Odsetki to jedno z podstawowych instrumentów prawnych, które mogą zmotywować dłużników do terminowego regulowania zobowiązań i rekompensują wierzycielom opóźnienia w płatnościach. W 2024 roku ich wysokość oraz zasady dochodzenia mogą mieć szczególne znaczenie w kontekście wciąż zmieniającej się sytuacji gospodarczej i poziomu inflacji, oraz związanych z tym stóp procentowych. Jakie są aktualne stawki odsetek w 2024 roku? Kiedy i jak można ich dochodzić?
Ile wynoszą odsetki w 2024?
Na samym początku warto wskazać, że w przepisach prawa obowiązuje kilka rodzajów odsetek. Dzielą się one na kilka kategorii, z których każda odnosi się do specyficznych sytuacji prawnych. W Polsce najczęściej spotykamy się z:
Odsetkami ustawowymi za opóźnienie – naliczanymi, gdy dłużnik nie reguluje zobowiązania w terminie określonym umową. Wysokość tych odsetek ustalana jest na podstawie przepisów Kodeksu cywilnego, który określa je jako sumę stopy referencyjnej NBP oraz 5,5 punktu procentowego. W 2024 roku ten rodzaj odsetek wynosi 11,25% rocznie
Odsetkami ustawowymi za opóźnienie w transakcjach handlowych – dotyczy to przedsiębiorców, którzy nie regulują zobowiązań wynikających z umów handlowych. W 2024 roku wysokość tych odsetek ustalana jest w oparciu o przepisy ustawy o terminach zapłaty w transakcjach handlowych. Stawka jest wyższa niż w przypadku odsetek cywilnoprawnych i stanowi sumę stopy referencyjnej NBP oraz 8 punktów procentowych. W 2024 ten rodzaj odsetek wynosi 15,75% rocznie (chyba, że dłużnikiem jest podmiot leczniczy – wtedy wynoszą 13,75% rocznie).
Odsetkami maksymalnymi – ograniczającymi wysokość odsetek umownych. Zgodnie z Kodeksem cywilnym, odsetki maksymalne wynoszą dwukrotność odsetek ustawowych. W 2024 roku ten rodzaj odsetek wynosi 22,5% rocznie
Wysokość odsetek jest ściśle związana z wysokością stopy referencyjnej ustalanej przez Radę Polityki Pieniężnej. Z tego względu przed podjęciem działań windykacyjnych warto monitorować decyzje w tym zakresie, ponieważ każda zmiana stopy referencyjnej wpłynie na aktualizację wysokości odsetek, a zgodnie z zapowiedziami w 2025 roku planowane są zmiany w tym zakresie.
Jak dochodzić odsetek i na co uważać?
Pierwszym krokiem w procesie dochodzenia odsetek jest wysłanie wezwania do zapłaty, w którym wierzyciel informuje o kwocie głównej i naliczonych odsetkach, dając dłużnikowi ostatnią szansę na spłatę bez konieczności interwencji sądu. W takim wezwaniu warto skorzystać ze wsparcia wyspecjalizowanej kancelarii prawnej.
W przypadku dalszego opóźnienia sprawa może trafić do sądu, gdzie wierzyciel będzie domagał się zapłaty należności, odsetek oraz kosztów postępowania, a po uzyskaniu wyroku – do egzekucji komorniczej obejmującej całość roszczenia. Warto w tym kontekście pamiętać o zasadach przedawnienia. Zgodnie z art. 118 kc., roszczenia o odsetki przedawniają się po trzech latach od ich wymagalności.
W kontekście sądowej windykacji odsetek warto wskazać, że kluczowe jest posiadanie odpowiedniej dokumentacji, np. faktur czy umów. W wielu przypadkach korzystne może okazać się polubowne rozwiązanie sporu, które pozwoli skrócić czas oczekiwania na zapłatę i uniknąć kosztów sądowych. Nawet jeżeli dłużnik zapłacił należność główną, a odmawia zapłaty odsetek – wierzyciel i tak może dochodzić swoich praw w sądzie.
Wysokość odsetek, jak i zasady dochodzenia są szczegółowo uregulowane w przepisach prawa, co pozwala na ich skuteczne egzekwowanie. Warto jednak pamiętać o konieczności monitorowania aktualnych stawek odsetek, które będą zależne od aktualnej stopy referencyjnej. Dzięki temu wierzyciel będzie mógł prawidłowo obliczyć wysokość przysługujących mu należności oraz skutecznie wezwać dłużnika do zapłaty.
