Marcin Staniszewski
|
25 października 2021
Spis treści

Prowadzenie działalności gospodarczej w formie spółki cywilnej jest najprostszą formą prowadzenia działalności z udziałem więcej niż jednego przedsiębiorcy. Z jednej strony główną zaletą prowadzenia działalności ze wspólnikiem jest możliwość wprowadzenia podziału obowiązków w przedsiębiorstwie oraz fakt, że zawarcie umowy spółki nie jest skomplikowane i nie wymaga szczególnego trybu. Z drugiej strony natomiast wraz z upływem czasu koncepcje wspólników dot. prowadzenia działalności mogą się różnić, co może stać się potencjalnym zarzewiem konfliktu. W takiej sytuacji wspólnicy mogą chcieć w dalej prowadzić działalność, ale w innej formie prawnej, zazwyczaj indywidualnie. W tej sytuacji konieczna jest reorganizacja formy prawnej, czyli zmiana spółki cywilnej w jednoosobową działalność gospodarczą (JDG).

Możliwość przekształcenia spółki cywilnej

Zgodnie z kodeksem spółek handlowych spółka cywilna może być przekształcana. Szerzej o samej możliwości przekształcenia przeczytają Państwo w tym artykule Możliwość przekształcenia spółki cywilnej dotyczy jednak sytuacji, w której spółka cywilna przekształcana jest w inną spółkę prawa handlowego. Spółka cywilna może być przekształcona np. w spółkę z o.o. czy spółkę jawną.

Spółka cywilna regulowana jest postanowieniami kodeksu cywilnego. Spółka nie posiada osobowości prawnej, w istocie jest wyłącznie umową pomiędzy dwoma przedsiębiorcami, których wolą jest wspólne prowadzenie działalności. Spółka cywilna nie posiada osobowości prawnej, a każdorazowo podmiotem praw i obowiązków będą bezpośrednio wspólnicy spółki cywilnej, prowadzący działalność gospodarczą w formie spółki cywilnej. W zakresie umowy spółki najważniejszym dokumentem jest umowa spółki, która całościowo reguluje prawa i obowiązki wspólników, a także przesądza o jej dalszych losach, np. w przypadku wystąpienia wspólnika.

Kodeks spółek handlowych nie przewiduje przekształcenia spółki cywilnej w JDG, jednak nie oznacza to że nie ma możliwości dostosowania formy prowadzonej działalności (ze spółki cywilnej na działalność indywidualną)

Czy zmiana spółki cywilnej na JDG to przekształcenie?

W tym miejscu należy odpowiedzieć na pytanie czym jest w ogóle przekształcenie z KSH. Przekształcenie jest to zmiana formy prawnej spółki, z którą co do zasady ściśle związana jest kontynuacja działalności, czyli sukcesja praw i obowiązków na spółkę przekształcaną. Co istotne, sukcesja praw zazwyczaj związana jest z płynnym przejściem całości przedsiębiorstwa. W efekcie powstaje spółka przekształcona, a spółka przekształcana (bazowa) ulega wykreśleniu. Skutkiem przekształcenia jest zatem możliwość prowadzenia działalności przez de facto ten samo podmiot, ale w innej formie prawnej. Na podmiot w nowej formie prawnej przechodzi całokształt praw i obowiązków.

Odpowiadając na pytanie zawarte w nagłówku niniejszej części, zmiana spółki cywilnej w JDG to nie jest przekształcenie sensu stricto. Możliwe jest podjęcie szeregu czynności prawnych celem zmiany formy działalności, niemniej jednak ustawa nie wiąże z ukończeniem tego procesu skutku w postaci sukcesji praw i obowiązków.

O ile przekształcenie w rozumieniu KSH nie jest możliwe, o tyle można zmienić formę prowadzonej działalności ze spółki cywilnej na działalność jednoosobową. W tym celu należy:

  • rozwiązać spółkę cywilną (lub wspólnik chcący kontynuować działalność indywidualnie musi z niej wystąpić),
  • Dokonać aktualizacji wpisu w CEIDG,
  • Przenieść prawa i obowiązki (w tym w szczególności umowy) na działalność jednoosobową.

Likwidacja spółki cywilnej – formalności

Możliwość wystąpienia wspólnika ze spółki cywilnej przede wszystkim może być uregulowana w umowie spółki. W przypadku braku uregulowań umownych, przepisy kodeksu cywilnego przewidują, że spółka cywilna zawarta na czas nieokreślony może być wypowiedziana naprzód na trzy miesiące na koniec roku obrachunkowego. Co do zasady umowa spółki cywilnej zawarta na czas określony nie może być wypowiedziana. W każdym czasie natomiast umowa spółki cywilnej może być wypowiedziana z ważnych powodów.

Umowa spółki może regulować także wzajemne rozliczenia między wspólnikami. Rekomenduje się zwrócić uwagę przy redakcji umowy spółki na ten punkt, jest on niezwykle istotny. Wspólnicy powinni ustalić ewentualne rozliczenia w przypadku rozwiązania spółki. Uregulowania kodeksowe w tym zakresie są nader skromne, a kwestia wzajemnych rozliczeń może powodować dodatkowe konflikty między wspólnikami.

W umowie spółki cywilnej przede wszystkim można zastrzec, że wspólnikowi wychodzącemu ze spółki przysługuje określona kwota, która może być uzależniona np. od kwoty uwidocznionej na ostatnim bilansie spółki. Takie rozwiązanie wprowadzające swego rodzaju „odprawę” dla wspólnika występującego, która jest zależna od obecnego majątku spółki umożliwi jasne zasady rozliczenia w przypadku wystąpienia wspólnika. Trudność w tym zakresie może budzić utworzenie uczciwego algorytmu w tym zakresie (dzięki któremu wyliczona kwota nie będzie powodowała sporów między wspólnikami)

Możliwe jest także określenie, że wspólnikowi przypadają określone rzeczy (np. pojazdy, maszyny czy materiał), który jest w majątku spółki. Ten rodzaj rozliczenia korzystny będzie przede wszystkim w sytuacji, w której spółka co prawda nie będzie posiadała środków pieniężnych, ale np. posiada znaczne ilości towaru zdatnego do sprzedaży. W sytuacji, gdzie wspólnik planuje w dalszy sposób prowadzić działalność indywidualnie w podobnej branży, również dla niego takie rozwiązanie może okazać się korzystne.

Można także uregulować, że wspólnikowi w rozliczeniu zostaną przekazane w drodze cesji prawa majątkowe, takie jak np. wierzytelności. Takie rozwiązanie korzystne jest wówczas, gdy spółka nie ma środków pieniężnych, ale ma wierzytelności, lub inne prawa majątkowe. W tym zakresie wspólnik występujący musi zwrócić uwagę, czy z mocy prawa lub umowy przeniesienie praw majątkowych jest możliwe.

Jeżeli umowa spółki nie zawiera uregulowań dodatkowych, zgodnie z art. 871 kodeksu cywilnego, wspólnikowi występującemu ze spółki zwraca się w naturze rzeczy, które wniósł do spółki i wypłaca się w pieniądzu wartość jego wkładu, która jest oznaczona w umowie spółki (lub w braku oznaczenia – wartość którą, ten wkład miał w chwili wniesienia). Ponadto, wspólnikowi występującemu przysługuje także wypłata w pieniądzu takiej części wartości wspólnego majątku (po odliczeniu wartości wkładów innych wspólników), jaka odpowiada stosunkowi, w którym wspólnik występujący uczestniczył w zyskach spółki.

Literalne brzmienie przepisu nie przesądza, czy umowa spółki może w tym zakresie zawierać postanowienia odmienne. Na tym gruncie wypowiedział się m.in. Sąd Apelacyjny w Szczecinie w sprawie I ACa 376/16 wysuwając tezę, że umowa spółki może odmiennie regulować problematykę związaną z wystąpieniem wspólnika. Sąd stwierdził, że norma art. 871 kodeksu cywilnego ma charakter dyspozytywny, co oznacza, że może być zmieniona umową stron, co wynika z brzmienia art. 353(1) kc.

Następnie należy dopełnić formalności związanych z podatkiem PIT wspólników oraz podatkiem VAT spółki cywilnej, a także dokonać aktualizacji wpisów we właściwym rejestrze.

Jak rozpocząć prowadzenie działalności JDG?

Wystąpienie wspólnika i rozpoczęcie indywidualnej działalności wiąże się z koniecznością aktualizacji wpisu w CEIDG. Aktualizacja dotyczy przede wszystkim firmy przedsiębiorcy, czy miejsca prowadzenia działalności i jej przedmiotu (kodów PKD). Aktualizacji należy dokonać także w Urzędzie Skarbowym w zakresie właściwych rachunków do rozliczeń. Jeżeli do tej pory działalność była prowadzona tylko w ramach spółki cywilnej, konieczne jest również dokonanie stosownej adnotacji w tym zakresie.

Przedsiębiorca, który rozpoczyna działalność musi także pamiętać o zarejestrowaniu do VAT oraz dopełnieniu formalności w ZUS. Co istotne, obecnie większość zmian (w tym w szczególności w CEIDG) można dokonać elektronicznie za pośrednictwem profilu zaufanego.

“Przekształcenie” spółki cywilnej w działalność a kontynuacja działalności

Jak wspomniano powyżej, „przekształcenie” spółki cywilnej w JDG nie uwzględnia przeniesienia umów z kontrahentami. Wynika to z faktu, że nie ma przepisu wiążącego z „przekształceniem” spółki cywilnej sukcesji, czyli zasady kontynuacji działalności. Jednoosobowa działalność gospodarcza wspólnika spółki nie jest sukcesorem spółki cywilnej, w myśl prawa jest to podmiot odrębny od spółki. Można zaryzykować twierdzenie, że jest to de iure nowy podmiot prawa, który nie jest kontynuatorem praw i obowiązków spółki cywilnej. Przedsiębiorca w tej sytuacji prowadzi sprawy na swój rachunek, a nie na rachunek spółki cywilnej, której jest wspólnikiem W związku z powyższym, rekomenduje się rozwiązanie istniejących umów i zawiązanie nowych, z jednoosobową działalnością, która będzie kontynuatorem spółki cywilnej.

Możliwe jest także dokonanie cesji umowy lub podpisanie aneksu zmieniającego podmiot jednego z kontrahentów. Niemniej jednak, w przyszłości w braku odpowiedniej archiwizacji całości dokumentacji dot. umowy, powyższe może rodzić komplikacje i niejasności, np. w przedmiocie udowodnienia zmiany podmiotu w umowie (gdyby np. aneks uległ zniszczeniu). Zawarcie nowych umów pozwala od początku uregulować całość stosunku prawnego pomiędzy kontrahentami.

Jakie są losy spółki cywilnej?

Jeżeli jeden ze wspólników spółki cywilnej decyduje się rozpocząć działalność na własny rachunek, to skutek dla całej spółki może być dwojaki. W sytuacji, w której spółka cywilna składa się z więcej niż dwóch wspólników, może skutkować rozwiązaniem spółki (jeżeli umowa spółki tak stanowi). Nie ma przeciwwskazań natomiast, o ile umowa spółki nie zawiera postanowień odmiennych, aby spółka cywilna trwała nadal – bez wspólnika, który złożył oświadczenie o wystąpieniu. Obligatoryjnie natomiast rozwiązaniu ulega dwuosobowa spółka cywilna. Z istoty spółki cywilnej (jako umowy) wynika, że nie ma prawa bytu spółka cywilna z wyłącznie jedynym wspólnikiem.

Kluczowe dla sprawnego i relatywnie bezkonfliktowego przeprowadzenia procedury wyjścia wspólnika ze spółki cywilnej i wzajemnych rozliczeń jest uregulowanie tej materii w umowie spółki. Powyższe może także jednoznacznie przesądzić o dalszych losach spółki cywilnej zgodnie z wolą wspólników. Niezwykle ważna jest kompleksowa analiza projektu umowy spółki cywilnej (lub analiza umowy istniejącej), co zespół kancelarii rekomenduje.



Zaufali nam:


5/5 - (1 vote)