Przejęcie firmy za długi. Kiedy, kto i jak może to zrobić?

Istnieje wiele sposobów na skuteczne dochodzenie zaległych należności. Jednym z nich jest skorzystanie z usług zaufanej firmy windykacyjnej. Zdarza się jednak, że dłużnik przeciąga terminy płatności w nieskończoność, pozostawiając wierzyciela w trudnym położeniu. Kiedy więc wszystkie inne metody zawodzą, przychodzi czas na podjęcie ostatecznych kroków. Jednym z nich jest przejęcie całej firmy lub tylko jej udziałów. Kiedy można to zrobić? I co ważniejsze – czy faktycznie warto?

Windykację przeprowadza się na 3 etapach: polubownym, sądowym i egzekucyjnym. Ostatni z nich to ostateczność, stosowana wtedy, gdy mamy do czynienia z wyjątkowo problematycznym kontrahentem. Niemożność uzyskania zaspokojenia z majątku osobistego dłużnika to częsty finał egzekucji w wielu postępowaniach. Warto mieć jednak na uwadze, że w przypadku, gdy dłużnik prowadzi jednoosobową działalność gospodarczą, windykacja może być prowadzona zarówno z majątku osobistego jak i majątku firmowego dłużnika. Dzieje się tak dlatego, że JDG jest silnie powiązana z osobą przedsiębiorcy, sama nie posiada osobowości prawnej, a tym samym nie może nabywać praw ani zaciągać zobowiązań.

W celu wszczęcia postępowania egzekucyjnego należy złożyć stosowny wniosek z informacją, jakie składniki majątku dłużnika zamierzamy poddać egzekucji. W tym przypadku będzie to majątek firmowy. W praktyce nie dochodzi więc do przeniesienia własności firmy na wierzyciela, ale do objęcia przez niego kontrolą majątku należącego do firmy.

Wcześniej jednak trzeba uzyskać wyrok sądowy lub nakaz zapłaty wraz z klauzulą wykonalności. Podsumowując, dopiero przejście przez pierwsze etapy – polubowny i sądowy umożliwi nam wszczęcie postępowania egzekucyjnego.

CZY WIERZYCIEL MOŻE PRZEJĄĆ FIRMĘ DŁUŻNIKA?

Tak. Jednak nie może zrobić tego bezpośrednio, np. zmuszając dłużnika do przepisania na siebie firmy u notariusza. Takie działania powinny być przeprowadzane przez komornika, który zrealizuje egzekucję z majątku firmowego. Oprócz samego przedsiębiorstwa komornik najczęściej zajmuje firmowe konta i wszelkiego rodzaju ruchomości, np. samochody.

Jeżeli dojdzie do egzekucji z majątku firmowego, niezwykle ważny jest czynny udział samego dłużnika w zabezpieczeniu środków potrzebnych na poczet wynagrodzeń pracowniczych, składek na ubezpieczenie społeczne oraz ewentualnych należności mających pokryć inne zobowiązania, m. in. raty kredytów czy leasingów. Zgodnie z art. 890 KPC, wypłata na wynagrodzenie za pracę następuje po złożeniu komornikowi odpisu listy płac.

Druga opcja to odkupienie przedsiębiorstwa lub jego części od dłużnika – cena ze sprzedaży przechodzi wtedy na poczet długu. Co więcej, taka transakcja nie jest opodatkowana podatkiem VAT (zarówno ze strony nabywcy, jak i zbywcy). Do jej wykonania wystarczy podpisanie umowy w obecności notariusza (podpisy notarialnie poświadczone). Jednak gdy częścią sprzedaży będzie nieruchomość, wymagana jest forma aktu notarialnego.

Co do zasady możliwe jest także przejęcie za długi firmy, prowadzonej w postaci spółki. Jednakże należy mieć na uwadze, że proces ten jest dalece bardziej skomplikowany aniżeli w przypadku JDG. Ponadto, w zależności od formy organizacyjnej, proces ten wygląda nieco inaczej. W spółkach, w których majątek wspólników i majątek spółki to dwa odrębne byty, nie jest możliwe przejęcie majątku spółki. W takim przypadku, wierzyciel może skorzystać z instytucji zajęcia udziałów w spółce. Zgodnie z art. 911² KPC, komornik może zająć prawa dłużnika przysługujące mu na wypadek wystąpienia ze spółki cywilnej lub jej rozwiązania. O zajęciu komornik powiadomi pozostałych wspólników, jeżeli ich adresy zostaną komornikowi podane przez którąkolwiek ze stron. Art. 911³ KPC dotyczy natomiast spółek handlowych. W tym przypadku, zajmując udział wspólnika w spółce handlowej albo prawa wspólnika z tytułu udziału w takiej spółce, którymi wspólnikowi wolno rozporządzać, jak również prawa majątkowe akcjonariusza, komornik powiadomi o zajęciu spółkę oraz zgłosi ten fakt sądowi rejestrowemu.

DUE DILIGENCE – WAŻNY KROK PRZED DOKONANIEM PRZEJĘCIA SPÓŁKI

Przed przejęciem warto skorzystać z usługi badań due diligence, sprawdzających dokumentację danego podmiotu pod kątem prawnym i finansowym. W ten sposób można wyeliminować potencjalne ryzyko, np. wynikające z braku niezbędnych uchwał organów spółki. Ocena sytuacji finansowej jest niezwykle istotna – pozwala sprawdzić, czy z majątku firmy jest w ogóle możliwe zaspokojenie dłużnika. Może się bowiem okazać, że podmiot ten będzie tak samo – jeśli nie bardziej – zadłużony od samego przedsiębiorcy.

Przy przejęciu zorganizowanej części przedsiębiorstwa od osoby fizycznej należy dokonać cesji umów związanych z prowadzeniem działalności. Podobnie jak w przypadku spółki, tak i tutaj wymagane jest dokonanie analizy stanu prawnego i finansowego przez due diligence.

FIRMA A PRZEDSIĘBIORSTWO. RÓŻNICE WEDŁUG KODEKSU CYWILNEGO

Podczas sprzedaży trzeba zwrócić uwagę na rozróżnienie określeń „firma” i „przedsiębiorstwo”. Według polskiego prawa są to dwie odmienne kwestie:

Firma – nazwa, pod którą prowadzi się działalność gospodarczą. Jej całkowite zbycie nie jest możliwe w przypadku działalności jednoosobowych, gdyż nazwę stanowi imię i nazwisko + inne, dodatkowe elementy, jak na przykład zarejestrowane znaki towarowe. Można więc odkupić tylko ten drugi składnik (określenia dodatkowe stosowane przez firmę) i używać ich wraz z własnym imieniem i nazwiskiem.

Przedsiębiorstwo – składniki materiale i niematerialne, które służą do prowadzenia danej działalności. Będzie to całość danej firmy, czyli jej nazwa, nieruchomości i ruchomości, licencje, koncesje itd. Przedsiębiorstwo można nabyć również od działalności jednoosobowych. Jeżeli przedmiotem egzekucji komorniczej ma być spółka, wierzyciel wykupuje akcje lub udziały.

CO Z ODPOWIEDZIALNOŚCIĄ ZA DŁUGI PRZEJĘTEJ FIRMY?

Odkupienie zorganizowanej części przedsiębiorstwa od dłużnika nasuwa pytanie o kolejną ważną kwestię – co z odpowiedzialnością za długi dotychczasowego właściciela? Czy przechodzą na nabywcę? Otóż odpowiedzialność sprzedawcy i nabywcy firmy w kwestii długów jest solidarna. Zaległości podatkowe i niespłacone wierzycielom należności stają się więc ich własnością wspólną. Wyjątkiem jest sytuacja, w której wierzyciel nie wiedział o długu, mimo dokładnego sprawdzenia stanu finansowego przedsiębiorstwa przed zakupem.

Jednocześnie warto wiedzieć, że odpowiedzialność kupującego za nieuregulowane zobowiązania jest:

Ograniczona do wartości nabytego przedsiębiorstwa,

Albo liczona według stanu w chwili nabycia i cen w momencie spłaty wierzyciela.

Na nabywcę przechodzą również dotychczasowe stosunki pracy, czyli pracownicy dotychczasowego właściciela. Przejęcie pracowników należy zgłosić do ZUS.

PRZEJĘCIE FIRMY ZA DŁUGI – CZY WARTO ?

Trzeba pamiętać, że sam przejęcie firmy dłużnika poprzez jej zakup jest procesem dość kosztownym i skomplikowanym pod względem prawnym. Z tego względu najczęściej korzystają z niego wyłącznie więksi wierzyciele, którzy zamierzają kontynuować działalność dłużnika.

Duże podmioty gospodarcze zazwyczaj przejmują przedsiębiorstwa pochodzące z tej samej branży lub cieszące się renomą i rozpoznawalnością na rynku. Samodzielne działania w tym zakresie mogą być trudne, dlatego większość z nich korzysta z usług kancelarii prawnych. Mniejsi wierzyciele wybierają raczej inne, mniej kosztowne i czasochłonne metody windykacyjne, aczkolwiek widmo przejęcia firmy zawsze może być argumentem do skłonienia dłużnika do spłaty długu.