosztem ustawowym pozostaje opłata sądowa za wpis fundacji rodzinnej do rejestru w wysokości 500 zł oraz dodatkowo 100 zł za ogłoszenie wpisu w Monitorze Sądowym i Gospodarczym. W przypadku późniejszych zmian danych fundacji konieczne są także dalsze opłaty rejestrowe.

Istotnym kosztem praktycznym pozostają również czynności notarialne związane ze sporządzeniem aktu założycielskiego fundacji rodzinnej. Przy standardowej strukturze i minimalnym funduszu założycielskim wynoszącym 100.000 zł pokrywanym środkami pieniężnymi, całkowity koszt notarialny w praktyce najczęściej oscyluje obecnie wokół ok. 2.000 zł brutto, zależnie od liczby wypisów aktu oraz konkretnej kancelarii notarialnej.

Znacznie zmienił się natomiast czas oczekiwania na rejestrację fundacji rodzinnej. W początkowym okresie obowiązywania ustawy wpis do rejestru następował w ciągu ok. 3 miesięcy. Obecnie, z uwagi na bardzo dużą liczbę składanych wniosków i obciążenie Sądu Okręgowego w Piotrkowie Trybunalskim, czas oczekiwania w praktyce wynosi najczęściej ok. 8 miesięcy, a w bardziej złożonych sprawach nawet ponad 12 miesięcy. Dotyczy to w szczególności sytuacji, w których majątek fundacji jest pokrywany nieruchomościami lub innymi składnikami niepieniężnymi, a nie wyłącznie minimalnym funduszem założycielskim w gotówce.

W praktyce nie oznacza to jednak konieczności „wstrzymania” działalności fundacji do momentu wpisu do rejestru. Obecnie zdecydowana większość fundacji funkcjonuje już od momentu ich utworzenia jako fundacje rodzinne w organizacji, co pozwala na bieżące podejmowanie podstawowych działań jeszcze przed formalną rejestracją.

Jak przy rejestracji fundacji rodzinnej może pomóc radca prawny?

Rejestracja fundacji rodzinnej wymaga obecnie nie tylko przygotowania dokumentów, ale przede wszystkim odpowiedniego zaplanowania całego procesu – zwłaszcza przy wniesieniu do fundacji nieruchomości, udziałów lub bardziej rozbudowanego majątku.

Nasza kancelaria kompleksowo wspiera klientów na każdym etapie tworzenia i dalszego funkcjonowania fundacji rodzinnych. Dotychczas uczestniczyliśmy w procesach zakładania kilkudziesięciu fundacji rodzinnych, dzięki czemu posiadamy praktyczne doświadczenie zarówno w zakresie samej rejestracji, jak i późniejszego organizowania struktur majątkowych oraz sukcesyjnych.

Wsparcie obejmuje m.in.:

• przygotowanie aktu założycielskiego i statutu fundacji,
• zaplanowanie struktury sukcesyjnej i majątkowej,
• koordynację czynności notarialnych,
• przygotowanie i złożenie wniosku rejestrowego,
• uzyskanie NIP, REGON i zgłoszenie do CRBR,
• wsparcie przy wniesieniu nieruchomości, udziałów i innych aktywów do fundacji,
• bieżący kontakt z sądem rejestrowym,
• dalszą obsługę prawną fundacji rodzinnej.

W praktyce bardzo często rekomendujemy etapowe tworzenie fundacji rodzinnej – najpierw z minimalnym funduszem 100.000 zł, a dopiero później z wniesieniem bardziej złożonych składników majątkowych. Pozwala to zwykle znacząco uprościć postępowanie rejestrowe i szybciej rozpocząć funkcjonowanie fundacji rodzinnej w organizacji oraz jest istotne również z podatkowego punktu widzenia.

Rejestracja fundacji rodzinnej – słowem podsumowania

Fundacja rodzinna staje się obecnie jednym z najczęściej wybieranych narzędzi sukcesyjnych w Polsce. Rosnąca liczba rejestracji pokazuje, że rozwiązanie to sprawdza się zarówno w przypadku dużych biznesów rodzinnych, jak i mniejszych struktur majątkowych.

Najważniejsze kwestie, o których warto pamiętać przy zakładaniu fundacji rodzinnej:

• fundacja rodzinna pozwala uporządkować sukcesję i zabezpieczyć majątek rodzinny na kolejne pokolenia;
• minimalny fundusz założycielski wynosi 100.000 zł;
• założenie fundacji wymaga przygotowania odpowiedniej dokumentacji oraz aktu notarialnego;
• obecny czas oczekiwania na rejestrację wynosi najczęściej od ok. 8 do 12 miesięcy;
• w praktyce fundacje bardzo często funkcjonują już wcześniej jako fundacje rodzinne w organizacji;
• odpowiednie przygotowanie dokumentacji i struktury fundacji pozwala ograniczyć ryzyko problemów na etapie rejestracji.

Z uwagi na rosnącą popularność fundacji rodzinnych oraz coraz bardziej praktyczne podejście przedsiębiorców do sukcesji, warto odpowiednio zaplanować cały proces już na etapie podejmowania decyzji o jej założeniu.