Pożyczka między podmiotami powiązanymi

Transakcje pożyczkowe, jakie obecnie realizują między sobą podmioty powiązane, stały się jednym z kluczowych elementów finansowania działalności spółek kapitałowych. Chcąc uniknąć istotnych ryzyk podatkowych, konieczne jest prawidłowe zrozumienie, czym jest krąg podmiotów powiązanych w spółce, a także właściwa kwalifikacja przeprowadzanych transakcji.

Podmioty powiązane w spółce – czym są?

Zgodnie z art. 11a ust. 1 pkt 4 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych, podmiotami powiązanymi są podmioty, między którymi występują powiązania kapitałowe, osobowe, rodzinne lub faktyczne, umożliwiające wywieranie istotnego wpływu na decyzje gospodarcze drugiego podmiotu.

Powiązania te mogą dotyczyć m.in.:

• spółki dominującej i spółki zależnej,
• wspólników tej samej spółki,
• członków organów zarządzających,
• osób blisko spokrewnionych (małżonkowie, rodzice, dzieci, rodzeństwo), jeżeli relacje te wpływają na decyzje biznesowe.

Mówiąc w uproszczeniu – jeżeli jeden podmiot może bezpośrednio lub pośrednio wpływać na inny, podmioty te są uznawane za powiązane, co ma istotne znaczenie m.in. w kontekście podatkowym.

Przykład:

Spółka „TechPol S.A.” posiada 80% udziałów w spółce „InnoSoft sp. z o.o.”. Taki poziom zaangażowania kapitałowego umożliwia realny wpływ na decyzje InnoSoft, w konsekwencji czego obie spółki stanowią podmioty powiązane.

Transakcje pożyczkowe między podmiotami powiązanymi – charakterystyka i znaczenie

Pożyczka między podmiotami powiązanymi to jedno z częściej wykorzystywanych rozwiązań w finansowaniu działalności gospodarczej. W praktyce spółki z tej samej grupy kapitałowej wspierają się w ten sposób kapitałowo, a wspólnicy często przekazują spółce środki na bieżące potrzeby, rozwój albo przetrwanie okresowych trudności finansowych.

Choć z biznesowego punktu widzenia jest to rozwiązanie naturalne i wygodne, wymaga odpowiedniego przygotowania pod względem prawnym i podatkowym. Znaczenie ma nie tylko sama treść umowy, ale również właściwe ustalenie oprocentowania, zgodność warunków z realiami rynkowymi oraz prawidłowe rozliczenie odsetek. W określonych przypadkach pojawiają się też dodatkowe obowiązki związane z cenami transferowymi, PCC oraz limitami kosztów finansowania dłużnego. Braki formalne lub błędne rozliczenie mogą z kolei prowadzić do sporów z fiskusem i zakwestionowania transakcji.

Zasada ceny rynkowej (arm’s length principle)

Podstawową zasadą regulującą relacje pomiędzy podmiotami powiązanymi jest zasada ceny rynkowej, zgodnie z którą warunki transakcji powinny odpowiadać tym, jakie ustaliłyby między sobą podmioty niepowiązane.

Prawidłowe określenie dochodu oraz strat podatnika w zakresie transakcji pożyczkowych pomiędzy podmiotami powiązanymi jest kluczowe dla zgodności z przepisami podatkowymi w rozumieniu art. 11 ustawy o CIT. W przypadku spółek korzystających z estońskiego CIT-u, nieprawidłowe ustalenie warunków pożyczki może zostać uznane za ukryte zyski. Dokumentacja umowy pożyczki powinna zawierać dowody na zastosowanie rynkowej stawki oprocentowania, aby uniknąć zakwestionowania przez organy podatkowe. Ustalenie oprocentowania pożyczki na warunkach rynkowych pozwala uniknąć komplikacji podatkowych. Ogranicza również ryzyko zakwestionowania transakcji przez organy podatkowe. W efekcie zmniejsza się także ryzyko ustalenia dochodu lub straty podatnika w sposób odmienny od przyjętego przez strony.

W przypadku pożyczek oznacza to, że m.in.:

• wysokość oprocentowania,
• okres finansowania,
• zabezpieczenia,

powinny mieć charakter rynkowy.

Organy podatkowe mogą zakwestionować transakcję, jeżeli uznają, że jej warunki odbiegają od rynkowych. Weryfikacji podlegają w szczególności racjonalność udzielenia pożyczki, zdolność spłaty pożyczkobiorcy oraz to, czy dana pożyczka nie powinna zostać zakwalifikowana jako wkład kapitałowy.

Mechanizm „safe harbour” w transakcjach pożyczkowych

Od 2019 r. przepisy przewidują możliwość skorzystania z uproszczenia typu safe harbour dla pożyczek udzielanych pomiędzy podmiotami powiązanymi. Spełnienie ustawowych warunków powoduje, że organy podatkowe nie badają rynkowości oprocentowania.

Od 2024 r. zasady safe harbour dla pożyczek zostały zmienione na podstawie nowego obwieszczenia Ministra Finansów. Oprocentowanie powinno być ustalane według aktualnej na dzień zawarcia lub zmiany umowy bazowej stopy procentowej oraz marży, z uwzględnieniem benchmarków takich jak WIBOR i WIRON. Spełnienie warunków safe harbour może zwolnić podatnika z obowiązku sporządzania lokalnej dokumentacji cen transferowych.

Do podstawowych warunków należą m.in.:

• oprocentowanie oparte na bazowej stopie procentowej i marży określonej w obwieszczeniu Ministra Finansów aktualnym na dzień zawarcia umowy lub jej zmiany,
• brak dodatkowych opłat,
• okres pożyczki nieprzekraczający 5 lat,
• łączna wartość pożyczek do 20 mln zł,
• brak powiązań z tzw. rajami podatkowymi.

Aktualne interpretacje oraz orzecznictwo potwierdzają, że mechanizm ten ma zastosowanie wyłącznie do pożyczek o zmiennym oprocentowaniu.

Czynności cywilnoprawne związane z pożyczkami między podmiotami powiązanymi

Zawarcie umowy pożyczki pomiędzy podmiotami powiązanymi wiąże się nie tylko z przekazaniem środków, ale także z obowiązkami cywilnoprawnymi i podatkowymi. Dla bezpieczeństwa stron oraz celów dowodowych umowa powinna mieć formę pisemną.

Kluczowe znaczenie umowy pożyczki pomiędzy podmiotami powiązanymi ma ustalenie warunków na poziomie rynkowym, zwłaszcza oprocentowania. W praktyce trzeba wykazać, że warunki transakcji odpowiadają tym, jakie zaakceptowałyby podmioty niepowiązane. W określonych przypadkach konieczne jest także przygotowanie dokumentacji cen transferowych albo skorzystanie z mechanizmu safe harbour.

Należy również sprawdzić skutki w podatku od czynności cywilnoprawnych, ponieważ co do zasady pożyczka może podlegać PCC. Prawidłowe przygotowanie umowy i rozliczenie transakcji pozwala ograniczyć ryzyko sporów z organami podatkowymi i zwiększa bezpieczeństwo spółki.

Aspekty podatkowe transakcji pożyczkowych podmiotów powiązanych

Pożyczki udzielane spółkom przez wspólników lub członków zarządu stanowią często stosowaną formę finansowania działalności gospodarczej. Z perspektywy podatkowej istotne znaczenie mają w szczególności:

• forma zawarcia umowy pożyczki – regulowana przepisami Kodeksu cywilnego (art. 720 k.c.), w tym wymóg zachowania formy dokumentowej przy pożyczkach o wyższej wartości;
• obowiązki korporacyjne – wynikające z Kodeksu spółek handlowych, w szczególności w zakresie zasad reprezentacji spółki oraz zawierania umów z członkami zarządu (art. 15 oraz art. 210 k.s.h.);
• skutki podatkowe w podatku dochodowym, podatku od czynności cywilnoprawnych oraz podatku od towarów i usług – określone w ustawach o CIT/PIT, ustawie o PCC oraz ustawie o VAT.

Brak właściwej dokumentacji pożyczki może zostać uznane przez organy podatkowe za naruszenie przepisów, co może skutkować kontrolą podatkową oraz nałożeniem sankcji. Warto pamiętać, że termin na złożenie formularza TPR-C za rok 2025 dla większości podmiotów upływa z końcem listopada 2026 r.

Pożyczki udzielane spółce przez wspólników korzystają ze zwolnienia z podatku od czynności cywilnoprawnych (art. 9 pkt 10 lit. i ustawy o PCC), natomiast sama kwota pożyczki nie stanowi przychodu podatkowego po stronie spółki (art. 12 ust. 4 pkt 1 ustawy o CIT). Opodatkowaniu podlegają natomiast odsetki od pożyczki jako przychód po stronie pożyczkodawcy.

W zakresie podatku od towarów i usług usługi udzielania pożyczek co do zasady korzystają ze zwolnienia od VAT na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 38 ustawy o VAT.

Zagrożenia podatkowe i kontrolne

Transakcje pomiędzy podmiotami powiązanymi znajdują się obecnie w centrum zainteresowania organów podatkowych. Szczególnej analizie podlegają przepływy finansowe pomiędzy spółką a jej wspólnikami lub kadrą zarządzającą, w tym w kontekście przepisów o ukrytej dywidendzie. Warto pamiętać, że nieprawidłowo skonstruowana umowa pożyczki może zostać uznane przez organy podatkowe za ukrytą dywidendę, co wiąże się z dodatkowymi konsekwencjami podatkowymi.

Istotną rolę w typowaniu podmiotów do kontroli odgrywa formularz TPR, który dostarcza organom podatkowym szerokiego zakresu danych o transakcjach kontrolowanych.

Jak kancelaria prawna może pomóc w transakcjach pożyczkowych?

Kancelaria prawna może wesprzeć spółki w zakresie transakcji pożyczkowych pomiędzy podmiotami powiązanymi. Radca prawny może udzielić wsparcia w zakresie interpretacji przepisów, przygotowania umów pożyczek oraz dokumentacji cen transferowych, a także reprezentować spółkę przed organami podatkowymi. Pomoc może objąć m.in.:

• analizę statusu podmiotów powiązanych,
• ocenę skutków podatkowych planowanych transakcji,
• przygotowanie i weryfikację umów pożyczek,
• opracowanie dokumentacji cen transferowych oraz formularzy TPR,
• uzyskiwanie interpretacji indywidualnych i opinii zabezpieczających
• reprezentację w toku kontroli podatkowych i postępowań sądowych.

Profesjonalne doradztwo pozwala istotnie ograniczyć ryzyka podatkowe i zapewnić bezpieczeństwo finansowe spółki. Jeżeli szukasz kancelarii, która pomoże Ci w kwestii transakcji pożyczkowych pomiędzy podmiotami powiązanymi, sprawdź, jak wygląda nasza obsługa prawna spółek i przedsiębiorców.