|
16 grudnia 2021
Spis treści

Spółka jawna przez wielu przedstawicieli doktryny uważana jest za modelowy podmiot prawa handlowego. Potwierdza to również sam ustawodawca, umieszczając w kodeksie spółek handlowych wiele odesłań do regulacji tej spółki osobowej.

W wielu przypadkach konstrukcja spółki jawnej może okazać się niewystarczająca dla realizacji celu biznesowego wspólników. Obowiązujące przepisy prawa dopuszczają jednak możliwość zmiany formy prawnej prowadzonej działalności na inną.

Poniżej wyjaśniamy, jak działa spółka jawna i czy można dokonać jej przekształcenia?

Czym jest spółka jawna?

Pod pojęciem spółki jawnej kryje się jedna z ułomnych osób prawnych, przewidzianych w kodeksie spółek handlowych. Zgodnie z definicją umieszczoną w art. 22§1 k.s.h., Spółką jawną jest spółka osobowa, która prowadzi przedsiębiorstwo pod własną firmą, a nie jest inną spółką handlową.

W tej ogólnej definicji znajduje się również domniemanie, zgodnie z którym jeżeli nie wiadomo, za jaki twór uznać spółkę daną spółkę osobową, będzie ona funkcjonowała w obrocie właśnie jako spółka jawna.

Podobnie jak inne spółki osobowe, także jawna podlega wpisowi do rejestru KRS, jako podmiot odrębny od wspólników. Spółka dysponuje własnym majątkiem i samodzielnie występuje w obrocie prawnym. W praktyce oznacza to, że będzie ona zawierała umowy, zatrudniała pracowników i brała udział w sporach sądowych. Może również ubiegać się o ulgi, koncesje i licencje.

Oczywiście ostatecznie spółka jawna i tak na zewnątrz reprezentowana jest przez wspólników lub prokurentów, ale to ona będzie podmiotem praw i obowiązków.

Jak powstaje spółka jawna?

Umowa spółki jawnej powinna zostać zawarta w formie pisemnej pod rygorem nieważności. Ta sama forma zarezerwowana jest dla wszelkich zmian umowy. Możliwe jest również skorzystanie z wzorca S24 i zawarcie umowy spółki przez Internet. Jest to jednak sposób, który nie zapewnia pełnej elastyczności przy formułowaniu postanowień umownych (m.in. możliwość wnoszenia wyłącznie wkładu pieniężnego) i raczej nie sprawdzi się w przypadku bardziej skomplikowanych założeń i relacji wewnętrznych między wspólnikami.

Sama umowa spółki nie musi być przesadnie skomplikowana. Do obligatoryjnych elementów zaliczymy:

  • firmę i siedzibą spółki,
  • określenie wkładów każdego ze wspólników wraz ze wskazaniem ich wartości,
  • przedmiot działalności spółki,
  • czas trwania spółki, jeżeli jest oznaczony.

W praktyce zdarzają się umowy spółki jawnej liczące jedną stronę, ale i takie, które składają z kilkudziesięciu . Elastyczność tej konstrukcji pozwala dopasować ją do niemal każdego celu biznesowego – od kancelarii prawnej przez praktykę lekarską aż po sklep internetowy. Zaleca się jednak, aby sporządzenie umowy zlecić prawnikowi, który uwzględni niezbędne założenia biznesowe.

Procedura rejestracyjna obejmuje:

  • podpisanie umowy spółki,
  • zgłoszenie spółki do KRS na formularzu W1 (oraz ewentualnie formularzach pomocniczych),
  • dokonanie niezbędnych opłat,
  • wpisanie spółki do KRS przez sąd rejestrowy.

Warto pamiętać, że spółka powstaje dopiero z momentem wpisu. W przypadku spółek osobowych nie wyróżnia się formy organizacyjnej (czyli etapu po zawarciu umowy, ale przed wpisem). Jednak zgodnie z art. 251§ 2 k.s.h., osoby działające w imieniu spółki po jej zawiązaniu, ale przed wpisem odpowiadają solidarnie za zaciągnięte na tym etapie zobowiązania.

W teorii spółka jawna powinna zostać wpisana w terminie 7 dni od dnia prawidłowego złożenia wniosku do sądu rejestrowego. W praktyce jednak należy liczyć się z wydłużeniem terminu do 3-4 tygodni, przy założeniu, że wniosek nie jest dotknięty brakami formalnymi.

Ogólne zasady funkcjonowania spółki jawnej

Spółka jawna działa pod firmą, w której powinny znajdować się imiona i nazwiska lub firmy kilku lub wszystkich wspólników wraz ze wskazaniem formy prawnej. Do celów brandingowych dopuszczalne jest dodanie innych elementów, które będą charakteryzowały np. profil działalności podmiotu.

Siedziba spółki uwidaczniana jest w KRS i będzie dostępna dla wszystkich osób zainteresowanych jej zlokalizowaniem . W piśmiennictwie zwraca się uwagę na to, aby siedziba pokrywała się z adresem, pod jakim przebywają wspólnicy zarządzający spółką (alternatywnie z miejscowością, gdzie zlokalizowany jest zakład lub główne biuro).

Warto pamiętać, że siedziba nie jest tym samym co adres spółki. O ile siedziba musi znaleźć się w umowie, o tyle adres już niekoniecznie.

Przedmiot działalności spółki to jej profil biznesowy. W praktyce najczęściej już w umowie określa się go poprzez podanie kodów PKD, choć nie ma takiej konieczności. Oznaczenia te jednak podlegają ujawnieniu w KRS.

Co do zasady każdy wspólnik ma prawo i obowiązek prowadzenia spraw spółki i jej reprezentacji, choć kwestie te można dowolnie modyfikować w umowie. W zależności od wagi decyzji (czynność nagła, zarząd zwykły lub czynność przekraczająca zarząd zwykły), poszczególne działania mogą być podjęte przez każdego z uprawnionych wspólników lub wszystkich spośród nich.

Co może być wkładem w spółce jawnej?

Wkłady wspólników tworzą majątek początkowy spółki. Zasadniczo można je podzielić na pieniężne i niepieniężne. Do tej pierwszej grupy zaliczymy zarówno pieniądze w formie gotówkowej, jak i bezgotówkowej (np. przelew na rachunek bankowy spółki).

Jeżeli chodzi o wkład niepieniężny,tzw. aport, może być nim wszystko, co posiada wartość majątkową, w tym także praca i usługi, jeżeli są świadczone przez wspólników na rzecz spółki. Co najczęściej bywa aportem w spółkach osobowych?

  • prawo własności, użytkowanie wieczyste oraz obciążenie umożliwiające korzystanie z rzeczy (np. najem lub dzierżawa),
  • prawa wynikające z własności przemysłowej lub ustawy o prawach autorskich i prawach pokrewnych,
  • udziały w spółce z o.o.,
  • prawa z papierów wartościowych (np. z weksla lub czeku).

Jeżeli wspólnicy nie określili w umowie wartości wkładów, przyjmuje się, że ich wartość jest równa.

Jak wygląda odpowiedzialność wspólników za zobowiązania spółki?

Choć spółka jawna posiada odrębną od wspólników podmiotowość prawną, niekiedy bywa tak, że wspólnicy poniosą odpowiedzialność za jej długi. Pomimo parasola ochronnego w postaci kapitału ułomnej osoby prawnej, reżim odpowiedzialności wspólników jest surowy. Cechuje ją subsydiarność, solidarność oraz osobisty i nieograniczony charakter. Co to oznacza?

Pomocniczy charakter odpowiedzialności polega na tym, że wierzyciel w pierwszej kolejności powinien podjąć próbę egzekucji wierzytelności z majątku spółki. Wprawdzie dopuszcza się możliwość równoległego wytoczenia powództwa przeciwko wspólnikowi, ale egzekucja z jego majątku i tak będzie musiała zaczekać do czasu wykazania bezskuteczności działań względem spółki.

Oczywiście bezskuteczność najczęściej przejawia się w braku majątku, ale bywa i tak, że spółka wprawdzie dysponuje składnikami, ale są one obciążone ograniczonymi prawami rzeczowymi. W takiej sytuacji wspólnicy również będą ponosili odpowiedzialność.

Z kolei odpowiedzialność osobista i nieograniczona przejawia się w tym, że egzekucja może być prowadzona z całego majątku wspólnika (również jego przyszłych składników).

Solidarność polega zaś na możliwości wyboru przez wierzyciela majątku wspólnika, z którego będzie egzekwował należności. Może dochodzić spełnienia świadczenia od jednego, kilku albo wszystkich wspólników i nie ma żadnego znacznie, w jakim stopniu każdy z nich przyczynił się do powstania zobowiązania. Ewentualne rozliczenia mogą być dokonywane w ramach wewnętrznego regresu.

Likwidacja i rozwiązanie spółki jawnej?

Przyczyny likwidacji spółki jawnej zostały wymienione przez ustawodawcę w art. 58§1 k.s.h. Zaliczymy do nich m.in. ogłoszenie upadłości spółki lub podjęcie jednomyślnej uchwały przez wspólników. Dodatkowe warunki mogą zostać przewidziane w umowie spółki.

Artykuł 67§1 k.s.h. przewiduje procedurę likwidacyjną, której stosowanie nie jest jednak obligatoryjne, jeżeli wspólnicy obrali inną metodą zakończenia działalności.

Celem likwidacji jest zawsze zakończenie bieżących działań spółki (m.in. przez spłatę zobowiązań i ściągnięcie wierzytelności), upłynnienie majątku ułomnej osoby prawnej oraz podział pozostałego majątku między wspólników. Ostatecznie, spółka jawna zostaje wykreślona z KRS.

Czy spółkę jawną można przekształcić w inny podmiot?

Przekształcenie spółki jawnej może zmierzać do zwiększenia jej zasięgu, łatwiejszego dokapitalizowania lub dopasowania formy do nowych warunków ekonomicznych i założeń biznesowych.

Spółka jawna może zostać przekształcona zarówno w spółkę kapitałową (z o.o. lub akcyjną), jak i inną spółkę osobową (np. komandytową lub partnerską). Wybór każdorazowo powinien być przeanalizowany pod kątem potencjalnych konsekwencji prawnych i podatkowych.

Należy przy tym pamiętać, że każda ze spółek prawa handlowego ma swoje miejsce w obrocie prawnym. Do czego innego służy konstrukcja spółki partnerskiej, a inne zasady rządzą spółką akcyjną.

W kolejnych artykułach przybliżymy poszczególne procesy przekształcenia spółki jawnej i wyjaśnimy, jak przebiega każdy z nich.

Przekształcenie spółki jawnej w spółkę z o.o. krok po kroku

Spółka jawna jest najbardziej podstawowym modelem prowadzenia działalności, jaki znajdziemy w kodeksie spółek handlowych. Choć wiele firm wybiera tę formę, z biegiem czasu może okazać się ona niewystarczająca do osiągnięcia zamierzenia gospodarczego lub zbyt ryzykowna dla wspólników.

Alternatywą może okazać się prowadzenie działalności gospodarczej w formie spółki kapitałowej, na przykład spółki z ograniczoną odpowiedzialnością. Czy przekształcenie spółki jawnej w sp. z o.o. jest dobrym wyborem? Jakie są wady i zalety tego rozwiązania?

Przekształcenie spółki jawnej w sp. z o.o. a specyfika tej spółki kapitałowej

Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością , jako spółka kapitałowa, wyraźnie rozdziela substrat ludzki (wspólników) od kapitału. Kiedy dochodzi do właściwego przekształcenia i na czym opiera się konstrukcja sp. z o.o.?

Na czym polega przekształcenie spółki jawnej w z o.o.?

Podstawę prawną dla przekształcenia stanowi art. 551 § 1 k.s.h., zgodnie z którym spółka jawna (spółka przekształcana) może być przekształcona w inną spółkę handlową (spółkę przekształconą). Ustawodawca daje w tym zakresie przedsiębiorcy pełną swobodę wyboru docelowej formy prowadzenia działalności, w tym także sp. z o.o.

Przekształcenie dochodzi do skutku w dniu wpisu spółki przekształconej do rejestru KRS, wykreślając jednocześnie z urzędu dotychczasową spółkę przekształcaną.

Podstawową zasadą przekształcenia jest sukcesja praw i obowiązków spółki przekształcanej. Oznacza to, że na nowy podmiot przejmuje prawa i obowiązki spółki jawnej. Dotyczy to również koncesji, zezwoleń i ulg, chyba że co innego wynika z ustawy lub treści decyzji administracyjnej.

Oczywiście przekształcenie spółki jawnej nie prowadzi do ustania jej bytu i likwidacji majątku, ponieważ dochodzi jedynie do zmiany formy prawnej prowadzonej działalności gospodarczej, a wspólnicy spółki osobowej stają się wspólnikami spółki kapitałowej.

Czym jest spółka z ograniczoną odpowiedzialnością?

Spółka z o.o. jest osobą prawną (spółką kapitałową). Choć wspólnicy sprawują nad nią nadzór, podmiot posiada osobowość prawną i samodzielnie występuje w obrocie prawnym. W szczególności spółka z o.o. może zawierać umowy, zatrudniać pracowników. Przysługuje jej też zdolność sądowa i procesowa, może więc być stroną w sporze.

Wspólnikami mogą być zarówno osoby fizyczne i prawne, bez względu na siedzibę i narodowość, a sama spółka może zostać założona w każdym celu prawnie dopuszczalnym. Sprawdzi się więc równie dobrze na rynku nieruchomości, w branży IT czy działalności E-Commerce.

Jest to bardzo elastyczna konstrukcja, która dobrze chroni wspólników, ponieważ nie ryzykują oni odpowiedzialnością osobistą za zobowiązania spółki, a jedynie wniesionym wkładem.

Spółka z o.o. nie działa poprzez wspólników, lecz przez organy. Zarząd prowadzi sprawy spółki i reprezentuje są na zewnątrz. Rolą zgromadzenia wspólników jest podejmowanie uchwał, czyli najważniejszy proces zarządczy w spółce.

Nieobowiązkowymi organami są rada nadzorcza lub komisja rewizyjna. Powołanie przynajmniej jednego z nich staje się obligatoryjne dopiero wtedy, gdy wspólników jest więcej niż 25, a kapitał zakładowy przekracza 500 tysięcy złotych.

Każdy wspólnik ma prawo ubiegać się o udział w zysku spółki, przedstawionym w rocznym sprawozdaniu finansowym, który został przeznaczony do podziału.

Co powinna zawierać umowa spółki z ograniczoną odpowiedzialnością?

Spółka z o.o. wymaga zawarcia umowy w formie aktu notarialnego. Dopuszczalne jest również skorzystanie z systemu teleinformatycznego Ministerstwa Sprawiedliwości i założenie podmiotu przez Internet. Warto jednak pamiętać o ograniczeniach tego rozwiązania, m.in. o tym, że w przypadku formy on-line dopuszczalne jest jedynie wniesienie wkładów pieniężnych.

Umowa spółki z o.o. powinna zawierać szereg elementów obligatoryjnych. Zaliczymy do nich:

  • firmę i siedzibę spółki,
  • przedmiot działalności spółki,
  • wysokość kapitału zakładowego,
  • wskazanie, czy wspólnik może mieć więcej niż jeden udział,
  • liczbę i wartość nominalną udziałów objętą przez poszczególnych wspólników,
  • czas trwania spółki, jeżeli jest oznaczony.

W praktyce umowa bywa znacznie bardziej rozbudowana. Warto rozważyć dodanie regulacji dotyczącej choćby dopłat, umorzenia udziałów czy ograniczenia w ich zbywaniu. Często spotykane zapisy dotyczą także możliwości podwyższenia kapitału zakładowego bez konieczności zmiany umowy spółki i indywidualnych zasad powoływania członków organów. Trafionym pomysłem może okazać się zlecenie sporządzenia umowy spółki prawnikowi.

Opodatkowanie spółki z ograniczoną odpowiedzialnością

Przed wyborem spółki kapitałowej jako formy prowadzenia działalności, warto zasięgnąć porady u doradcy podatkowego , który dokładnie wyjaśni, jaki sposób podmiot jest opodatkowany i czy w danej sytuacji możliwa jest optymalizacja obciążeń podatkowych.

Sama spółka musi płacić podatek CIT. Jest także podatnikiem VAT. Niezależnie od tego, wspólnicy od wypłacanych dywidend uiszczają podatek PIT. Potencjalnie więc, obciążenia publiczno-prawne mogą być dosyć wysokie.

Jak przekształcić spółkę jawną w sp. z o.o. – opis poszczególnych etapów

Aby doprowadzić do przekształcenia, należy zrealizować poszczególne etapy:

  • sporządzenie planu przekształcenia,
  • podjęcie uchwały o przekształceniu,
  • powołanie członków organów spółki,
  • zawarcie umowy spółki z o.o.,
  • złożenie wniosku o wpis do KRS.

Plan przekształcenia przygotowują wszyscy wspólnicy spółki przekształcanej, uprawnieni do prowadzenia jej spraw. Powinien on być przygotowany z zachowaniem formy pisemnej pod rygorem nieważności i określać przynajmniej wartość bilansową majątku spółki przekształcanej na określony dzień.

Do planu przekształcenia należy dołączyć szereg załączników. Są to m.in.:

  • projekt uchwały w sprawie przekształcenia,
  • projekt umowy spółki przekształconej,
  • sprawozdanie finansowe sporządzone dla celów przekształcenia.

W przypadku wyboru jako formy docelowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, począwszy od 1.03.2020 r. nie przedkłada się planu przekształcenia biegłemu rewidentowi w celu wydania opinii. Taka konieczność zachodzi jedynie w przypadku wyboru jako formy prowadzenia działalności spółki akcyjnej.

Wspólnicy spółki powinni być zawiadomieni dwukrotnie o zamiarze podjęcia uchwały o przekształceniu. Zachowują oni prawo do informacji oraz wglądu w dokumenty spółki.

Uchwała o przekształceniu spółki jawnej w Sp. z o.o. powinna zawierać następujące elementy:

  • typ spółki, w jaki spółka zostaje przekształcona,
  • wysokość kapitału zakładowego,
  • zakres praw przyznanych osobiście wspólnikom uczestniczącym w spółce przekształconej, jeżeli przyznanie takich praw jest przewidziane,
  • nazwiska i imiona członków zarządu spółki przekształconej,
  • zgodę na brzmienie umowy.

Jednocześnie, podjęcie umowy uchwały zawarcie umowy spółki przekształconej.

Wreszcie, wniosek o wpis spółki przekształconej do rejestru składają wszyscy członkowie zarządu dołączając oświadczenie, że wszystkie udziały wspólników żądających odkupu zostały odkupione. Członkowie zarządu nie powinni również zapomnieć o złożeniu wniosku o ogłoszeniu przekształcenia w MSiG.

Cały proces zmiany formy działalności jest wielowątkowy i dosyć skomplikowany, dlatego warto rozważyć zlecenie przekształcenia spółki doświadczonemu prawnikowi.

Odpowiedzialność w spółce z o.o.

Z uwagi na gospodarcze oderwanie od wspólników, spółka występuje w obrocie jako osobny podmiot, który samodzielnie ponosi odpowiedzialność za swoje zobowiązania.

Wprawdzie odpowiedzialność wspólników może się pojawić, ale są to rzadkie przypadki (np. odpowiedzialność za działania spółki z o.o. w organizacji) i najczęściej ryzykują oni jedynie wkładem wniesionym do spółki.

W szerszym zakresie odpowiadają jedynie członkowie zarządu, na podstawie art. 299 k.s.h., choć i tutaj istnieje szereg możliwości, które zwalniają wspólników od odpowiedzialności za zobowiązania spółki. Co do zasady jednak, wierzyciel będzie mógł skierować powództwo przeciwko członkom zarządu i dochodzić od nich zapłaty należności, jeżeli spółka okaże się niewypłacalna.

Koszty przekształcenia spółki jawnej w z o.o.

Na koszty przekształcenia składa się kilka składników. Są to:

  • wydatki związane ze sporządzeniem sprawozdania finansowego,
  • opłaty notarialne oraz PCC,
  • opłaty rejestracyjne (sądowa i za ogłoszenie w MSiG) oraz opłata skarbowa w przypadku korzystania z pełnomocnika,
  • opłaty związane z aktualizacją danych,
  • koszt pomocy prawnej.

Zalety i wady przekształcenia spółki jawnej w sp. z o.o.

Jak każde rozwiązanie, także wybór formy prawnej spółki z o.o. ma swoje zalety i wady. Co przemawia za przekształceniem?

Do założenia sp. z o.o. wystarczy niski kapitał zakładowy 5000 zł. Wskazuje się również na dosyć niskie koszty założenia spółki. W przypadku korzystania z formularza internetowego, nie ma konieczności ponoszenia opłat notarialnych.

Ogromną zaletą jest również ograniczenie odpowiedzialności wspólnika do wysokości posiadanych udziałów oraz pełna samodzielność prawna spółki.

Niestety, wspólnicy muszą liczyć się z podwójnym opodatkowaniem (CIT i PIT) oraz koniecznością regularnego składania sprawozdań finansowych.

Dochodzi do tego również obowiązek prowadzenia pełnej księgowości (spółka z o.o. nie może prowadzić KPiR) oraz odpowiedzialność członków zarządu za zobowiązania spółki oraz jej zaległości podatkowe.

Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością nadal pozostaje jedną z najchętniej wybieranych form prowadzenia działalności gospodarczej. Często spotkamy się również z przekształceniem spółki jawnej w spółkę z o.o. komandytową., choć wymaga to przekształcenia w pierwszej kolejności spółki jawnej w komandytową, a następnie założenie spółki z o.o. i „połączenia” ze sobą tych dwóch podmiotów.

Choć trudno udzielić jednoznacznej odpowiedzi, czy w danym przypadku wybór spółki z ograniczoną odpowiedzialnością będzie najlepszym rozwiązaniem, z pewnością spółka kapitałowa jest modelem biznesowym, który wart jest szczegółowego przeanalizowania.

Przekształcenie spółki jawnej w spółkę komandytową

Prowadzenie działalności gospodarczej w formie spółki jawnej to często wybierana opcja na początek przygody z własnym biznesem. Jest to jednak rozwiązanie dalekie od idealnego i niekiedy może się okazać, że ta konstrukcja prawna nie zapewnia wystarczającego bezpieczeństwa wspólnikom.

Jednym z możliwych rozwiązań jest przekształcenie spółki jawnej w spółkę komandytową. Wyjaśniamy specyfikę spółki komandytowej i tłumaczymy, na czym polega proces przekształcenia.

Przekształcenie spółki jawnej w komandytową a istota spółki komandytowej

Spółka komandytowa jest jedną ze spółek osobowych wymienionych przez ustawodawcę w kodeksie spółek handlowych. Jej celem jest prowadzenie przedsiębiorstwa pod własną firmą. Może być to biznes o dowolnym profilu. W praktyce spotkać można m. in. sklepy internetowe, lokale gastronomiczne lub praktyki lekarskie prowadzone w tej właśnie formie gospodarczej.

Jako ułomna osoba prawna, spółka komandytowa opiera się głównie na substracie osobowym, który jest niezwykle silnie powiązany z istnieniem samej spółki i jego modyfikowanie nie jest tak proste, jak w przypadku spółek kapitałowych.

Przysługująca jej zdolność prawna pozwala na nabywanie praw i zaciąganie zobowiązań we własnym imieniu. Oznacza to m. in., że spółka będzie podmiotem wszelkich ulg, koncesji i pozwoleń. Może także samodzielnie ubiegać się o udzielenie finansowania. Spółka osobowa jest pracodawcą w rozumieniu przepisów prawa pracy.

Ułomna osoba prawna posiada majątek wyodrębniony od majątków poszczególnych wspólników. Składają się na niego zarówno wkłady, jak i rzeczy oraz prawa nabyte w trakcie istnienia podmiotu.

Spółka komandytowa jako spółka osobowa

Istotnym walorem spółki osobowej są również przysługujące jej zdolność sądowa oraz zdolność procesowa. W praktyce oznacza to, że to spółka, a nie jej wspólnicy będzie stroną w sporze sądowym i to ona będzie podmiotem, względem którego komornik sądowy w pierwszej kolejności poprowadzi ewentualne działania windykacyjne. Nie wyklucza to możliwości ponoszenia odpowiedzialności przez wspólników spółki, choć nie będzie ona tak surowa, jak w przypadku spółki jawnej.

Zasadniczą różnicą, która wyodrębnia spółkę komandytową na tle innych spółek osobowych, jest dualizm obowiązujący w składzie osobowym wspólników. Musi w nim wystąpić przynajmniej jeden komandytariusz i przynajmniej jeden komplementariusz.

W skład osobowy spółki mogą wchodzić zarówno osoby fizyczne, ułomne osoby prawne, jak i „pełne” osoby prawne (popularnym tworem jest połączenie spółki komandytowej ze spółką z o.o.). Jakie praktyczne znaczenie ma ten podział wspólników?

Wspólnicy w spółce komandytowej i ich odpowiedzialność za zobowiązania ułomnej osoby prawnej

Zakres odpowiedzialności oraz uprawnień komplementariusza i komandytariusza zasadniczo się od siebie różni. Czym różnią się od siebie te dwie grupy wspólników?

Odpowiedzialność komplementariusza

Komplementariusz ponosi pełną odpowiedzialność za zobowiązania spółki i to on jest ujawniony w firmie (nazwie) podmiotu. Jest to odpowiedzialność analogiczna jak w przypadku członków składu spółki jawnej – osobista, nieograniczona, subsydiarna i solidarna.

Pierwsze dwa przymioty oznaczają, że komplementariusz odpowiada całym swoim majątkiem za zobowiązania spółki. Dotyczy to zarówno składników aktualnych, jak i tych, które nabędzie on w przyszłości.

Odpowiedzialność subsydiarna przekłada się na kolejność zaspokajania żądań wierzyciela. W pierwszej kolejności musi on zwrócić się z żądaniem spełnienia świadczenia przeciwko spółce. Dopiero kiedy egzekucja z majątku ułomnej osoby prawnej okaże się nieskuteczna, można wystąpić o egzekucję z majątku komplementariuszy (choć samo powództwo może zostać wytoczone już wcześniej).

Wreszcie solidarny charakter odpowiedzialności to możliwość wyboru przez wierzyciela, z majątku których komplementariuszy chce on się zaspokoić. Egzekucja może bowiem objąć jednego, kilku lub wszystkich wspólników. Nie ma przy tym znaczenia, czy i w jakim zakresie dany komplementariusz przyczynił się do powstania zobowiązania.

W zamian za surowy reżim odpowiedzialności komplementariusz prowadzi sprawy spółki i reprezentuje ją na zewnątrz.

Odpowiedzialność komandytariusza

Komandytariusz odpowiada jedynie do wysokości tzw. sumy komandytowej, czyli wskazanej w umowie spółki kwoty. W przypadku wielości komandytariuszy nie może być ona uniwersalna, ale powinna być zindywidualizowana.

W ramach wniesionego wkładu komandytariusz jest zwolniony z odpowiedzialności za zobowiązania spółki. Nie ma jednak prawa zajmowania się sprawami spółki, chyba że umowa stanowi inaczej.

W praktyce, status komandytariusza często przysługuje podmiotom, które dostarczają np. fundusze lub know-how, ale nie chcą partycypować w ryzyku spółki.

Warto jednak pamiętać, że imię i nazwisko lub nazwa komandytariusza nie powinno znaleźć się w nazwie spółki. W przeciwnym razie będzie on ponosił odpowiedzialność na takich samych zasadach jak komplementariusz.

Jak przebiega i na czym polega przekształcenie spółki jawnej w komandytową?

Przekształcenie spółki jawnej w komandytową polega na zmianie formy prawnej prowadzonej działalności gospodarczej. Oparcie procedury na przepisach kodeksu spółek handlowych gwarantuje spółce przekształcanej oraz spółce przekształconej tożsamość podmiotową.

Oznacza to, że nowy twór pozostaje podmiotem tych samych praw i obowiązków, co jego poprzednik. To istotne, ponieważ nie zachodzi konieczność rozwiązywania umów z kontrahentami i zawierania ich na nowo.

Ciągłość funkcjonowania przekłada się też na przejście uprawnień z ulg, koncesji i pozwoleń, chyba że z ich treści (lub brzmienia ustawy) wynika co innego.

Sam proces przekształcenia, który swoją podstawę znajduje w art. 551 § 1 k.s.h., dzieli się na trzy fazy:

  • przygotowawczą,
  • managerska,
  • rejestrową.

Etap przygotowawczy wymaga sporządzenia planu przekształcenia wraz z załącznikami oraz zawiadomienia wspólników o zamiarze zmiany formy prawnej. Począwszy od 1 marca 2020 roku, nie ma już konieczności badania planu przekształcenia przez biegłego rewidenta pod kątem poprawności i rzetelności.

Zmiana nie tylko przyspiesza sam proces przekształcenia, ale także zmniejsza jego koszty, co dla wielu przedsiębiorców jest istotnym atutem. Uproszczenie nie ma wprawdzie charakteru bezwzględnego, ale znajdzie zastosowanie przy większości prostszych transformacji podmiotowych.

Faza managerska obejmuje podjęcie przez wspólników uchwały o przekształceniu spółki, złożenie oświadczeń o uczestnictwie w nowej spółce osobowej oraz zawarcie umowy spółki komandytowej.

Elementami obligatoryjnymi umowy spółki w tym przypadku będzie:

  • firma i siedziba spółki,
  • przedmiot działalności spółki,
  • czas trwania spółki, jeżeli jest oznaczony,
  • oznaczenie wkładów wnoszonych przez każdego wspólnika wraz ze wskazaniem ich wartości,
  • oznaczenie sumy komandytowej.

Warto pamiętać, że są to jedynie niezbędne elementy umowy. Przed jej podpisaniem warto skonsultować brzmienie kontraktu z prawnikiem oraz doradcą podatkowym tak, aby maksymalnie zabezpieczyć interesy wspólników.

Wreszcie, etap rejestrowy obejmuje złożenie wniosków o wpis nowej spółki do Krajowego Rejestru Sądowego oraz wykreślenie przekształcanej spółki. Nie należy zapominać o opłaceniu ogłoszenia o przekształceniu w Monitorze Sądowym i Gospodarczym.

Do samego przekształcenia dochodzi w momencie wpisu spółki przekształconej do KRS. Nie wyróżnia się żadnego okresu przejściowego, a podmiot może w toku całego procesu bez przeszkód prowadzić działalność gospodarczą.

Uproszczona procedura przekształcenia spółki jawnej w komandytową

Ustawodawca dopuszcza również uproszczony model przekształcenia. Wspólnicy mogą z niego skorzystać, jeżeli każdy z nich miał prawo prowadzenia spraw spółki.

Uproszczenie polega na ograniczeniu fazy przygotowawczej do przygotowania umowy spółki przekształconej oraz projektu uchwały o przekształceniu. Wspólnicy nie muszą także sporządzać sprawozdań finansowych.

Ile kosztuje przekształcenie spółki jawnej w komandytową?

Najbardziej opłacalnym modelem przekształcenia jest tryb uproszczony. W tym przypadku, na koszty składa się taksa notarialna, opłaty od wniosków o wpis spółki do KRS oraz ogłoszenie w MSiG i ewentualna opłata od pełnomocnictwa. W przypadku korzystania z pomocy prawnej, należy także doliczyć jej koszty.

Opłata u notariusza uzależniona jest od wartości wniesionych przez wspólników wkładów.

Przekształcenie spółki jawnej w komandytową a PCC

Odrębną kwestią jest konieczność opodatkowania przekształcenia spółki podatkiem od czynności cywilnoprawnych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w wyroku z dnia 14 lipca 2020 roku (sygn. I SA/Bd 250/20) wskazał, że o takim obciążeniu może być mowa jedynie wtedy, gdyby w wyniku transformacji doszło do zwiększenia majątku spółki.

Takie zwiększenie mogłoby być przedmiotem opodatkowania, ale ostatecznie zależy to od wartości wkładów. Warto jednocześnie zaznaczyć, że sąd meriti podkreślił niedopuszczalność mieszania pojęć wkładów i majątku spółki, ponieważ są to pojęcia całkowicie rozłączne.

Przekształcenie spółki jawnej w komandytową. Księgowanie

Zgodnie z ustawą o rachunkowości, zmiana formy prawnej prowadzonej działalności co do zasady pociąga za sobą konieczność zamknięcia ksiąg spółki przekształcanej oraz otwarcie ksiąg spółki przekształconej.

Obowiązek ten nie powstaje jednak m. in. w przypadku zmiany formy prawnej z jednej spółki osobowej w inną spółkę osobową. Jest to jednak uproszczenie, którego nie można zastosować np. w przypadku zmiany formy docelowej na spółkę kapitałową.

Wady i zalety przekształcenia spółki jawnej w komandytową

Wybór spółki komandytowej dla prowadzonej działalności obarczony jest kilkoma wadami, z których istnienia wspólnicy powinni zdawać sobie sprawę przed dokonaniem wyboru.

Wady spółki komandytowej

Przede wszystkim, jest to proces ryzykowny z punktu widzenia komplementariusza, który ponosi pełną odpowiedzialność za zobowiązania spółki.

Spółka komandytowa musi prowadzić pełną księgowość, co komplikuje cały proces i zwiększa jego koszt. Wreszcie, od niedawna forma komandytowa została objęta podatkiem CIT, co zdecydowanie zmniejsza jej atrakcyjność.

Zalety spółki komandytowej 

Jakie zalety mogą przesądzić o wyborze spółki komandytowej? Przede wszystkim zaliczymy do nich uprzywilejowaną pozycję komandytariusza, którego chroni określona w umowie suma komandytowa.

Komandytariusz może również wnieść do spółki świadczenie niepieniężne, np. pracę, co pozwala na dywersyfikację wkładów na pieniężne i pozostałe (np. wynikające z prawa autorskiego).

Popularnym rozwiązaniem jest połączenie spółki komandytowej ze spółką z o.o., co pozwala na dalsze ograniczenie odpowiedzialności.

Spółka komandytowa może także kontynuować prowadzoną działalność pomimo śmierci jednego ze wspólników. Spadkobiercy komandytariusza powinni jedynie wskazać osobę właściwą do wykonywania jego praw.

Zmiana formy prawnej działalności gospodarczej zawsze jest ryzykownym manewrem, dlatego przed podjęciem decyzji należy dokładnie go zaplanować. Może w tym pomóc konsultacja z wykwalifikowanymi prawnikami, specjalizującymi się w procesach przekształceniowych, którzy wskażą optymalne rozwiązania i pomogą ominąć wszelkie pułapki przepisów prawa.

Przekształcenie spółki jawnej w spółkę cywilną

Przepisy polskiego prawa pozwalają na prowadzenie działalności gospodarczej w jednej z kilku dopuszczalnych form. Jedną z nich jest spółka cywilna. Choć na pozór wydaje się, że ta postać – jako mniej sformalizowana – oferuje węższe możliwości od spółek prawa handlowego, w niektórych sytuacjach może okazać się idealnym rozwiązaniem.

Czy da się przekształcić spółkę jawną w spółkę cywilną? A jeżeli nie, jak uzyskać analogiczny efekt? Odpowiadamy!

Przekształcenie spółki jawnej w cywilną a specyfika spółki cywilnej

Choć nazwa „spółka cywilna” sugeruje powinowactwo do podmiotów prawa handlowego, nazwa jest myląca. Należy podkreślić, że spółka cywilna w ogóle nie jest odrębnym podmiotem w stosunku do wspólników. To umowa, zawarta między co najmniej dwoma wspólnikami, na mocy której podejmują oni decyzję o współpracy w celu realizacji wspólnego celu gospodarczego.

Oczywiście umowa samej spółki pod wieloma względami będzie przypominała umowy typowych ułomnych osób prawnych, ale nie zmienia to faktu, że spółka cywilna nie ma osobowości prawnej. Co to w praktyce oznacza?

Skoro spółka cywilna nie może samodzielnie działać na zewnątrz, muszą to za nią robić wspólnicy. To oni będą więc ubiegali się o wszelkie koncesje i licencje oraz będą zawierali wszystkie umowy z kontrahentami.

Również wspólnicy będą stroną w sporze sądowym. Brak podmiotowości widoczny jest także na płaszczyźnie majątkowej. Spółka cywilna jako taka nie ma swojego majątku. Po zawarciu umowy wszystkie nabyte przez wspólników rzeczy i prawa oraz wkłady, zostają objęte współwłasnością łączną.

Jeżeli chodzi o obowiązek podatkowy, to również dotyczy on każdego ze wspólników, a nie samej spółki.

Choć spółkę cywilną najczęściej wybierają osoby fizyczne, do grona wspólników mogą należeć również osoby prawne i ułomne osoby prawne. Sama spółka nie jest wpisywana w rejestrze KRS lub CEIDG, odpowiednia wzmianka o członkostwie powinna znaleźć się w treści wpisu każdego ze wspólników.

Co powinna zawierać umowa spółki cywilnej

Spółka cywilna powstaje z momentem zawarcia umowy. Zgodnie z przepisami kodeksu cywilnego, wspólnicy powinni zachować rygor formy pisemnej, choć jest to forma zastrzeżona jedynie dla celów dowodowych.

Nic nie stoi na przeszkodzie, aby ewentualne ustalenia poczynić ustnie. Problem może zaistnieć jednak na płaszczyźnie dowodowej, kiedy pojawi się potrzeba udowodnienia przed sądem swoich twierdzeń i racji.

Ustawodawca zagwarantował wspólnikom bardzo dużą swobodę w ustalaniu treści umowy. Ustawa, jako obligatoryjne elementy wskazuje jedynie:

  • wspólny cel gospodarczy,
  • dążenie do maksymalizacji zysku.

Zazwyczaj celem gospodarczy będzie realizacja określonego profilu działalności, np. sklepu internetowego czy świadczenia pomocy prawnej. Najczęściej określenie zamierzenia następuje przez podanie odpowiednich kodów PKD.

Z kolei zwiększenie zysku objawia się w pierwszej kolejności przez wniesienie wkładów, w drugiej zaś, przez rzetelne prowadzenie spraw spółki i reprezentowanie jej na zewnątrz.

Wkładem wspólnika do spółki mogą być zarówno rzeczy (zarówno rzeczy ruchome jak i nieruchomości), prawa majątkowe lub osobiste, a także praca lub świadczenie usług. Innymi słowy, będzie to wszystko, co przyczyni się do zwiększenia zysku. W przypadku braku innych postanowień, wkłady uważa się za równowartościowe.

Pozycja i odpowiedzialność wspólników spółki cywilnej

Ustawowa regulacja spółki cywilnej przewiduje, że co do zasady wszyscy wspólnicy są uprawnieni do prowadzenia spraw spółki i jej reprezentacji. Oczywiście regułę tą można zmienić, legitymując do tego jednego lub kilku wspólników.

Równość traktowania (oraz możliwość jej modyfikacji) obowiązuje również w zakresie podziału zysków i strat z tym jednak zastrzeżeniem, że nie można ograniczyć pozycji wspólnika jedynie do udziału w stratach. Taka konstrukcja, zwana w czasach starorzymskich lwią spółką (łac. societas leonina) jest zabroniona przez przepisy prawa.

Odpowiedzialność wspólników za zobowiązania spółki cywilnej ma charakter solidarny, osobisty i nieograniczony. Oznacza to, że ryzykują oni całym swoim majątkiem (również prywatnym), a wierzyciel może wybrać, od którego wierzyciela (lub wierzycieli) będzie chciał dochodzić spełnienia świadczenia, również w drodze windykacji.

Odpowiedzialności względem osób trzecich nie można wyłączyć w umowie. To jedyna norma o charakterze imperatywnym, której wspólnicy nie mogą ukształtować według swojej woli. Postanowienie mające na celu wyłączenie lub ograniczenie odpowiedzialności wspólnika będzie nieważne.

Co istotne, przed potencjalnym ryzykiem wspólnika nie chroni nawet wystąpienie ze spółki, ponieważ ponosi on odpowiedzialność za te zobowiązania, które powstały w czasie kiedy partycypował w interesach spółki.

Ta sama zasada obowiązuje w stosunku do nowych wspólników, którzy przystępując do spółki, już odpowiadają za istniejące długi.

Dopuszczalność przekształcenia spółki jawnej w spółkę cywilną

Już na wstępie należy wskazać, żę w obecnym stanie prawnym ustawodawca nie dopuszcza możliwości przekształcenia spółki osobowej w spółkę cywilną wprost.

Przepisy kodeksu spółek handlowych (zwłaszcza art. 571 oraz 581 k.s.h.) dają jedynie możliwość zmiany formy gospodarczej ułomnej osoby prawnej w inną spółkę osobową lub osobę prawną.

Nie oznacza to jednak, że nie jest możliwe uzyskanie analogicznego do przekształcenia efektu poprzez wykorzystanie innych, dostępnych mechanizmów.

W praktyce najczęściej stosowane alternatywne rozwiązania obejmują:

  • utworzenie spółki cywilnej i wniesienie do niej aportem przedsiębiorstwa spółki jawnej,
  • likwidację spółki jawnej, a następnie utworzenie spółki cywilnej.

Utworzenie spółki cywilnej i wniesienie aportem przedsiębiorstwa spółki jawnej

Pierwszy sposób zakłada równoległe do spółki jawnej utworzenie spółki cywilnej, a następnie wniesienie do niej spółki jawnej jako przedsiębiorstwa.

Przedmiotem aportu, czyli wkładu niepieniężnego może być każde zbywalne prawo majątkowo. W doktrynie nie budzi już wątpliwości, że dotyczy to także przedsiębiorstwa lub jego zorganizowanej części, na podstawie art. 551 k.c.

Należy podkreślić, że przedsiębiorstwo w charakterze wkładu należy rozpatrywać w znaczeniu przedmiotowym, a zatem jako zespół składników majątkowych i niemajątkowych służących prowadzeniu działalności gospodarczej, w tym prawo do korzystania ze wszystkich jego elementów.

W tym kontekście należy pamiętać o dokonaniu wyceny przedsiębiorstwa na dzień wniesienia wkładu oraz o zachowaniu odpowiedniej formy. Zgodnie z przepisami kodeksu cywilnego, wniesienie przedsiębiorstwa wymaga zachowania formy pisemnej z podpisem notarialnie poświadczonym, chyba że w jego skład wchodzi nieruchomość. W tym przypadku przeniesienie praw do przedsiębiorstwa powinno być dokonane w formie aktu notarialnego.

Warto podkreślić, że wniesienie przedsiębiorstwa aportem nie jest sposobem na ucieczkę od długów. Nabywca będzie odpowiadał solidarnie ze zbywcą za istniejące już zobowiązania. Mówimy w tym przypadku o kumulatywnym przejęciu długu.

Przeniesienie przedsiębiorstwa jest zdarzeniem neutralnym podatkowo. Oznacza to, że nie podlega ono opodatkowaniu podatkiem VAT. Nie rodzi również przychodu w rozumieniu ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych.

Zakończenie bytu spółki jawnej i założenie spółki cywilnej

O ile pierwszy sposób pozwala na zachowanie ciągłości prowadzenia działalności gospodarczej, o tyle drugi można podzielić na dwa etapy.

Pierwszy obejmuje likwidację spółki jawnej. Drugi to założenie od nowa spółki cywilnej.

Choć w tym modelu występuje przerwa (krótsza bądź dłuższa) w prowadzonej działalności, może to być dobra opcja dla wspólników, którzy chcą wstrzymać się z kontynuowaniem działalności na pewien czas lub nie są jeszcze pewni ostatecznego składu osobowego spółki cywilnej.

Likwidacja spółki na skutek jej rozwiązania powinna być przeprowadzona, jeżeli wystąpi chociaż jedna przyczyna, o której mowa w art. 58§1 k.s.h. lub w umowie spółki. Ma ona na celu zakończenie bieżącej działalności, ściągnięcie wierzytelności, spłatę zobowiązań i upłynnienie majątku.

Pozostałe aktywa dzielone są między wspólników. W późniejszym etapie ten sam majątek zostanie wniesiony jako wkład do spółki cywilnej. Proces ten jest dosyć skomplikowany, wymaga powołania likwidatorów, a nierzadko również skorzystania z profesjonalnej pomocy prawnej.

Prostszym rozwiązaniem jest odwołanie się przez wspólników do art. 67§1 k.s.h. Wymaga to jednak pełnej zgody wszystkich wspólników na rozwiązanie spółki i podział majątku.

Po rozwiązaniu spółki jawnej, jej wspólnicy muszą wybrać dogodny moment na założenie spółki cywilnej. Pierwszym krokiem powinno być ustalenie składu osobowego (a w razie potrzeby również zarejestrowanie wspólników jako przedsiębiorców i wpisanie ich do odpowiednich rejestrów, jeżeli nie zostało to dokonane wcześniej).

Drugim krokiem jest zawarcie umowy spółki cywilnej i zgłoszenie jej do odpowiednich urzędów – GUS, w celu uzyskania numeru REGON oraz Urzędu Skarbowego w celu otrzymania numeru NIP.

Ubiegając się o numer NIP, wspólnicy powinni przy okazji uiścić podatek PCC od wnoszonych wkładów. Wynosi on 0,5% ich wartości.

Wreszcie, należy pamiętać, że spółka cywilna powinna posiadać własne konto bankowe.

Spółka cywilna na gruncie prawa pracy

Przyjmuje się (co wielokrotnie potwierdzał Sąd Najwyższy oraz Naczelny Sąd Administracyjny), że pracodawcą może być sama spółka jako twór wyodrębniony funkcjonalnie, ale też jeden lub kilku wspólników jako przedsiębiorcy. W zależności od tego odpowiednie podmioty powinny zgłosić się jako płatnicy składek ZUS.

Choć brak jednolitego poglądu w sprawie sporów na gruncie prawa pracy, niekiedy wskazuje się na zasadność wskazania po stronie powodowej lub pozwanej zarówno wszystkich wspólników, jak i spółki (częściej spotykana koncepcja zakłada oznaczenie jedynie wspólników).

Wady i zalety spółki cywilnej

Wybór spółki cywilnej, jako docelowej formy prowadzenia działalności gospodarczej wiąże się z akceptacją określonych konsekwencji. Podsumujmy wady i zalety spółki cywilnej.

Wady spółki cywilnej

W kontekście wad, na plan pierwszy wysuwa się brak podmiotowości prawnej spółki. Jest to jedynie umowa łącząca wspólników, którzy samodzielnie muszą dokonywać wszystkich czynności. Są także współadministratorami danych osobowych w rozumieniu przepisów RODO.

Kolejną kwestią jest bardzo szeroka odpowiedzialność wspólników. Względem wierzycieli ponoszą oni odpowiedzialność solidarną i nieograniczoną. Skutkiem tego jest ryzyko majątkiem osobistym w przypadku ewentualnego potknięcia finansowego.

Warto wreszcie wskazać, że spółka cywilna jest stosunkowo słabo uregulowana przepisami prawa. W kodeksie cywilnym znajdziemy zaledwie kilkanaście artykułów, które regulują ogólne zasady jej funkcjonowania i w przeważającej większości są normami dyspozytywnymi. Nie szkodzi to tak długo, jak wspólnicy są ze sobą w zgodzie.

Zalety spółki cywilnej

Jako zalety tej formy działalności gospodarczej należy wskazać przede wszystkim szybkość zakładania spółki cywilnej. W porównaniu ze spółkami prawa handlowego cały proces przebiega błyskawicznie. Podobnie szybko przebiega likwidacja działalności.

Dużym plusem jest także dowolność w zakresie wnoszonych wkładów. Nie muszą być to wyłącznie wkłady pieniężne, więc rozpoczęcie działalności może być bardzo tanie, w przeciwieństwie do wyboru formy jednej ze spółek kapitałowych.

Wreszcie, nic nie stoi na przeszkodzie, aby w przyszłości przekształcić spółkę cywilną w inną postać działalności, np. spółkę osobową lub kapitałową.

Przed rozpoczęciem quasi przekształcania spółki jawnej, warto zasięgnąć porady doświadczonego prawnika i doradcy podatkowego po to, aby zmaksymalizować ochronę wspólników i zwiększyć szansę na gospodarczy sukces.

Przekształcenie spółki jawnej w akcyjną

Kiedy z biegiem czasu zyski spółki osobowej rosną, wielu wspólników zaczyna rozważać transformację podmiotową w celu dopasowania szaty spółki do zmieniających się uwarunkowań gospodarczych.

Jednym z możliwych wyborów jest przekształcenie spółki jawnej w spółkę akcyjną. Kiedy taka decyzja się opłaca i jak przeprowadzić proces przekształcenia? Odpowiadamy!

Przekształcenie spółki jawnej w akcyjną a specyfika spółki akcyjnej

Spółka akcyjna należy do katalogu spółek kapitałowych. Jest jedną z tych spółek prawa handlowego, którym przysługuje zarówno osobowość, jak i podmiotowość prawna.

W przeciwieństwie do spółek osobowych spółki kapitałowe wyróżniają się przewaga substratu kapitałowego nad osobowym. Oznacza to, że skład wspólników nie jest stały, łatwo go zmienić, a śmierć wspólnika nie powoduje konieczności przeprowadzenia likwidacji spółki.

Bierna pozycja wspólników oznacza także, że osoby prawne reprezentowane są przez organy, zaś pojedyncze osoby, co do zasady, nie mają bezpośredniego wpływu na losy podmiotu.

Spółka akcyjna zaczyna swój byt jeszcze przed wpisem do KRS – z momentem podpisania statutu przez wszystkich założycieli. Już na tym etapie podmiot może nabywać prawa i majątek (w tym nieruchomości) oraz zaciągać zobowiązania. Pełną osobowość prawną zyska jednak dopiero w momencie wpisu do KRS.

Charakterystyczną cechą spółek kapitałowych jest możliwość stworzenia konstrukcji jednoosobowej, w której jeden wspólnik będzie pełnił wszystkie, zasadnicze role kluczowe do funkcjonowania podmiotu.

Wreszcie, należy pamiętać o tym, że akcjonariusze ryzykują jedynie wniesionym do spółki wkładem, ale nigdy nie poniosą odpowiedzialności osobistej. Nawet w przypadku niewypłacalności samej spółki, wierzyciel będzie mógł egzekwować należności wyłącznie od członków zarządu.

Osobowość prawna spółki akcyjnej

Przyznanie spółce akcyjnej waloru spółki kapitałowej oznacza, że z momentem rejestracji staje się ona pełnoprawnym uczestnikiem obrotu. Wprawdzie będzie ona reprezentowana przez zarząd, ale to spółka, a nie członkowie zarządu lub akcjonariusze będzie zawierała umowy z kontrahentami i ubiegała się o finansowanie w postaci np. kredytu w obcej walucie.

Spółka akcyjna może być także pracodawcą na gruncie przepisów regulujących prawo pracy. Posiada zdolność sądową i procesową, co pozwala na jej czynny i bierny udział w procesie sądowym.

Przekształcenie spółki jawnej w akcyjną a odpowiedzialność osoby prawnej za zobowiązania

Zasadniczo, spółka akcyjna samodzielnie odpowiada całym majątkiem za swoje zobowiązania. Ustawodawca nie przewidział konstrukcji analogicznej do art. 299 k.s.h., więc wierzyciel nie ma możliwości łatwego sięgnięcia do majątków członków zarządu. Nie oznacza jednak, że taka możliwość nie występuje.

W doktrynie przyjęło się, że zarząd w spółce akcyjnej ponosi odpowiedzialność na zasadzie winy za powstanie szkody u drugiej osoby, jeżeli doprowadziła do tego swoim zawinionym działaniem. W tym przypadku to na wierzycielu ciąży obowiązek wykazania przesłanek tej odpowiedzialności, czyli winy, szkody oraz związku przyczynowego między nimi.

Spółka akcyjna, która uchyla się od spełnienia zobowiązań lub manipuluje swoim majątkiem, narażając wierzycieli na szkodę, naraża się na powództwo skierowane przez wierzyciela w oparciu o art. 21 ustawy prawo upadłościowe.

To konstrukcja zbliżona do art. 299 k.s.h., która zakłada odpowiedzialność za niezłożenie wniosku o upadłość w terminie, chyba że członkowie zarządu nie ponoszą winy. W tym przypadku to członek zarządu musi ten brak winy wykazać, jak również wykazać wysokość szkody. w przeciwnym razie sąd ustali wysokość szkody równej żądaniu wierzyciela (ustawa wprowadza domniemanie w tym zakresie).

Przekształcenie spółki jawnej w akcyjną krok po kroku

Przekształcenie spółki jawnej w akcyjną jest klasyczną zmianą formy prowadzonej działalności, która polega na zamianie spółki osobowej w kapitałową. Dobrą wiadomością dla wspólników jest to, że wspólnicy spółki jawnej mogą prowadzić działalność gospodarczą bez przerwy. Przyjrzyjmy się, jak wyglądają poszczególne etapu tego procesu. Zmiana formy prawnej następuje z zachowaniem ciągłości.

Oznacza to, że z dniem przekształcenia spółka akcyjna stanie się podmiotem wszystkich licencji, koncesji i pozwoleń, które przysługiwały spółce jawnej, chyba że z treści decyzji lub ustawy wynika co innego. Ciągłość oznacza także zmianę zakładu pracy dla pracowników bez konieczności ponownego zawierania z nimi umów o pracę.

Należy pamiętać, że nie może ulec przekształceniu spółka osobowa w upadłości lub likwidacji, jak również ta, względem której rozpoczęto podział majątku.

Aby doszło do przekształcenia , muszą za nim wypowiedzieć się wszyscy wspólnicy, w tym chociaż jeden musi złożyć oświadczenie o chęci uczestnictwa w spółce przekształconej (powstanie wtedy jednoosobowa spółka kapitałowa).

Wspólnicy spółki przekształcanej powinni również zadbać, aby kapitał spółki docelowej był zgodny z przepisami prawa. W przypadku spółki akcyjnej ta kwota to 100 tysięcy złotych.

Jak przebiega przekształcenie spółki jawnej w akcyjną?

Pierwszym krokiem jest sporządzenie planu przekształcenia przez wspólników. Powinni zrobić to wszyscy wspólnicy mający prawo prowadzenia spraw spółki. Plan musi zostać sporządzony w formie pisemnej (pod rygorem nieważności).

Plan przekształcenia zawiera informacje na temat wartości bilansowej majątku spółki na określony dzień oraz określenie wartości udziałów każdego ze wspólników.

Do planu przekształcenia należy dołączyć:

  • projekt statutu spółki akcyjnej,
  • projekt uchwały w sprawie przekształcenia,
  • wycenę aktywów i pasywów spółki przekształcanej,
  • sprawozdanie finansowe.

Należy jednak pamiętać, że w przypadku spółki jawnej, w której prawo prowadzenia spraw spółki przysługiwało wszystkim wspólnikom mamy do czynienia z wyjątkiem od reguły. Wprawdzie spółka nadal musi sporządzić wszystkie załączniki, ale nie zachodzi konieczność sporządzania planu przekształcenia.

Zadania biegłego rewidenta

Uwaga! Wprawdzie z dniem 1 marca 2020 roku ustawodawca co do zasady zniósł obowiązek poddania badaniu przekształcenia biegłemu rewidentowi, obowiązek ten jednak utrzymano w stosunku do każdego przekształcenia podmiotu w spółkę akcyjną. W uzasadnieniu nowelizacji legislacyjnej można przeczytać o oczekiwaniach Skarbu Państwa, iż tę formę działalności będą wybierały wyłącznie bardzo duże podmioty gospodarcze.

Zadaniem biegłego rewidenta jest sporządzenie w terminie 2 miesięcy od dnia powołania go przez sąd opinii na temat rzetelności i poprawności planu przekształcenia oraz wyceny aktywów i pasywów spółki, kiedy plan nie powstaje. Osobę biegłego rewidenta spółka może wskazać imiennie, ale ponosi wszystkie koszty związane z wydaniem opinii. Warunkiem przekształcenia jest wydanie opinii pozytywnej.

Na tym etapie, silnie zalecane jest już skorzystanie z konsultacji podatkowych i prawnych w celu maksymalnej optymalizacji procesu przekształcenia.

Uchwała w sprawie przekształcenia oraz złożenie oświadczeń

Następnym etapem jest dwukrotne zawiadomienie wszystkich wspólników o planowanym przekształceniu oraz podjęcie uchwały w tym przedmiocie. W uchwale wskazuje się m.in. docelowy typ spółki, wysokość kapitału zakładowego czy wysokość wypłat na rzecz wspólników, którzy nie chcą partycypować w nowopowstałej spółce.

Po podjęciu uchwały o przekształceniu należy ustalić początkowy skład osobowy osoby prawnej, powołać jej organy – zarząd oraz radę nadzorczą lub komisję rewizyjną, jeżeli zachodzą ku temu przesłanki. Zarówno powołanie organów jak i zawarcie samego statutu wymagają dla swojej ważności formy aktu notarialnego.

Etap rejestracyjny

Ostatnim krokiem jest zgłoszenie nowej spółki do Krajowego Rejestru Sądowego na odpowiednich formularzach oraz ogłoszenie o przekształceniu w MSiG. Wniosek o wpis powinien być złożony w ciągu 6 miesięcy od dnia podpisania statutu. Pierwsza czynność powinna być dokonana przez wszystkich członków zarządu, druga zaś może zostać zrealizowana nawet przez pełnomocnika.

Jakie są skutki przekształcenia spółki jawnej w akcyjną?

Zasadniczą konsekwencją jest zmiana formy prawnej prowadzonej działalności. Należy podkreślić jednak, że nie można przekształcenia postrzegać w kategoriach próby „ucieczki” od długów spółki jawnej.

Wszyscy wspólnicy spółki przekształcanej odpowiadają solidarnie i subsydiarnie ze spółką przekształconą za zobowiązania spółki pierwotnej przez trzy lata licząc od dnia przekształcenia, czyli dnia wpisu nowej spółki w KRS. Oznacza to, że wierzyciel w pierwszej kolejności powinien dochodzić swoich należności od spółki akcyjnej.

Wszyscy wspólnicy, którzy podpisali oświadczenia o członkostwie w spółce docelowej, stają się akcjonariuszami spółki akcyjnej.

Na płaszczyźnie prawa podatkowego mówi się o ograniczonej sukcesji, ponieważ spółka kapitałowa siłą rzeczy nie może stać się podmiotem norm, odnoszących się w dyspozycji do osób wspólników (np. opodatkowanie podatkiem PIT). Cały proces przekształcenia uważa się za neutralny podatkowo. Objęcie akcji przez wspólników spółki akcyjnej nie jest przychodem.

Zgodnie z ustawą o rachunkowości, na dzień przekształcenia należy zamknąć księgi rachunkowe spółki osobowej i otworzyć księgi rachunkowe spółki kapitałowej. Nie ma możliwości ich kontynuowania.

Kiedy przekształcenie spółki jawnej w akcyjną się opłaca?

Spółka akcyjna ze względu na rozbudowaną strukturę i możliwość szybkiej akumulacji kapitału poprzez rozproszenie akcjonariatu przeznaczona jest przede wszystkim do prężnej realizacji dużych zamierzeń biznesowych. Często będą to firmy z branży IT lub E-Commerce, które działają głównie w sieci.

Wśród zalet warto wymienić brak odpowiedzialności akcjonariuszy, pełną osobowość prawną spółki oraz wysoką wiarygodność podmiotu (spółka akcyjna musi publikować audyty i raporty finansowe).

Jako wady można wskazać obowiązkowy kapitał zakładowy, który dla wielu spółek osobowych będzie zbyt wysoki. Skomplikowaną procedurę rejestracji spółki akcyjnej dopełnia obowiązek prowadzenia pełnej księgowości i konieczność składania sprawozdań.

Zniechęcać może również podwójne opodatkowanie (CIT dla spółki i PIT dla akcjonariuszy).

Choć prowadzenie spółki akcyjnej wydaje się skomplikowane (i niekiedy takie jest), od mniej więcej 10 lat w Polsce według danych GUS ilość tych podmiotów utrzymuje się na mniej więcej stałym poziomie.

Mądrze prowadzona, spółka akcyjna może przynieść ogromne zyski w krótkim czasie. Przed podjęciem decyzji o wyborze tej formy prawnej, rekomendujemy skorzystanie z konsultacji prawnych. W ich toku wspólnicy spółki jawnej zapoznają się z blaskami i cieniami przekształcenia spółki jawnej w akcyjną.

Przekształcenie spółki jawnej w jednoosobową działalność gospodarczą

Niekiedy zdarza się, że spółka osobowa nie może dalej funkcjonować. Przyczyn takiego stanu rzeczy może być wiele. Najczęściej będzie nim problem w komunikacji i paraliż decyzyjny. Wspólnicy podejmują wtedy decyzję o zakończeniu współpracy, ponieważ nie są w stanie dojść do porozumienia. Obiektywną przyczyną jest też śmierć wspólnika.

Co jednak w sytuacji, gdy jeden z udziałowców nadal chce zajmować się biznesem? Czy można przekształcić spółkę jawną w jednoosobową działalność gospodarczą?

Przekształcenie spółki jawnej w jednoosobową działalność gospodarczą, a specyfika własnej firmy

Prowadzenie działalności w ramach zamozatrudnienia jest jedną z dopuszczalnych form działania na rynku. Dla wielu osób, które nie chcą decydować się na pracę etatową to także punkt wyjścia i pierwszy, naturalny wybór. Prowadzenie własnej firmy ma swoje zalety, ale nie jest wolne od wad. O czym należy pamiętać, składając wniosek o wpis w CEIDG?

Przede wszystkim, własna działalność oznacza samodzielność w działaniu. Przedsiębiorca nie musi z nikim konsultować decyzji biznesowych, wydatków czy zawieranych umów. Ma pełne pole do działania. Ta swoboda działa jednak, jak miecz obosieczny. Firma sama musi radzić sobie z reklamą, zdobywaniem klientów i świadczeniem usług. Oczywiście może zatrudniać pracowników, ale wszystkie wydatki pokrywane są z majątku przedsiębiorcy. Dlaczego?

Jednoosobowa firma nie ma własnego kapitału. To emanacja osoby fizycznej, która występuje w obrocie jako podmiot prowadzący działalność gospodarczą. Oznacza to, że będzie mu przysługiwała zdolność sądowa i procesowa oraz będzie mógł ubiegać się o przyznanie ulg, pozwoleń i koncesji.

Kiedy mówimy o własnej działalności gospodarczej?

O własnej działalności mówimy wtedy, gdy spełnionych jest kilka, zasadniczych warunków:

Przede wszystkim, działalność jednoosobowa musi być ukierunkowana na zysk. Wprawdzie przedsiębiorca nie zawsze będzie go osiągał, ale taki jest jego zasadniczy cel.

Zorganizowanie i ciągłość polegają na tym, że wszystkie czynności wykonywane w ramach działalności mają charakter ciągły. Nie są incydentalne. Czynnik zorganizowania przejawia się w uporządkowaniu świadczenia usług. Może to wymagać np. fachowego oprogramowania, parku maszyn lub zakupu branżowej literatury.

Wreszcie, własna firma to działanie w swoim imieniu i na swoją rzecz. Co do zasady więc, wszystkie czynności przedsiębiorca będzie wykonywał samodzielnie.

Warto zwrócić uwagę, że dopuszczalne jest prowadzenie działalności gospodarczej nierejestrowanej. Taka forma zarobkowania co do zasady przeznaczona jest jednak do obrotu bardzo małymi kwotami. Ograniczenie kwotowe nie dotyczy jedynie agroturystyki, rolniczego handlu detalicznego czy produkcji wina przez rolników.

Jeżeli były wspólnik rozważa prowadzenie „pełnowymiarowej” działalności gospodarczej, rejestracja w CEIDG będzie niezbędna.

W firmie (czyli nazwie działalności), zawsze musi pojawić się imię i nazwisko przedsiębiorcy. Poza tym elementem nazwę można obrać dowolnie. Jeżeli ta forma prowadzenia działalności ma stać się docelową, warto rozważyć ochronę firmy na gruncie własności przemysłowej.

Przekształcenie spółki jawnej w jednoosobową działalność gospodarczą krok po kroku

Odpowiedź na pytanie o możliwość przekształcenia spółki jawnej w działalność jednoosobową nie jest jednoznaczna. Należy wskazać, że ustawodawca w kodeksie spółek handlowych nie przewiduje takiej konstrukcji (choć znajdziemy tam procedurę odwrotną, polegająca na przekształceniu przedsiębiorcy jednoosobowego w spółkę kapitałową).

Nie oznacza to jednak, że stosując zgodne z przepisami prawa mechanizmy, nie możemy doprowadzić do analogicznego skutku. Jak to zrobić?

Sposób pierwszy

Punkt wyjścia dla dalszych rozważań stanowi art. 66 k.s.h, zgodnie z którym, „(…) jeżeli w spółce składającej się z dwóch wspólników po stronie jednego z nich zaistnieje powód rozwiązania spółki, sąd może przyznać drugiemu wspólnikowi prawo do przejęcia majątku spółki z obowiązkiem rozliczenia się z występującym wspólnikiem. (…)”.

Jakie okoliczności przesądzają o konieczności rozwiązania spółki jawnej? Przykładowy katalog przyczyn znajduje się w art. 58 k.s.h. Zaliczymy do nich m. in.:

  • jednomyślną uchwałę wszystkich wspólników,
  • ogłoszenie upadłości spółki,
  • śmierć wspólnika lub ogłoszenie jego upadłości.

Oczywiście katalog ma charakter otwarty i może być poszerzony o inne, ważne powody, które zostaną wpisane w treści umowy spółki. Może to być np.:

  • przewlekła choroba wspólnika i związane z tym utrudnienia w podejmowaniu decyzji biznesowych,
  • brak osiągnięcia przez spółkę określonego zysku w zakreślonym czasie.

Aby uzupełnić katalog o przesłanki, których zaistnienie dla danej ułomnej osoby prawnej jest najbardziej prawdopodobne, warto zasięgnąć porady prawnika, który przeanalizuje sytuację prawną i gospodarczą spółki.

Takiego rodzaju przejęcia majątku spółki można dokonać na dwa sposoby. Jednym z nich jest skierowanie powództwa przeciwko wspólnikowi i żądania, aby sąd przyznał partnerowi majątek spółki z obowiązkiem rozliczenia.

Drugi, bezkonfliktowy, zakłada umowny podział majątku i dokonanie wzajemnych rozliczeń. Choć nie zawsze możliwy, będzie on z pewnością tańszy i szybszy.

Należy pamiętać, aby w przypadku wyboru drogi sądowej, jeżeli przyczyną ustania bytu spółki jest śmierć wspólnika, należy pozwać jego spadkobierców, którzy będą uprawnieni do dziedziczenia praw członkowskich.

Do pozwu zawsze załącza się bilans, w którym powinna być określona wartość wszystkich składników spółki, zarówno tych materialnych, jak i niematerialnych, a także wartość roszczeń wspólnika przeciwko spółce (i na odwrót). Co istotne, wypłacana wspólnikowi kwota zawsze podlega opodatkowaniu podatkiem PIT.

Co do zasady, rozliczenie powinno nastąpić w pieniądzu, chyba że odchodzący wspólni wnosił do majątku spółki rzeczy w naturze. Wtedy należy mu je zwrócić.

Możliwość dokonania takiego quasi-przekształcenia potwierdził Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 19 grudnia 2007 r., sygn. V CSK 343/2007. Wskazał na następstwo prawne pod tytułem ogólnym, które ma na celu ochronę przedsiębiorstwa w rozumieniu funkcjonalnym.

Oczywiście, wspólnik, który przejął majątek spółki, musi zaktualizować dane w rejestrach NIP, REGON oraz złożyć wniosek o wykreślenie spółki jawnej z KRS. Konieczna może okazać się również modyfikacja wpisu w CEIDG lub zarejestrowanie działalności, jeżeli wspólnik zatrzymujący majątek spółki jej nie prowadził.

Sposób drugi

O ile pierwsza metoda zakłada względną ciągłość prowadzonej działalności gospodarczej, o tyle druga pozwala na obranie w czasie najlepszego zdaniem wspólnika momentu na założenie działalności gospodarczej.

Alternatywą dla przyznania majątku spółki jednemu ze wspólników może być przeprowadzenie procedury likwidacji spółki jawnej. Co do zasady, do grona likwidatorów będą należeli wszyscy wspólnicy, którzy muszą zgłosić otwarcie procedury do sądu rejestrowego oraz pozostałe kwestie, związane z likwidacją podmiotu.

Do zadań likwidatorów należy:

  • zakończenie bieżących interesów spółki,
  • ściągnięcie wierzytelności,
  • wypełnienie zobowiązań ciążących na spółce,
  • podział i upłynnienie majątku spółki.

Pozostały majątek powinien być podzielony między wspólników stosownie do postanowień umowy spółki, choć należy w nim wydzielić część, przeznaczoną do spłaty zobowiązań spornych oraz niewymagalnych. Jeżeli wspólnik w ramach wkładu rzecz lub nieruchomość do korzystania, zwraca się ją w naturze.

W przypadku braku majątku na zaspokojenie wierzycieli wspólnicy odpowiadają w stopniu, w jakim uczestniczą w stracie (lub według zapisów umowy).

Po zakończeniu całej procedury likwidatorzy zgłaszają do sądu rejestrowego zakończenie likwidacji oraz wnioskują o wykreślenie spółki jawnej z KRS.

Kiedy wspólnik dysponuje już swoją częścią majątku spółki, może zarejestrować indywidualną działalność gospodarczą, w której kapitałem przeznaczonym do obrotu będą rzeczy i prawa, które wcześniej należały do spółki jawnej.

Zaletą tego rozwiązania jest, że to wspólnik decyduje, kiedy chce wznowić aktywność w innej formie oraz jaki profil usług będzie on świadczył. Po zakończeniu likwidacji spółki nie ma już żadnych powiązań między „starą” a „nową” działalnością gospodarczą.

Wady i zalety jednoosobowej działalności gospodarczej

Prowadzenie i rozwój firmy oparte są w tym przypadku wyłącznie na jednej osobie. Przyjrzyjmy się, czym wyróżnia się prowadzenie własnej firmy.

Wady jednoosobowej działalności gospodarczej

Wybór działalności jednoosobowej niesie ze sobą kilka zagrożeń. Przede wszystkim, przedsiębiorca odpowiada całym majątkiem za zobowiązania wynikające z działalności firmy. W tym przypadku nie ma „płaszcza ochronnego”, jaki tworzą konstrukcje spółek prawa handlowego.

Kolejną wadą jest obowiązek odprowadzania składek społecznych i zdrowotnych. Obowiązujące przepisy prawa pozwalają na skorzystanie z szeregu ulg, jednak ostatecznie osoba fizyczna i tak będzie musiała zapłacić całą składkę.

W roku 2021 suma składek społecznych i zdrowotnych (z chorobowym) wyniosła 1.457,49 zł. Choć może się wydawać, że to kwota niezbyt duża, pamiętajmy, że trzeba ją płacić co miesiąc, bez względu na płynność finansową.

Warto także orientować się (chociaż w przybliżeniu) w przepisach podatkowych, rozumieć różnice między formami opodatkowania oraz pojęcie kosztu podatkowego. Dla początkujących przedsiębiorców dobrym pomysłem jest skorzystanie z doradztwa podatkowego oraz obsługi prawnej.

Zalety jednoosobowej działalności gospodarczej

Przede wszystkim, samo założenie działalności oraz jej rejestracja są w pełni darmowe. Przedsiębiorca nie musi więc wpłacać żadnego kapitału zakładowego. Mało tego, nie musi nawet deklarować wkładów.

Kolejną zaletą jest możliwość płynnego założenia, zmiany lub zawieszenia działalności praktycznie z dnia na dzień. Nie ma potrzeby długiego oczekiwania na jej wpis podczas rejestracji oraz przeprowadzania skomplikowanej i czasochłonnej likwidacji.

Wreszcie, przedsiębiorca ma możliwość wyboru jednej z kilku form opodatkowania oraz prowadzenia prostej ewidencji księgowej. Pozwala to nie tylko na optymalizację kosztów działalności, ale też na ich redukcję. Wielu przedsiębiorców rozlicza się z fiskusem samodzielnie, nie korzystając z usług księgowego.

Działania zmierzające do „przekształcenia” spółki jawnej w jednoosobową działalność gospodarczą pozwalają na kumulację majątku podmiotu w rękach jednej osoby. Niesie to ze sobą określone ulgi i ułatwienia, ale również szereg potencjalnych problemów, których odpowiednio wczesna identyfikacja pozwoli na bezpieczne prowadzenie biznesu.

Podjęcie odpowiednich decyzji będzie łatwiejsze, jeżeli przyszły przedsiębiorca skonsultuje swoje zamiary z prawnikiem oraz doradcą podatkowym. W kompleksowy sposób przedstawią oni podatkową i gospodarczą charakterystykę takiej formy prowadzenia działalności.



Zaufali nam:


5/5 - (2 votes)