Do naszej kancelarii trafiają firmy, które mają już gotowy model biznesowy albo są na etapie bezpośrednio poprzedzającym jego wdrożenie. Najczęściej nie są to proste, nieskomplikowane projekty. Wyraźnie widać w nich elementy finansowe, wykorzystanie danych użytkowników czy działalność w obszarach objętych nadzorem. W takich przypadkach sam pomysł nie rozstrzyga, czy model może funkcjonować w przyjętej formie. Dopiero analiza prawna umożliwia weryfikację, jak zostanie zakwalifikowany i jakie obowiązki będą się z tym wiązały. Zdarza się, że rozwiązanie projektowane jako sprzedażowe zaczyna spełniać przesłanki właściwe dla usług finansowych. To przekłada się bezpośrednio na zakres obowiązków, chociażby pod względem kwestii licencyjnych, AML czy sposobu rozliczeń. Naszą ocenę zaczynamy od podstawy. Sprawdzamy, jak dany model może zostać oceniony w świetle przepisów i jakie konsekwencje wynikają z jego kwalifikacji.
W tym artykule przeczytasz o
- jak wygląda prawna analiza modeli biznesowych fintech i usług regulowanych,
- obowiązkach związanych z AML, RODO, licencjonowaniem i rozliczeniami podatkowymi,
- ryzykach wynikających z błędnej kwalifikacji modelu oraz sposobach ich ograniczenia.
Punkt wyjścia: kwalifikacja modelu
Jeszcze przed powstaniem regulaminu czy umów, przyglądamy się samemu modelowi. Pod lupę trafia ocena na gruncie przepisów. Interesuje nas nie to, jak został nazwany, tylko jego dokładna struktura. Sprawdzamy, na jakim polu w modelu pojawia się finansowanie, gdzie powstaje wynagrodzenie i kto ponosi ryzyko w relacji z klientem oraz partnerami.
Dopiero z tej szerszej perspektywy możemy ocenić, do jakiego reżimu prawnego może zostać przypisany dany model. To przekłada się bezpośrednio na dalsze decyzje dotyczące tego, czy model można wdrożyć w obecnej formie, czy wymaga zmiany konstrukcji.
W jednej z analizowanych przez nas struktur mechanizm oparty na limicie zakupowym finansowanym z przyszłych rozliczeń z partnerami miał wspierać sprzedaż. Dopiero po rozpisaniu jego elementów okazało się, że w określonych wariantach może podlegać pod przepisy o kredycie konsumenckim i ustawę o usługach płatniczych, oraz zostać zakwalifikowany jako działalność regulowana (KNF).
To wiązało się z koniecznością przeanalizowania obowiązków licencyjnych i wdrożenia odpowiednich procedur. Nie bez znaczenia pozostały też zmiany części założeń projektowych przed uruchomieniem modelu.
Pamiętaj!
- O kwalifikacji modelu nie decyduje jego nazwa. Liczy się sposób działania i konstrukcja.
- Ten sam model może podlegać pod różne reżimy prawne.
- Błędna kwalifikacja wywołuje konieczność wprowadzenia zmian przed wdrożeniem.
Regulacje i obowiązki – co wynika z przyjętej konstrukcji?
Kwalifikacja modelu szybko przekłada się na obowiązki regulacyjne. Nie jesteśmy już na poziomie samych założeń, a określonych wymagań, które trzeba uwzględnić przed wdrożeniem. W zależności od konstrukcji model może wymagać uzyskania wpisu lub licencji. W niektórych przypadkach dochodzi do podwójnego licencjonowania. Więcej o tym przeczytasz w naszym artykule: https://rpms.pl/casp-a-uslugi-platnicze/.
Mamy do czynienia z przypadkami, gdzie dochodzą także obowiązki AML. Wówczas ustalamy, który podmiot w strukturze odpowiada za ich relację i w jakim zakresie. We wspomnianym wyżej projekcie na takim etapie okazało się, że dany model wymaga wdrożenia procedur przeciwdziałania praniu pieniędzy. Obejmowało to więc:
- Przygotowanie dokumentacji;
- Weryfikację klientów;
- Ustalenie sposobu monitorowania transakcji.
Wcześniejsze założenia biznesowe nie uwzględniały powyższych kroków. Co więcej, nie ma możliwości wprowadzenia tych elementów na późniejszym etapie. Wymagają zmiany sposobu działania modelu, a niekiedy również jego uproszczenia lub całkowitej przebudowy.
Ważne!
Przyjęta konstrukcja modelu determinuje obowiązki regulacyjne, w tym licencje i AML. Najważniejsze jest ustalenie, który podmiot w strukturze odpowiada za ich realizację. Obowiązków nie można „dołożyć” na końcu. Wymagają uwzględnienia w danym modelu wcześniej.
Dane i dostęp do informacji o użytkownikach
Liczne przypadki dotyczą modeli, w których to właśnie dane użytkowników stanowią podstawę struktury. Mówiąc prościej, chodzi o rozwiązania, które opierają się na analizie zachowań zakupowych, historii transakcji i integracji z rachunkami bankowymi.
Gdy jesteśmy na etapie projektowym, tego typu założenia traktuje się jako element technologiczny. Podczas analizy prawnej okazuje się, że sposób pozyskiwania i wykorzystywania danych w bezpośrednim stopniu wpływa na ocenę danego modelu. „Na warsztat” bierzemy wówczas:
- jakie dane są zbierane,
- jaką rolę pełni dany podmiot: czy jest administratorem danych, czy przetwarza dane na rzecz innego podmiotu.
Zastanawiasz się, czy twój model wymaga zmian przed wdrożeniem? Napisz do nas: kancelaria@rpms.pl.
W analizowanym projekcie model zakładał wykorzystanie danych historii transakcji klienta do budowania oferty i przyznawania określonych korzyści. Weryfikacja wykazała, że przyjęta konstrukcja wymaga zmiany zakresu zbieranych danych. Niezbędne było również doprecyzowanie zasad ich wykorzystania. W przeciwnym razie model narażałby przedsiębiorcę na zarzut przetwarzania danych bez odpowiedniej podstawy prawnej.
W tego typu sytuacjach głównej roli nie odgrywa przygotowanie polityki prywatności. Cały sęk tkwi w dostosowaniu samego modelu. Musi się to odbyć w ten sposób, aby korzystanie z danych było spójne z przepisami i możliwe do obrony.
Rozliczenia i skutki podatkowe
Zagadnienia podatkowe trafiają na listę tematów głównych dopiero wtedy, gdy model przechodzi z poziomu ogólnego pomysłu, a rozpisuje się go na konkretne przepływy. Wówczas wyraźnie widać, kto komu płaci, za co i na jakiej podstawie. W tym momencie możemy mówić o skutkach podatkowych.
W modelach złożonych z kilku elementów, sytuacja nie jest zerojedynkowa. To, co na poziomie koncepcji sprawia wrażenie jednego mechanizmu, w rzeczywistości składa się z kilku relacji. Inaczej wygląda rozliczenie między operatorem a klientem. Zupełnie w inny sposób przebiega rozliczenie pomiędzy operatorem a partnerem handlowym, a jeszcze inaczej wtedy, gdy w model wchodzą podmioty świadczące usługi płatnicze.
Na tym etapie skupiamy się na precyzyjnym określeniu, co w danym modelu stanowi zapłatę za usługę, a co jest przepływem środków między uczestnikami. Po stronie operatora trzeba ustalić, czym dokładnie jest jego przychód. W zależności od konstrukcji może być to prowizja, udział w marży czy inny sposób rozliczenia. To w dużym stopniu wpływa na opodatkowanie.
Sprawdź, jak przebiega u nas doradztwo podatkowe -> https://rpms.pl/doradztwo-podatkowe/.
Kolejny poziom to podatek VAT. Przy bardziej złożonych modelach odpowiadamy na zagadnienie, czy część z przepływów nie ma charakteru usług finansowych. Jeśli tak, całkowicie zmienia się sposób rozliczeń w wyniku możliwości wejścia w grupę podmiotów uprawnionych do skorzystania ze zwolnienia z VAT lub następuje zupełnie inna kwalifikacja całej transakcji.
Osobna kwestia dotyczy użytkownika. Gdy w danym modelu dostaje on określoną korzyść (w przypadku analizowanej firmy był to limit powiązany z przyszłymi zakupami), trzeba sprawdzić, czy z punktu widzenia opodatkowania jest to naturalne, czy stanowi przychód.
Obowiązki AML – identyfikacja klientów, monitoring transakcji i zarządzanie ryzykiem
W modelach, w których obecne są przepływy finansowe, temat AML nie sprowadza się tylko do przygotowania procedury. Dużą wagę należy przyłożyć do sprawdzenia, czy dany model spełnia wymogi pod względem obowiązków.
Pierwszy aspekt dotyczy klientów. Dokładniej skupiamy się na ustaleniu:
- kto i w jakim momencie ich identyfikuje,
- jak wygląda weryfikacja,
- czy przyjęte założenia są możliwe do wdrożenia w obecnej formie.
W części przypadków udaje się zatrzymać na etapie podstawowej identyfikacji. W innych konieczna jest weryfikacja pogłębiona, zwłaszcza gdy model dotyczy wyższych kwot i określonych profili ryzyka.
Kolejny poziom skupia się na transakcjach. Sam system generujący alerty nie rozwiąże problemu, jeśli nie są one odpowiednio analizowane. Sprawdzamy, czy kwestia monitoringu transakcji została ustalona w sposób adekwatny do modelu i czy organizacja jest w stanie reagować na to, co się w nim pojawia.
Osobnym obszarem są transfery środków. W części przypadków należy uwzględnić obowiązki związane z przekazywaniem informacji o transakcjach, w tym tzw. travel rule. To wpływa na sposób realizacji przelewów, ale też na zakres danych, które trzeba gromadzić i przekazywać dalej.
Masz wątpliwości, czy Twój model spełnia obowiązki regulacyjne lub AML? Możemy to zweryfikować. Zadzwoń, a pomożemy Ci ocenić sytuację: +48 61 307 09 91.
Na końcu pozostaje analiza sposobu oceny ryzyka. Sprawdzamy, czy przyjęte założenia odpowiadają temu, jacy klienci korzystają z modelu i jakie transakcje są w nim realizowane. Jeśli model ryzyka nie uwzględnia tych elementów, procedura AML pozostaje wyłącznie formalna i nie spełnia swej funkcji.
Pamiętaj
- AML obejmuje identyfikację klientów, monitoring transakcji, sankcje i oceny ryzyka.
- Niespójność między modelem a procedurą powoduje powstanie ryzyka regulacyjnego.
Analiza modelu biznesowego krok po kroku
Prawna ocena modelu biznesowego nie sprowadza się do jednej opinii. Jest to proces, który rozpoczynamy od zebrania informacji, a kończymy na konkretnych wnioskach:
- Najpierw ustalamy zakres analizy i zbieramy dokumenty oraz dane potrzebne do zrozumienia danego modelu. Przeglądamy umowy, założenia projektowe, zapoznajemy się ze sposobem działania systemu i prowadzimy rozmowy z osobami odpowiedzialnymi za jego wdrożenie.
- Następnie przechodzimy do analizy obejmującej kwalifikację prawną modelu i jego poszczególne elementy: dane, obowiązki regulacyjne i compliance, RODO, uwierzytelniane, dokumentacja projektowa, zagadnienia podatkowe.
- W trakcie prac powstają dodatkowe pytania i konieczności doprecyzowania wielu kwestii. Niekiedy wymagają one przejścia przez model krok po kroku, aby uchwycić miejsca, które nie są widoczne na pierwszy rzut oka.
Całość kończymy raportem, który stanowi zebranie wszystkich istotnych informacji wynikających z analizy. Zawiera wskazanie ryzyk, rekomendacje zmian i – w zależności od sytuacji – potwierdzenie, że przyjęta konstrukcja może funkcjonować w obecnej formie, albo bezwzględnie wymaga zmian.
Jeśli pracujesz nad swoim modelem biznesowym i chcesz upewnić się, że jego konstrukcja jest zgodna z przepisami, skontaktuj się z nami. Możemy przeanalizować go jeszcze przed wdrożeniem i wskazać, gdzie powstaną ewentualne ryzyka.