Marcin Staniszewski
|
21 listopada 2022
Spis treści

W celu dostosowania obowiązujących w polskim porządku prawnym przepisów chroniących konsumentów do norm unijnych ustawodawca stworzył dwa projekty nowelizacji ustawy o prawach konsumenta. Pierwszy akt prawny implementuje założenia dyrektywy cyfrowej, 2019/770 oraz dyrektywy towarowej, 2019/771. Drugi wdraża dyrektywę 2019/2161, tzw. Dyrektywę Omnibus. Ta de facto podwójna zmiana może rodzić wątpliwości co do zakresu poszczególnych nowelizacji. Jakich nowości można spodziewać się w odświeżonej ustawie o prawach konsumenta?

Konsekwencje wdrożenia dyrektywy cyfrowej i dyrektywy towarowej

Dostosowanie polskiej ustawy do dwóch aktów prawnych Unii Europejskiej ma na celu podniesienie standardów ochrony konsumenta poprzez precyzyjniejsze uregulowanie uprawnień konsumenta z tytułu zawartej umowy sprzedaży, w tym dotyczącej usług cyfrowych. Jakie zmiany pojawią się w ustawie po wejściu w życie nowelizacji implementującej dyrektywę towarową i cyfrową?

Zmiana reżimu ochrony konsumenta

Do tej pory ustawodawca w ustawie o prawach konsumenta posługiwał się pojęciami wady fizycznej (niezgodnością rzeczy z umową) i wady prawnej. Nowelizacja ustawy zakłada wprowadzenie rozdziału 5a zatytułowanego rękojmia i gwarancja konsumencka, który przewiduje:

  • utrzymanie odpowiedzialności sprzedawcy za wady prawne w dotychczasowym kształcie;

  • zamianę niezgodności rzeczy z umową na niezgodność towaru z umową.

Zgodnie z art. 43b ust. 1 towar jest zgodny z umową, jeżeli w zgodzie z nią pozostają w szczególności:

  • opis, rodzaj, ilość, jakość kompletność i funkcjonalność towaru, a w przypadku treści cyfrowych ich kompatybilność, interoperacyjność i dostępność aktualizacji;

  • przydatność do szczególnego celu, do którego towar jest potrzebny konsumentowi, jeśli powiadomił on przedsiębiorcę o tym celu najpóźniej w chwili zawarcia umowy, a przedsiębiorca ten cel zaakceptował.

Ponadto do stwierdzenia zgodności towaru z umową niezbędne jest, aby towar:

  • nadawał się do celów, do których zwykle używa się towarów danego rodzaju (z uwzględnieniem przepisów prawa, norm technicznych oraz dobrych praktyk);

  • występował w umówionej ilości i cechował się trwałością oraz bezpieczeństwem, a w przypadku towarów z elementami cyfrowymi – kompatybilnością oraz funkcjonalnością, jakich konsument może zasadnie oczekiwać, uwzględniając publiczne zapewnienia przedsiębiorcy lub inne osoby działające w jego imieniu;

  • jest dostarczany z akcesoriami i instrukcjami, których konsument się spodziewać po zakupie (np. przewody, mocowania);

  • jest takiej samej jakości jak próbka lub wzór udostępniony konsumentowi przed zawarciem umowy.

Przedsiębiorca może zwolnić się od odpowiedzialności, jeżeli wykaże, że konkretna cecha towarów odbiega od przesłanek zgodności i że konsument został wyraźnie poinformowany o tym fakcie najpóźniej w chwili zawarcia umowy. Odpowiedzialność nie wygasa jednak wtedy, gdy niezgodność z umową powstała wskutek montażu towaru przez przedsiębiorcę lub na jego odpowiedzialność (np. sprzęt AGD) albo jeśli niezgodność wynika z błędów w instrukcji użytkownika.

Odpowiedzialność trwa minimum 2 lata, chyba że przedsiębiorca przewidział dłuższy termin. Jeżeli niezgodność ujawniła się w tym czasie, stosuje się domniemanie, że występowała w chwili wydania towaru.

Uprawnienia konsumenta w związku z niegodnością towaru z umową

Zgodnie z art. 43d projektu nowelizacji pierwotne roszczenie konsumenta opiewa na naprawę lub wymianę towaru. Przedsiębiorca odbiera od niego towar na swój koszt i również na swój koszt dokonuje niezbędnej naprawy lub wymiany w rozsądnym czasie. Dopiero kiedy przedsiębiorca:

  • odmówił naprawy lub wymiany towaru, lub nie doprowadził do jego zgodności z umową;

  • niezgodność występuje pomimo prób jej usunięcia;

  • wada towaru jest zbyt istotna, aby można oczekiwać jego naprawy;

  • z oświadczenia przedsiębiorcy lub okoliczności wynika, że nie doprowadzi on do stanu zgodności z umową w rozsądnym czasie lub bez nadmiernych kosztów dla konsumenta –

– klient może domagać się obniżenia ceny albo odstąpienia od umowy.

Uprawnienie do odstąpienia od umowy nie przysługuje, jeśli niezgodność towaru z umową nie jest istotna. Ustawodawca wprowadza jednak domniemanie istotności stanu niezgodności, które przedsiębiorca będzie musiał obalić, aby ochronić się przed żądaniem. Zwrot środków powinien nastąpić w terminie 14 dni od dnia złożenia żądania obniżenia ceny lub oświadczenia o odstąpieniu od umowy.

Jeżeli na towar została udzielona gwarancja, jej warunki nie mogą być mniej korzystne niż uprawnienia konsumenta wynikające z ustawy.

Umowy o dostarczanie treści cyfrowej lub usługi cyfrowej

Obok rozdziału 5a ustawy ustawodawca wprowadził rozdział 5b zatytułowany „Umowy o dostarczanie treści cyfrowej lub usługi cyfrowej”, który implementuje postanowienia dyrektywy cyfrowej.

Przepisy nakładają na przedsiębiorcę obowiązek dostarczenia usługi cyfrowej niezwłocznie po zawarciu umowy, chyba że strony ustaliły inne warunki w umowie. Niedochowanie ustalonego terminu uprawnia konsumenta do wezwania przedsiębiorcy do spełnienia świadczenia, a następnie do odstąpienia od umowy. Konsument nie musi wzywać przedsiębiorcy, jeśli:

  • z oświadczenia przedsiębiorcy lub okoliczności wynika, że treść lub usługa nie zostanie dostarczona w przewidzianym terminie;

  • strony uzgodniły lub z okoliczności sprawy wynika, że dostarczenie treści lub usługi cyfrowej w określonym terminie było istotne dla konsumenta.

Przepisów o odstąpieniu od umowy nie stosuje się, kiedy treść cyfrowa miała być dostarczona na materialnym nośniku (np. płycie DVD).

Podobnie jak w przypadku towarów również treści i usługi cyfrowe muszą być zgodne z umową. Pojęcie zgodności zostało zdefiniowane w bardzo podobny sposób w obu przypadkach, przy czym w przypadku treści i usług cyfrowych zgodność musi występować nie ze wzorem lub próbką, ale próbną wersją oprogramowania.

Obowiązki przedsiębiorcy w zakresie sprzedaży usług cyfrowych

Nowe przepisy nakładają na przedsiębiorcę obowiązek informowania odbiorcy o aktualizacjach oprogramowania i zabezpieczeniach, które są niezbędne, aby utrzymać zgodność danej usługi z umową oraz konsekwencjach ich niezainstalowania. Informacje muszą być przekazywane:

  • przez cały czas trwania umowy, jeśli usługa jest świadczona w sposób ciągły;

  • przez czas zasadnie oczekiwany przez konsumenta, jeśli usługa jest świadczona jednorazowo lub częściami.

To od konsumenta zależy jednak, czy zainstaluje update’y. Jeśli nie zrobi tego ze swojej winy, nie może powołać się na późniejsze problemy w korzystaniu z aplikacji, które z tego wynikają. Aplikacja zawsze powinna być też dostarczana w najnowszej, publicznie dostępnej wersji, chyba że strony ustalą inaczej. Oznacza to, że co do zasady konsument nie ma dostępu do wersji beta oprogramowania, a także starszych odsłon software’u.

Należy zaznaczyć, że nowelizacja przewiduje obowiązek współpracy konsumenta z przedsiębiorcą w zakresie dostarczania treści cyfrowych (np. poprzez pobranie odpowiednich wtyczek) oraz zapewnienia kompatybilności systemu operacyjnego. Jeśli więc przedsiębiorca przed zawarciem umowy wyraźnie podał, jakie wymagania sprzętowe są niezbędne, aby korzystać z aplikacji, nie będzie ponosił odpowiedzialności za jej nieprawidłowe działanie.

Uprawnienia konsumenta w przypadku usług i treści cyfrowych

W zakresie korzystania z usług i treści cyfrowych przepisy przewidują uprawnienie konsumenta do żądania przywrócenia ich zgodności z umową. Uprawnienie do żądania obniżenia ceny lub odstąpienia od umowy aktualizują się, dopiero gdy:

  • doprowadzenie do zgodności z umową jest niemożliwe albo nadmiernie kosztowne;

  • przedsiębiorca pomimo starań nie doprowadził do przywrócenia zgodności z umową treści lub usług;

  • brak zgodności z umową jest istotny;

  • przedsiębiorca oświadczył, że jest w stanie doprowadzić do zgodności z umową w rozsądnym czasie lub bez nadmiernych obciążeń dla konsumenta.

Jako ciekawostkę warto wskazać, że przepisy uprawniają przedsiębiorcę do wprowadzenia zmian w funkcjonalności aplikacji w ramach prac zmierzających do przywrócenia zgodności z umową. Konsument musi być jednak o takiej zmianie poinformowany, a uprawnienie dotyczy wyłącznie usługi lub treści dostarczanej w sposób ciągły (np. usługi chmurowe, platformy VOD), ale już niejednorazowy (np. kupione oprogramowanie).

Jeżeli zmiana negatywnie wpływa na dostęp do treści lub korzystanie z nich konsument ma prawo odstąpić od umowy w terminie 30 dni.

Dostosowanie dokumentacji i regulaminów sklepów do nowych regulacji warto skonsultować z kancelarią prawną, która zadba o dopełnienie wszystkich formalności.

Skutki wdrożenia dyrektywy Omnibus

Niezależnie od nowelizacji implementującej dyrektywy zwanej: handlową czy towarową, trwają prace legislacyjne dotyczące wdrożenia do polskiego porządku prawnego dyrektywy Omnibus, która jest kierowana przede wszystkim do właścicieli sklepów internetowych. Jakie najważniejsze zmiany wprowadza ten projekt ustawodawczy?

Obowiązek informacyjny a internetowe platformy handlowe

W nowelizacji zaproponowano pojęcie internetowej platformy handlowej. Jest to usługa korzystająca z oprogramowania, w tym ze strony internetowej, jej części lub aplikacji, obsługiwanego przez przedsiębiorcę, która umożliwia:

  • zawieranie umów na odległość między konsumentami a przedsiębiorcami;

  • zawieranie umów na odległość między stronami, z których żadna nie jest przedsiębiorcą.

W praktyce będzie to każdy sklep internetowy, ale też różnego rodzaju platformy aukcyjne i sprzedażowe, jak np. Allegro lub OLX.

Przedsiębiorcy, którzy świadczą usługi z wykorzystaniem platformy handlowej mają obowiązek najpóźniej w chwili wyrażenia przez konsumenta woli związania go umową poinformować go o:

  • ogólnych informacjach dotyczących kryteriów plasowania ofert prezentowanych konsumentowi w wyniku wyszukiwania;

  • tym, czy osoba trzecia, która oferuje towary, usługi lub treści cyfrowe jest przedsiębiorcą;

  • niestosowaniu przepisów zwiększających ochronę konsumentów, jeżeli drugą stroną umowy nie jest przedsiębiorca;

  • podziale obowiązków związanych umową między dostawcę internetowej platformy handlowej a osobę trzecią oferującą towary, usługi lub treści cyfrowe.

Poszerzenie obowiązku informacyjnego oznacza dla przedsiębiorców konieczność dostosowania komunikatów, a niekiedy całego interface’u sklepu internetowego do nowych wymagań prawnych.

Ograniczenia w zawieraniu umów dotyczących usług finansowych

Znowelizowana ustawa o prawach konsumenta wprowadza również zakaz zawierania umów dotyczących usług finansowych podczas pokazu lub wycieczki.

Pod pojęciem pokazu należy rozumieć zorganizowane poza lokalem przedsiębiorstwa spotkanie, w którym uczestniczy zaproszona bezpośrednio lub pośrednio określona liczba konsumentów, jeżeli w jego trakcie ma miejsce promocja, składanie ofert sprzedaży albo sprzedaży towarów lub usług.

Z kolei wycieczką w rozumieniu przepisów ustawy jest wycieczka zorganizowana przez przedsiębiorcę, której celem lub skutkiem jest zawarcie umów z konsumentami. Umowa zawarta z naruszeniem zakazu jest bezwzględnie nieważna.

Zakaz wprowadzania w błąd co do cen towarów i usług

Przedsiębiorca w przypadku wyprzedaży lub przeceny towaru będzie musiał podać jego najniższą cenę w ciągu ostatnich 30 dni.

Dotyczy to sprzedaży towarów stacjonarnie oraz w internecie i ma na celu zapobieżenie wprowadzania konsumentów w błąd co do rzeczywistego zysku z transakcji.

Regulacje opiniowania produktów

Coraz więcej internautów podczas zakupów w sieci kieruje się opiniami zamieszczanymi w serwisie przez innych użytkowników. Aby zapobiec tworzeniu fałszywych komentarzy, ustawodawca planuje wprowadzić różnego rodzaju mechanizmy ochronne, w tym:

  • obowiązek wskazania przez przedsiębiorcę sposobu weryfikacji, czy zamieszczane opinie rzeczywiście pochodzą od konsumentów;

  • zakaz twierdzenia przez przedsiębiorcę, czy rzeczywiście opinie zostały zamieszczone przez konsumentów, jeżeli nie podjął on w celu weryfikacji tego faktu uzasadnionych i proporcjonalnych działań;

  • zakaz zamieszczania lub zlecania zamieszczenia innej osobie opinii nieprawdziwych albo zniekształcanie opinii i rekomendacji konsumentów.

Obie z opisanych nowelizacji mają na celu wzmocnienie skuteczności ochrony konsumentów oraz zapewnienie działania efektywnych mechanizmów obronnych. Już teraz można przewidywać, że wdrożenie nowych rozwiązań pociągnie za sobą konieczność wprowadzenia istotnych zmian w strukturze IT wielu sklepów internetowych, ich regulaminach i polityce sprzedażowej. Na rezultaty działań ustawodawcy trzeba będzie jeszcze jednak zaczekać.

Pytania i odpowiedzi:

Aktualnie ustawodawca nie przewiduje takiego rozwiązania, co wskazywałoby na dążenie do uchylenia niedawno wprowadzonych przepisów służących ochronie indywidualnych przedsiębiorców.

Pod pojęciem towaru z elementami cyfrowymi można rozumieć np. smartwatch albo kamerę samochodową, które oprócz postaci fizycznej uzależniają swoją funkcjonalność od zainstalowania aplikacji do ich obsługi w urządzeniu mobilnym. Jest to więc towar fizyczny, ale powiązany z usługami cyfrowymi.

Unijne przepisy przewidują minimalny próg kar za naruszenie któregokolwiek z obowiązków. Sankcja ma wymiar finansowy i jest wyliczana jako procentowa wartość całorocznego obrotu firmy w danym państwie (4%), na którego terenie doszło do naruszenia albo kwota minimum 2 miliony euro, jeśli nie jest możliwe wyliczenie obrotu. Każdorazowo kara jest nakładana z uwzględnieniem szeregu czynników, w tym charakteru, wagi, skali i czasu naruszenia. Oczywiście państwa członkowskie mogą zastosować surowsze sankcje w krajowych porządkach prawnych.



Zaufali nam:


5/5 - (liczba głosów: 2)