Odwieczny problem przedsiębiorców? Pytanie, czy łączenie etatu, własnej działalności i udziałów w spółce zawsze oznacza wielokrotny ZUS? Nie. O tym, z jakiego tytułu faktycznie zapłacisz składki, decyduje konstrukcja prawna zwana zbiegiem tytułów do ubezpieczeń.
W tym artykule przeczytasz o:
- zasadach powstawania zbiegu tytułów do ubezpieczeń społecznych na gruncie ustawy o SUS,
- wpływie wysokości wynagrodzenia z etatu na obowiązek opłacania składek z jednoosobowej działalności gospodarczej,
- skutkach ubezpieczeniowych wynikających z posiadania udziałów w spółkach,
- zasadach rozliczania umów cywilnoprawnych i pełnienia funkcji w zarządzie,
- prawnych możliwościach optymalizacji obciążeń ZUS w oparciu o właściwe ukształtowanie struktur biznesowych.
Kiedy dochodzi do zbiegu tytułów do ubezpieczeń społecznych?
Planujesz łączenie etatu z działalnością gospodarczą? Dla nikogo nie jest to powodem do zdziwienia. Funkcje w zarządach spółek, umowa zlecenie czy własna firma to chleb powszedni współczesnego biznesu. Łączenie kilku aktywności zawodowych lub biznesowych nie zawsze oznacza powstanie kilku tytułów do ubezpieczeń. Etat, umowa zlecenia i prowadzenie działalności gospodarczej mogą stanowić odrębne tytuły, natomiast samo posiadanie udziałów w wieloosobowej spółce z o.o. albo nieodpłatne pełnienie funkcji członka zarządu zasadniczo nie powodują obowiązku opłacania składek
Zbieg tytułów do ubezpieczeń społecznych uregulowano w ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych (tj. ustawa o SUS). Pod tym pojęciem, zgodnie z art. 9 ustawy o SUS, rozumiemy sytuację, w której jedna osoba spełnia warunki do objęcia obowiązkiem ubezpieczeń emerytalnego i rentowych z więcej niż jednego tytułu.
Zbieg tytułów obejmuje czynności i zdarzenia prawne, które polegają na:
- równoległym wykonywaniu umowy o pracę i prowadzeniu pozarolniczej działalności gospodarczej,
- łączeniu prowadzenia działalności z wykonywaniem umowy zlecenia lub umowy o świadczenie usług,
- posiadaniu statusu wspólnika spółki jawnej, komandytowej i partnerskich, jedynego wspólnika spółki z o.o., komplementariusza spółki komandytowo-akcyjnej oraz w określonych przypadkach akcjonariusza prostej spółki akcyjne przy jednoczesnym prowadzeniu jednoosobowej działalności gospodarczej.
Twój biznes polega na łącznym wykonywaniu kilku form aktywności zawodowej? Istnieje spora szansa, że dotyczy Cię problematyka zbiegu tytułów do ubezpieczeń. Skontaktuj się z nami, aby to sprawdzić: 61 307 09 91.
Ważne!
O ubezpieczeniu decydują wyłącznie twarde zapisy ustawy o SUS. Nie chęć czy oświadczenie przedsiębiorcy. Sama wielość prowadzonej działalności nie oznacza automatycznie obowiązku płacenia podwójnego ZUS-u.
Jednoosobowa działalność gospodarcza i etat
Między pracą na etacie a prowadzeniem jednoosobowej działalności stoją różnice w zakresie obowiązków ubezpieczeniowych. Zbieg tytułów do ubezpieczeń społecznych występuje, gdy jedna osoba ma dwa lub więcej źródeł przychodu. Tytułem do ubezpieczeń społecznych jest każda sytuacja prawna lub życiowa określona w ustawie, która rodzi obowiązek albo możliwość objęcia ubezpieczeniami emerytalnym, rentowymi, chorobowym, wypadkowym i zdrowotnym. Katalog takich tytułów jest szeroki, co ma duże znaczenie przy ustalaniu, z którego źródła należy rozliczać obowiązek składek na ubezpieczenia społeczne. Dla rozliczeń ZUS istotne jest też prawidłowe ustalenie tytułu i kod tytułu ubezpieczenia (KTU). Są one uzależnione od wysokości osiąganego wynagrodzenia. Jeżeli miesięczna podstawa wymiaru składek z tytułu stosunku pracy wynosi co najmniej tyle, ile minimalne wynagrodzenie za pracę, obowiązkowe ubezpieczenia społeczne wynikają zasadniczo wyłącznie z etatu. Przy niższej podstawie z tytułu działalności gospodarczej działalność gospodarcza może stać się dodatkowym obowiązkowym tytułem do tych ubezpieczeń.
Przykład 1: Przedsiębiorca prowadzi JDG i jednocześnie jest zatrudniony na podstawie umowy o pracę z wynagrodzeniem równym minimalnemu wynagrodzeniu za pracę. Z działalności gospodarczej podlega wyłącznie obowiązkowi opłacenia składkę zdrowotną.
Przykład 2: Przedsiębiorca prowadzi JDG i podpisuje umowę o pracę w niepełnym wymiarze z wynagrodzeniem niższym niż minimalne. Z obu tytułów powstaje obowiązek odprowadzania pełnych składek społecznych, bo łączny przychód poniżej minimum nie zwalnia z tego, by płacić składki również z firmy.
Umowa o dzieło sama w sobie nie stanowi tytułu do ubezpieczeń społecznych.
Planujesz zmianę warunków zatrudnienia lub podpisanie aneksu do umowy o pracę? Skonsultuj z nami swoje wątpliwości: kancelaria@rpms.pl.
Ważne!
- Wyznacznikiem zwolnienia z pełnych składek ZUS z JDG jest wyłącznie podstawa wymiaru składek z etatu (min. płaca minimalna); gdy przedsiębiorca opłacał składki społeczne z etatu na odpowiednim poziomie, z tytułu prowadzenia działalności nie powstaje co do zasady drugi obowiązek społeczny.
- Składka zdrowotna z firmy pozostaje przy tym bezwzględnie obowiązkowa; przy zbiegu tytułów obowiązkowe składki społeczne opłaca się co do zasady z jednego tytułu, a zdrowotne rozlicza oddzielnie z każdego tytułu.
Działalność gospodarcza i spółka
Gdy łączysz jednoosobową działalność gospodarczą z posiadaniem udziałów w spółce prawa handlowego, zakres obowiązków wobec ZUS zależy od formy prawnej spółki i od statusu wspólnika.
Niedawno analizowaliśmy sprawę klienta, który prowadził jednoosobową działalność gospodarczą i planował założenie spółki z ograniczoną odpowiedzialnością. Był przekonany, że skoro działalność pozostanie bez zmian, kwestia ZUS również się nie zmieni. Podczas analizy wykazaliśmy, że liczy się również liczba wspólników. Stosownie do art. 8 ust. 6 pkt 4 ustawy o SUS, jedyny wspólnik spółki z o.o. podlega obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym tak samo jak osoba prowadząca pozarolniczą działalność, a w praktyce oznacza to ubezpieczenia społeczne zarówno z punktu widzenia statusu wspólnika, jak i obowiązków rozliczeniowych.
Inaczej rzecz wygląda w spółce posiadającej co najmniej dwóch wspólników. Ustawa o SUS nie zalicza ich do osób prowadzących pozarolniczą działalność. Co za tym idzie, sam fakt posiadania udziałów w wieloosobowej spółce z o.o. nie stanowi tytułu do ubezpieczeń społecznych.
Zasady dotyczące spółek są na tyle zróżnicowane, że omawiamy je szczegółowo w osobnym artykule: Zbieg składek ZUS w różnych rodzajach spółek.
Ważne!
- Posiadanie 100% udziałów w spółce z o.o. nakłada obowiązek płacenia ZUS tak jak przy JDG.
- Jedyny wspólnik spółki z o.o. jest traktowany na gruncie ubezpieczeń jak osoba prowadząca pozarolniczą działalność. Samo posiadanie udziałów w wieloosobowej spółce z o.o. nie stanowi natomiast tytułu do ubezpieczeń. Odrębny obowiązek może jednak wynikać z zatrudnienia, umowy cywilnoprawnej albo odpłatnego pełnienia funkcji w zarządzie, przy czym składkę zdrowotną ocenia się odrębnie dla każdego tytułu.
Kilka rodzajów działalności pozarolniczej – ile składek trzeba zapłacić?
Jeżeli jedna osoba prowadzi kilka rodzajów działalności pozarolniczej, np. JDG i jednocześnie jest wspólnikiem spółki jawnej albo jedynym wspólnikiem spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, obowiązkowe ubezpieczenia społeczne obejmują co do zasady jeden, wybrany rodzaj działalności, czyli jeden obowiązek z tytułu prowadzenia działalności. Analiza musi jednak rozróżniać obowiązki dotyczące ubezpieczeń społecznych zarówno od strony statusu wspólnika, jak i ewentualnego innego tytułu, np. zatrudnienia lub umowy. Inaczej może wyglądać rozliczenie składkę zdrowotną, a przy kilku podstawach trzeba też odrębnie ustalić, z którego tytułu trzeba płacić składki.
Działalność gospodarcza i umowy zlecenia lub powołanie do zarządu
Zawarcie umowy cywilnoprawnej lub wejście do zarządu tworzy zupełnie nowy stan prawny na gruncie ZUS.
Przy zbiegu działalności i zlecenia wynik zależy m.in. od podstawy składek właściwej dla działalności i podstawy ze zlecenia, przy czym obowiązkowe składki społeczne co do zasady opłaca się z jednego tytułu, a pozostałe mogą być dobrowolne. ZUS wskazuje, że przy działalności rozliczanej od standardowej podstawy, jeżeli podstawa ze zlecenia jest niższa niż 60% prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia, działalność pozostaje obowiązkowym tytułem. Jeżeli podstawa ze zlecenia osiąga co najmniej tę wartość, ubezpieczony może wybrać tytuł. Znaczenie ma też to, czy wykonywania umowy zlecenia dochodzi w zakresie, w jakim przedmiot prowadzonej działalności gospodarczej pokrywa się z usługą realizowaną w ramach umowy. Przy ocenie obowiązku składkowego bierze się pod uwagę także zawarcie umowy zlecenia lub to, czy chodzi o umowa agencyjna, a przy kilku źródłach przychodu znaczenie może mieć łączny przychód oraz to, czy zlecenie wykonywane jest dla własnego czy innego pracodawcy.
W praktyce analizuje się również, czy dana osoba uzyskuje przychód na podstawie umowy albo na podstawie umowy zlecenia, oraz czy z tytułu umowy zlecenia lub innego tytułu umowy powstaje obowiązek ubezpieczeń. Przy powołaniu do zarządu zastosowanie ma podstawa prawna pełnienia funkcji. Samo powołanie uchwałą (bez umowy o pracę lub umowy cywilnoprawnej) nie stanowi tytułu do ubezpieczeń społecznych. Natomiast rodzi obowiązek w zakresie składki zdrowotnej, gdy z tego tytułu pobierane jest wynagrodzenie, przy czym składkę zdrowotną płaci się oddzielnie z każdego tytułu ubezpieczenia i z każdego źródła, w tym z tytułu prowadzenia działalności, w większości przypadków osobno.
Ważne!
- Samo prowadzenie działalności gospodarczej nie przesądza o obowiązkach wobec ZUS, gdy mamy do czynienia z dodatkowym tytułem do ubezpieczeń.
- Umowa zlecenie i powołanie do zarządu wymagają każdorazowej analizy.
Jak legalnie uporządkować i ograniczyć obciążenia składki ZUS?
Z pozoru niewielka zmiana może wpłynąć na obowiązki wobec ZUS przez kolejne lata, także przy zawarciu umowy zlecenia lub umowy agencyjnej. Warto więc wiedzieć, jakie będzie miała konsekwencje, zanim stanie się faktem.
Z uwagi na stopień skomplikowania przepisów ustawy o SUS, warto skorzystać z profesjonalnej obsługi prawnej. Zobacz, co może zrobić dla Ciebie nasz zespół:
- Audyt tytułów ubezpieczeniowych: Analizujemy aktualne i planowane umowy pod kątem występowania zbiegu tytułów do ubezpieczeń, gdy jedna osoba ma dwa lub więcej źródeł przychodu, a prawidłowe ustalenie obowiązków ma znaczenie dla zgłoszeń i rozliczeń ZUS.
- Doradztwo przy tworzeniu struktur spółkowych: Określamy skutki ubezpieczeniowe wynikające z założenia spółki z o.o. lub przekształcenia JDG.
- Wsparcie przy umowach cywilnoprawnych: Przygotowujemy i weryfikujemy umowy zlecenia oraz uchwały o powołaniu członków zarządu, w tym pomagamy zmienić tytuł obowiązkowych ubezpieczeń, gdy wymaga tego zmiana modelu współpracy.
- analizę skutków ZUS przed założeniem lub przekształceniem spółki;
- Występowanie o interpretację indywidualną ZUS;
- Reprezentację w postępowaniach dotyczących podlegania ubezpieczeniom;
- Ocenę ryzyka zaległości składkowych i korekt dokumentów, także gdy zbieg tytułów do ubezpieczeń występuje przy kilku umowach, a nie każdy tytuł wiąże się z obowiązkiem płacenia wszystkich składek.
Poznaj nasze doświadczenie w obsłudze prawnej przedsiębiorców. Prowadzimy stałą obsługę podmiotów gospodarczych, doradzamy w sprawach z zakresu prawa pracy, ubezpieczeń społecznych i przekształceń ustrojowych spółek. Pomagamy także ocenić, kiedy z tytułu umowy zlecenia składki płacone są od przychodu powyżej minimalnego, czy znaczenie ma wykonywanie zlecenia dla własnego albo innego pracodawcy, oraz czy przedmiot umowy zlecenia wpływa na obowiązek składek. Przy etacie z wynagrodzeniem co najmniej minimalnym obowiązkowe składki społeczne z etatu wygaszają obowiązek składek z innych umów zlecenia co do zasady.
Potrzebujesz szybkiej porady prawnej? Napisz do nas na adreskancelaria@rpms.pllub zadzwoń pod numer telefonu 61 307 09 91.
FAQ – Zbieg tytułów do ubezpieczeń społecznych
Czy przy prowadzeniu JDG zawsze trzeba opłacać składki ZUS z każdego tytułu?
Nie. Obowiązek opłacania składek społecznych zależy od rodzaju dodatkowego tytułu, jego pierwszeństwa oraz – w niektórych przypadkach – wysokości podstawy wymiaru składek. Sam fakt posiadania drugiego tytułu nie zawsze zwalnia ze składek z działalności. W praktyce znaczenie ma też to, czy dana osoba jest objęty ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi z innej podstawy oraz czy ma ustalone prawo do świadczenia.
Czy zatrudnienie na etacie zwalnia z opłacania składek ZUS z JDG?
Zwalnia wyłącznie ze składek społecznych (emerytalnej i rentowej), o ile wynagrodzenie sięga minimalnej krajowej. Jeżeli podstawa składek z etatu wynosi co najmniej minimalne wynagrodzenie, obowiązkowe ubezpieczenia społeczne zarówno z etatu, jak i z działalności nie powstają równolegle w pełnym zakresie. Z aktywnej działalności gospodarczej co do zasady pozostaje jednak obowiązek zapłaty składki zdrowotnej.
Czy po założeniu spółki zmieniają się obowiązki wobec ZUS?
To zależy od struktury spółki. Jedyny wspólnik spółki z o.o. posiada tytuł do ubezpieczeń właściwy dla osoby prowadzącej działalność pozarolniczą. Ostateczny zakres składek zależy jednak także od innych tytułów do ubezpieczeń, a przy zmianie modelu współpracy analizujemy również, kiedy można zmienić tytuł obowiązkowych ubezpieczeń po zmianie formy umowy. W wieloosobowej spółce z o.o. samo posiadanie udziałów nie powoduje obowiązku składkowego.
Czy zasiłki i urlopy wpływają na zbieg tytułów?
Tak. Przy zasiłku macierzyńskiego oraz z tytułu pobierania zasiłku trzeba osobno ocenić obowiązki społeczne i zdrowotne, a podobnie jest przy urlopie wychowawczym, gdy ubezpieczenie może wynikać także z tytułu przebywania na takim urlopie. W takich przypadkach znaczenie ma również stan do czasu ustalenia prawa do danego świadczenia.
Czy renty i emerytury mają znaczenie przy działalności gospodarczej?
Tak, bo inaczej ocenia się sytuację osoby pobierającej świadczenie z tytułu niezdolności do pracy, inaczej przy rent inwalidzkich, a jeszcze inaczej w przypadku rent rolniczych czy policyjnych rent inwalidzkich przyznawanych w odrębnych systemach. Dlatego w audycie tytułów ubezpieczeniowych weryfikujemy prawidłowe ustalenie tytułu do ubezpieczeń ZUS i oceniamy ryzyko błędnego zgłoszenia.
Czy przy umowie zlecenia można dobrowolnie zgłosić się do części ubezpieczeń?
W niektórych sytuacjach tak – decyduje konkretny tytuł i zbieg z innymi podstawami ubezpieczenia, a zakres dobrowolności wymaga odrębnej analizy i niekiedy działania na własny wniosek. Dotyczy to także przypadków, gdy świadczenie przysługuje z określonego systemu albo gdy trzeba ustalić wpływ renty na dalsze obowiązki składkowe.