Maciej Szukała
|
31 stycznia 2022
Spis treści

Jednym z najczęściej zawieranych w polskim obrocie prawnym kontraktów jest umowa sprzedaży. Pojawia się ona przy wielu okazjach, także przy zakupie samochodu. Nieważne, czy nabywasz auto bezpośrednio z salonu dealera samochodowego, komisu czy od sprzedawcy prywatnego – warto wiedzieć, jakie elementy powinny znaleźć się w umowie sprzedaży samochodu i na co należy zwrócić szczególną uwagę.

Forma umowy sprzedaży samochodu

Przepisy prawa nie narzucają w przypadku umowy sprzedaży rzeczy ruchomej określonej formy szczególnej. W teorii strony mogą porozumieć się nawet ustnie, bez konieczności spisywania ustaleń. W praktyce jednak takie działanie niesie ze sobą daleko idące ryzyko. Dlatego w większości przypadków umowa jest zawierana w formie pisemnej (przy zakupie z komisu lub salonu to standard).

W ten sposób powstaje dowód na zawarcie porozumienia określonej treści i w razie potrzeby strony mogą powołać się na niego przed sądem bez konieczności uciążliwego dowodzenia dokładnej treści umowy. Zachowanie pisemnej formy umowy sprzedaży będzie przydatne także w innych sytuacjach:

  • dla przedsiębiorcy pisemna umowa stanowi dowód księgowy, pozwalający na ujęcie wydatku w rozliczeniach,

  • w wydziale komunikacji umowa sprzedaży pozwala udokumentować prawo do rejestrowanego pojazdu,

  • w urzędzie skarbowym cena widniejąca na umowie sprzedaży stanowi podstawę do oceny, czy podatek od czynności cywilnoprawnych został wyliczony prawidłowo.

Podstawowe elementy umowy sprzedaży i obowiązki stron

Zgodnie z art. 535 k.c. (…) przez umowę sprzedaży sprzedawca zobowiązuje się przenieść na kupującego własność rzeczy i wydać mu rzecz, a kupujący zobowiązuje się rzecz odebrać i zapłacić sprzedawcy cenę (…). Ten przepis wskazuje na kluczowe elementy umowy sprzedaży (tzw. essentialia negotii), czyli jej przedmiot i cenę. Oznacza także zasadnicze obowiązki stron kontraktu.

Do obowiązków kupującego należy:

  • zapłata oznaczonej ceny,

  • odebranie rzeczy.

Sprzedawca jest obowiązany:

  • wydać rzecz kupującemu,

  • przenieść na kupującego prawo własności.

Oczywiście nic nie stoi na przeszkodzie, aby katalog obowiązków umownych poszerzyć o inne, fakultatywne elementy (np. ubezpieczenie rzeczy na czas transportu).

Oznaczenie ceny w umowie sprzedaży

W orzecznictwie od lat wskazuje się, że strony nie muszą oznaczać ceny kwotowo, choć tak robi się najczęściej (najlepiej napisać cenę od razu liczbowo i słownie). Wystarczy, że zostanie ona podana w sposób jednoznaczny i stanowczy (tak m.in. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 2 grudnia 2004 r., sygn. V CK 291/04). Dopuszcza się np. podanie ceny giełdowej w dniu wydania czy cenę w odniesieniu do postanowień umowy ramowej lub wcześniejszych zamówień (dotyczy zwłaszcza realizacji umów o dużym wolumenie, np. dla całej floty pojazdów).

Roszczenie o zapłatę ceny staje się wymagalne zasadniczo dopiero z momentem wydania rzeczy kupującemu chyba, że strony oznaczyły inny termin jej zapłaty. W zależności od treści umowy, kwota może być uiszczona w formie:

  • gotówkowej,

  • bezgotówkowej.

W drugiej sytuacji warto wskazać, czy zapłata następuje z chwilą obciążenia rachunku kupującego, czy uznania rachunku sprzedawcy. Brak takiego zapisu wprowadza domniemanie, zgodnie z którym spełnienie świadczenia bezgotówkowego następuje w dniu uznania rachunku wierzyciela.

Wydanie przedmiotu umowy sprzedaży

Umowa sprzedaży powinna też określać termin i miejsce wydania samochodu:

  • brak terminu oznacza, że sprzedawca powinien wydać rzecz niezwłocznie po wezwaniu go przez kupującego,

  • brak wskazania miejsca (o ile nie wynika ono z właściwości zobowiązania) oznacza, że kupujący powinien odebrać rzecz w siedzibie sprzedawcy.

Jeżeli kupującemu zależy, aby samochód został dostarczony pod wskazany adres, takie postanowienie należy zawrzeć w umowie. Wraz z wydaniem rzeczy, na kupującego przechodzą wszystkie prawa i obowiązki związane z rzeczą, a także ryzyko jej uszkodzenia lub utraty. Co więcej, jeżeli miejscem spełnienia świadczenia sprzedawcy jest jego siedziba, ale towar ma być wysłany do kupującego, za moment wydania uważa się przekazanie towaru profesjonalnemu przewoźnikowi. To istotne, ponieważ w przypadku kradzieży samochodu z taboru przewoźnika, kupujący i tak będzie musiał zapłacić cenę!

Jeżeli chcesz mieć pewność, że obowiązki stron zostały określone w sposób precyzyjny, skorzystaj z pomocy prawników z doświadczeniem w analizowaniu, sporządzaniu i negocjowaniu umów handlowych. W ten sposób unikniesz nieporozumień i ewentualnych sporów.

Jakie elementy powinny znaleźć się w umowie sprzedaży samochodu?

W umowie sprzedaży samochodu należy uwzględnić możliwie dokładnie specyfikację techniczną pojazdu oraz inne elementy, których identyfikacja eliminuje ryzyko błędu przy transakcji. Dotyczy to nie tylko aut modyfikowanych lub wręcz tworzonych na zamówienie, ale wszystkich pojazdów. Na jakie elementy należy zwrócić szczególną uwagę?

  • Marka i model.

Oznaczenie marki i modelu nie powinno budzić wątpliwości. Te informacje znajdują się w dowodzie rejestracyjnym pojazdu (sekcja D).

  • Rok produkcji samochodu.

W dowodzie rejestracyjnym znajduje się jedynie informacja o dacie pierwszej rejestracji. Teoretycznie rocznik znajduje się w numerze VIN (10. pozycja oznaczenia), ale wielu producentów posługuje się rokiem… modelowym. W praktyce może się okazać, że auto jest o rok starsze, ponieważ wielu wytwórców kończy produkcję nowego roku modelowego jeszcze w poprzednim roku kalendarzowym. W przypadku samochodów używanych można też sprawdzić książkę serwisową, ale zawsze istnieje ryzyko jej podrobienia.

Pomóc może sprawdzenie oznaczenia daty na szybach (na dole znajduje się jedno lub dwucyfrowe oznaczenie daty produkcji elementu). Jeżeli jednak gołym okiem widać rozbieżność między stanem technicznym auta, a datą produkcji szyby może to oznaczać, że szkło było już wymieniane, a samochód jest powypadkowy.

Jedynym pewnym sposobem na uzyskanie rocznika produkcji jest sprawdzenie karty pojazdu.

  • Numer VIN

Numer identyfikacyjny pojazdu znajdziesz w wielu miejscach – na szybach, tabliczce znamionowej lub stopniu. Producenci wybijają go też na podszybiu od strony kierowcy i na podłodze od strony pasażera.

Przed zakupem zawsze porównaj VIN z dowodu rejestracyjnego (sekcja E) z numerem, który znajduje się na elementach samochodu. W ten sposób masz większe prawdopodobieństwo, że kupujesz samochód z legalnego źródła.

  • Numer, typ oraz pojemność silnika

Oznaczenie silnika znajduje się w karcie pojazdu. Warto jednak porównać je z kodem wybitym na bloku silnika (zazwyczaj znajduje się z przodu lub z boku od strony kolektora wydechowego). Wielu producentów montuje tabliczkę z danymi samochodu także w bagażniku (obok wgłębienia na koło zapasowe).

Z kolei pojemność silnika najłatwiej sprawdzić w dowodzie rejestracyjnym (sekcja P1). W zależności od marki i modelu znajdziesz ją też np. na bloku silnika, przy skrzyni biegów, kole zapasowym albo na tabliczce znamionowej na ramie.

  • Przebieg samochodu

Pokonany kilometraż to wartość, która budzi wśród polskich kierowców wiele emocji i kontrowersji. Niestety, nie jest ona kluczowa dla oceny sprawności auta. Nadal wśród sprzedawców zdarzają się nieuczciwi handlarze, którzy cofają liczniki, nietrudno więc znaleźć ofertę sprzedaży 12-letniego samochodu, który przejechał…80 tysięcy kilometrów.

Przebieg warto wskazać w umowie z tego względu, że późniejsze wykrycie manipulacji albo nadmiernego zużycia części ułatwi ewentualne skorzystanie z roszczeń z tytułu rękojmi.

  • Kolor lakieru

Uwzględnienie w umowie kodu koloru karoserii upraszcza identyfikację pojazdu. Z pewnością jest to też cecha, którą łatwo zauważyć. Trzy lub 4-cyfrowe oznaczenie zazwyczaj znajduje się na tabliczce znamionowej albo wlepce od strony drzwi kierowcy, pod maską lub od strony drzwi pasażera.

W umowie sprzedaży samochodu należy także uwzględnić wszystkie dodatkowe elementy wyposażenia, które kupujący chce sprzedać razem z samochodem, a nie są one jego integralną częścią. Może to być np. montowany na zamówienie zestaw audio-wideo, bagażnik dachowy, uchwyt na rowery.

Specjalistyczne urządzenia mogą pojawić się np. w samochodach przeznaczonych do transportu i spedycji (np. wbudowana nawigacja ciężarowa) albo w modelach modyfikowanych na zamówienie.

Dodatkowe ustalenia między stronami

Zwyczajowo sprzedaż samochodu jest poprzedzona przeglądem technicznym w OSKP. Koszt takiej wizyty strony mogą rozłożyć dowolnie. W umowie warto szczegółowo wymienić wszystkie wady pojazdu, o których kupujący wie w momencie sprzedaży. W ten sposób nie naraża się na zarzut wady ukrytej samochodu i ewentualne postępowanie sporne.

Często stosowaną praktyką jest umieszczanie w umowie zapisu, zgodnie z którym „Kupujący zapoznał się ze stanem technicznym samochodu i nie zgłasza do niego zastrzeżeń”. Okazuje się jednak, że nie jest to uniwersalny wytrych, który zawsze pozwala sprzedawcy na uniknięcie ewentualnych roszczeń. W orzecznictwie wskazuje się, że art. 557 k.c. § 1 k.c. pozwala na zwolnienie się sprzedawcy z odpowiedzialności z tytułu rękojmi, jeżeli kupujący wie o wadzie konkretnego samochodu w chwili zawarcia umowy (Tak: wyrok Sądu Najwyższego z dnia 16 lutego 2005 r., sygn. IV CK 546/04).

Z kolei w innym orzeczeniu z dnia 29 czerwca 2000 roku, V CKN 66/00, Sąd Najwyższy podkreśla, że dla roszczeń kupującego nie ma znaczenia, w jaki sposób dowiedział się on o wadzie (była ukryta lub jawna). Dlatego, aby uniknąć wątpliwości, należy znane sprzedawcy wady opisać w umowie i to jedynie względem nich – roszczenia kupującego mogą być wyłączone.

Dlaczego data zawarcia umowy sprzedaży ma znaczenie?

Na umowie sprzedaży powinna znaleźć się również data. To od niej zależy, do kiedy należy zarejestrować pojazd w urzędzie komunikacji (30 dni od dnia nabycia pojazdu). To ważne, ponieważ za poruszanie się pojazdem bez rejestracji grożą kary finansowe. Sprzedaż samochodu wiąże się też z obowiązkiem sprzedawcy do zgłoszenia zakładowi ubezpieczeń faktu zbycia pojazdu (w terminie 14 dni od dnia zawarcia umowy). Kupujący może:

  • korzystać z obowiązującego OC do końca danego okresu składkowego (nie obowiązuje zasada automatycznej odnowy polisy!),

  • wypowiedzieć umowę.

W przypadku wypowiedzenia umowy należy wykupić polisę w innym T.U. tak, aby zachować ciągłość ubezpieczenia. Jeżeli kupujący zdecyduje się na kontynuację ubezpieczenia, zakład może dokonać ponownego wyliczenia składki z uwzględnieniem nowych okoliczności.

Podatek od umowy sprzedaży samochodu

Kiedy kupujący nabywa nowy samochód z salonu, komisu lub od przedsiębiorcy, obowiązek zapłaty podatku od czynności cywilnoprawnych (dalej PCC) nie powstaje, sprzedawca wystawia po prostu fakturę VAT lub VAT-marża. Kiedy jednak umowa dotyczy samochodu używanego, trzeba od niej zapłacić PCC. Dotyczy to zarówno pojazdów kupowanych w Polsce, jak i sprowadzanych, pod warunkiem, że kupujący ma miejsce zamieszkania na terenie kraju. Opodatkowaniu nie podlegają transakcje:

  • na kwotę do 1000 zł,

  • kupione przez osobę niepełnosprawną na własny użytek (jeżeli legitymuje się umiarkowanym albo znacznym stopniem niepełnosprawności ogólnej lub przynajmniej lekkim stopniem niepełnosprawności narządów ruchu).

W przypadku umowy sprzedaży PCC wynosi 2% wartości. Należy jednak pamiętać, że nie chodzi o kwotę wpisaną na umowie, ale o realną wartość samochodu. Nadmierne zaniżanie ceny w umowie sprzedaży (a w konsekwencji zmniejszenie zobowiązania podatkowego) może wzbudzić zainteresowanie organów podatkowych. Oczywiście od decyzji fiskusa można się odwołać, ale przegrana w sporze wiąże się też z koniecznością pokrycia kosztów rzeczoznawcy, który wyceni samochód.

Opłatę PCC wnosi kupujący w terminie 14 dni od dnia zawarcia umowy sprzedaży, składając formularz PCC-3 (ewentualnie z załącznikiem PCC-3/A, jeżeli auto nabywają współwłaściciele). Sporządzenie umowy sprzedaży samochodu wydaje się proste i w Internecie nietrudno znaleźć dziesiątki gotowych wzorów takiego kontraktu. Niestety, w praktyce okazuje się, że strony często przeceniają wartość szablonów. Co więcej, wśród handlarzy nadal zdarzają się nieuczciwi sprzedawcy, którzy liczą na duży zysk i nieuwagę kupującego.

Jeżeli chcesz mieć pewność, że umowa sprzedaży samochodu została skonstruowana poprawnie, nie ma w niej luk i należycie zabezpiecza interesy stron, rozważ skorzystanie z profesjonalnej obsługi prawnej!

Marcin Staniszewski

Radca Prawny



Zaufali nam:


5/5 - (liczba głosów: 2)