Linia energetyczna, słup wysokiego napięcia lub inna instalacja przesyłowa drastycznie pogarszają sytuację właścicieli gruntów, na których występują. Wyrok TK wzmacnia pozycję właścicieli nieruchomości w sporach z przedsiębiorstwami przesyłowymi, zwiększając ich ochronę prawną i możliwości dochodzenia roszczeń finansowych. Przedsiębiorstwo energetyczne może twierdzić, że nabyło prawo do korzystania z gruntu przez zasiedzenie, jednak najnowszy wyrok Trybunału Konstytucyjnego otwiera drogę do odszkodowań nawet dla starych instalacji. Do niedawna przedsiębiorstwa przesyłowe masowo powoływały się na prawo zasiedzenia, unikając w ten sposób wysokich odszkodowań. Wszystko zmieniło się wraz z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego wydanym w sprawie P 10/16. Jeśli i Ty masz urządzenia przesyłowe na swojej działce, przeczytaj, czego możesz żądać.
W artykule przeczytasz o:
- kiedy właścicielowi gruntu przysługuje odszkodowanie za słupy energetyczne lub inne urządzenia przesyłowe,
- czym jest służebność przesyłu i bezumowne korzystanie z nieruchomości,
- jakie znaczenie ma wyrok Trybunału Konstytucyjnego w sprawie P 10/16,
- jak ustala się wysokość wynagrodzenia lub odszkodowania za korzystanie z działki,
- jak dochodzić roszczeń wobec przedsiębiorstwa przesyłowego.
Wstęp do słupów energetycznych
Słupy energetyczne to nieodłączny element polskiego krajobrazu, często pojawiający się na prywatnych działkach i terenach rolnych. Ich obecność na gruncie prywatnym może rodzić szereg pytań i wątpliwości dla właścicieli nieruchomości – zwłaszcza w kontekście prawa do wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z ich własności. Warto wiedzieć, że właściciele gruntów, na których znajdują się słupy energetyczne, mają określone uprawnienia i mogą skutecznie domagać się rekompensaty za zajęcie części swojej działki. Kluczowe znaczenie ma tu znajomość przepisów dotyczących służebności przesyłu, zasad bezumownego korzystania z gruntu oraz możliwości zasiedzenia służebności przez przedsiębiorstwa przesyłowe. Zrozumienie tych zagadnień pozwala nie tylko chronić swoje prawa, ale także uzyskać należne odszkodowanie lub wynagrodzenie za korzystanie z nieruchomości przez zakład energetyczny.
Kluczowe wnioski
- Infrastruktura przesyłowa często jest użytkowana bez podstawy prawnej.
- Wyrok Trybunału Konstytucyjnego otwiera możliwość dochodzenia odszkodowania dla tysięcy właścicieli nieruchomości.
- Rekompensaty mogą sięgnąć dziesiątek tysięcy złotych.
Dlaczego instalacja przesyłowa na działce jest problemem?
Obecność instalacji przesyłowej (jakiejkolwiek, nie tylko słupa energetycznego, ale również kabli i rur ciągniętych w ziemi), znacząco pogarsza sytuację właściciela gruntu – zwłaszcza gdy słup stoi na prywatnej działce, co wiąże się z ograniczeniami prawa własności i koniecznością formalnego zatwierdzenia zajęcia gruntu:
- w promieniu kilkunastu do kilkudziesięciu metrów od instalacji obowiązuje strefa ochronna. Oznacza to, że na takim obszarze nie wybudujesz żadnego obiektu budowlanego. Strefa ta jest określana jako pas energetyczny, którego szerokość zależy od rodzaju infrastruktury – dla linii wysokiego napięcia i linii średniego napięcia pas eksploatacyjny może być znacznie szerszy, co dodatkowo ogranicza możliwości zagospodarowania terenu,
- jeśli będziesz chciał sprzedać działkę z instalacją przesyłową, już na wejściu traci ona 20-40% swojej wartości. Obecność słupa energetycznego, szczególnie linii wysokiego napięcia lub linii średniego napięcia, może znacząco obniżyć wartości rynkowej nieruchomości,
- płacisz podatek od nieruchomości w całości – również od części, z której nie możesz korzystać, podczas gdy przedsiębiorca przesyłowy aktywnie korzysta ze swojej infrastruktury. Wysokość odszkodowania za słup na działce zależy od powierzchni zajętej przez urządzenie oraz od rodzaju infrastruktury.
W przypadku działalności gospodarczej zajęcie gruntu przez słupy energetyczne na działce może powodować dodatkowe straty. Słupy energetyczne na działce, a zwłaszcza obecność słupa energetycznego, mogą uniemożliwiać racjonalne wykorzystanie nieruchomości – w takiej sytuacji właściciel może żądać nie tylko odszkodowania, ale także usunięcia słupa energetycznego. Uzyskanie rekompensaty za słupy energetyczne na działce może sięgać nawet kilkuset tysięcy złotych, w zależności od pasa eksploatacyjnego, rodzaju infrastruktury i wartości rynkowej gruntu.
Instalacje przesyłowe to szczególnie uciążliwy problem dla rolników oraz przedsiębiorców, którzy potrzebują wykorzystać dużą powierzchnię gruntu na potrzeby związane z działalnością (np. zakłady produkcyjne, magazyny).
Jak wyglądała sytuacja właścicieli gruntów przed wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego?
W dniu 3 sierpnia 2008 r. weszła w życie zmiana kodeksu cywilnego, która wprowadzała artykuły od 3051 do 3054, czyli ograniczone prawo rzeczowe w postaci służebności przesyłu. Na tej podstawie możliwe było ustanowienie służebności przesyłu, czyli de facto przekazania części gruntu we władanie przedsiębiorcy przesyłowego w zamian za wynagrodzeniem. Służebność przesyłu co do zasady ustanawia się w drodze umowy zawartej między właścicielem gruntu a przedsiębiorcą przesyłowym. Jednakże w razie braku chęci jednej ze stron w przedmiocie umownego uregulowania służebności przesyłu, zarówno właściciel nieruchomości, jak i przedsiębiorca przesyłowy może skierować sprawę do sądu. Ustanowienie służebności przesyłu może nastąpić także na podstawie decyzji administracyjnej lub w drodze decyzji administracyjnej, jeśli nie uzyskano zgody właściciela.
A co działo się przed 2008 r.?
Legislacyjna pustka powodowała, że przedsiębiorca przesyłowy lub Skarb Państwa mogli nabyć prawo do korzystania z gruntu w drodze zasiedzenia służebności przesyłu, czyli nabyć prawo do służebności gruntowej „odpowiadającej treścią” dzisiejszej służebności przesyłu. Choć formalnie służebności przesyłu (czyli prawa) nie było, powoływano się m.in. na to, że przedsiębiorcy przesyłowi wykonywali systematyczne czynności eksploatacyjne, przeglądy i kontrole, przy czym korzystanie to miało następować w dobrej wierze lub w złej wierze. Zasiedzenie służebności przesyłu mogło nastąpić po 20 latach w dobrej wierze lub po 30 latach w złej wierze, co mogło zablokować roszczenie o odszkodowanie. Przed 2008 r. często brakowało zgody właściciela lub decyzji administracyjnej, a korzystanie z gruntu odbywało się bez formalnego ustalenia stanu prawnego. Dopiero bezumowne korzystanie z gruntu dawało podstawę do roszczenia o odszkodowanie, jednak możliwość dochodzenia odszkodowania mogła zostać wyłączona przez zasiedzenie. Warto podkreślić, że użytkownik wieczysty nie może samodzielnie występować z roszczeniem o odszkodowanie za słupy energetyczne – uprawnienie to przysługuje właścicielowi. Wyrok TK (Trybunału Konstytucyjnego) w sprawie zasiedzenia służebności przesyłu oraz inne wyroki TK wzmacniają pozycję właścicieli w sporach o odszkodowanie i określają, że przed 2008 r. nie można było nabyć służebności przesyłu przez zasiedzenie.
Ważne!
W efekcie dziesiątki tysięcy właścicieli działek musiało pogodzić się z tym, że ich prawo własności zostało rażąco ograniczone bez możliwości ubiegania się o odszkodowanie.
Poznaj nasze doświadczenie w zakresie prowadzenia spraw odszkodowawczych: https://rpms.pl/odszkodowania-dla-przedsiebiorcow-oraz-klientow-indywidualnych-kancelaria-odszkodowawcza/.
Co zmienia wyrok Trybunału Konstytucyjnego w sprawie P 10/16?
Sytuację sprzed 2008 roku diametralnie odmienił wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 2 grudnia 2025 r. wydany w sprawie P 10/16. Przedmiotowe orzeczenie zostało wydane w odpowiedzi na pytania prawne zadane przez sądy powszechne (m.in. Sądy Rejonowe w Grudziądzu i Brodnicy).
W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Trybunał Konstytucyjny zwrócił uwagę na sprzeczność interpretacji przepisów kodeksu cywilnego z regułami dotyczącymi prawa własności, określonymi w Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej. Nie chodzi jednak wyłącznie o ograniczenie prawa własności, a o to, że dochodziło do zasiedzenia prawa, które przed 2008 rokiem nie istniało.
Co za tym idzie, wiele nieruchomości było przez lata obciążanych bez podstawy prawnej i bez wynagrodzenia dla właściciela.
Jakie prawa Ci przysługują w związku z bezumownym korzystaniem z Twojej działki przez przedsiębiorcę przesyłowego?
W sytuacji, w której na twoim gruncie znajduje się instalacja przesyłowa bez zawarcia stosownej umowy na ustanowienie służebności przesyłu, służebność przesyłu nie została wpisana w księdze wieczystej nieruchomości lub dotychczas nie wydano decyzji administracyjnej bądź prawomocnego wyroku w przedmiocie ustanowienia na danej nieruchomości służebności przesyłu, właściciel nieruchomości może żądać:
- zawarcia umowy o ustanowienie służebności przesyłu,
- przyznania wynagrodzenia lub odszkodowania, przy czym przyznanie wynagrodzenia zależy od tego, czy przedsiębiorstwo energetyczne posiada tytuł prawny do korzystania z twojego gruntu,
- odpowiedniego wynagrodzenia za korzystanie z działki w zakresie niezbędnym do eksploatacji urządzeń przesyłowych,
- rekompensaty za obniżenie wartości nieruchomości,
- odszkodowania za bezumowne korzystanie z nieruchomości,
- odszkodowania powstałego za szkody spowodowane budową lub eksploatacją urządzeń (np. obsunięcie gruntu).
Pamiętaj!
Brak twojej zgody na korzystanie z gruntu przez przedsiębiorstwo przesyłowe jest podstawą do roszczenia o odszkodowanie za słupy energetyczne. Najczęściej zadawane pytania dotyczące odszkodowań za słupy energetyczne znajdziesz w sekcji FAQ na końcu artykułu.
Jak wyliczyć wysokość odszkodowania za bezumowne korzystanie z nieruchomości?
W zależności od typu linii i charakterystyki jej przebiegu przez działkę, odszkodowanie za słupy energetyczne może sięgnąć nawet kilkuset tysięcy złotych w szczególnych przypadkach. Wysokość odszkodowania zależy od wartości rynkowej nieruchomości, powierzchni zajętej przez infrastrukturę, rodzaju infrastruktury (np. słupów, przewodów), a także napięcia linii – w tym linii wysokiego napięcia, linii średniego napięcia oraz linii niskiego napięcia. Linie wysokiego napięcia generują wyższe odszkodowania (15-80 tys. zł) niż linie średniego napięcia (8-30 tys. zł) czy niskiego napięcia (3-15 tys. zł). Wysokość odszkodowania za bezumowne postawienie słupa energetycznego na prywatnej działce ustala rzeczoznawca majątkowy na podstawie szeregu czynników, a procedura obejmuje ustalenie powierzchni zajętej przez urządzenie oraz przygotowanie operatu szacunkowego. Właściciel ma prawo do odpowiedniego wynagrodzenia i uzyskania rekompensaty za ograniczenie prawa własności. Przy szacowaniu kwoty brane są pod uwagę takie czynniki jak wartość rynkowa zajętej części gruntu, spadek wartości nieruchomości, ograniczenia w zabudowie, utrudnienia eksploatacyjne.
Służebności przesyłu
Służebność przesyłu to szczególna instytucja prawna, która umożliwia przedsiębiorstwom przesyłowym legalne korzystanie z cudzych nieruchomości w celu budowy, utrzymania i eksploatacji urządzeń przesyłowych, takich jak linie energetyczne czy słupy energetyczne. W praktyce oznacza to, że właściciel gruntu, na którym znajduje się infrastruktura przesyłowa, może żądać od przedsiębiorstwa przesyłowego odpowiedniego wynagrodzenia za ustanowienie służebności przesyłu. Jeżeli przedsiębiorstwo korzysta z nieruchomości bez ważnego tytułu prawnego – czyli bez umowy, decyzji administracyjnej lub wpisu w księdze wieczystej – właściciel ma prawo domagać się odszkodowania za bezumowne korzystanie z gruntu. Wysokość odszkodowania zależy od wielu czynników, takich jak rodzaj infrastruktury, lokalizacja słupa, powierzchnia zajęta przez urządzenie oraz wpływ na wartość nieruchomości. Ustanowienie służebności przesyłu pozwala nie tylko uregulować stan prawny, ale także uzyskać rekompensatę finansową za ograniczenie prawa własności.
Jak możemy Ci pomóc uzyskać odszkodowanie?
Jeśli na Twojej działce występuje instalacja przesyłowa, ale nie zawierałeś z przedsiębiorcą umowy o ustanowienie służebności przesyłu, możemy Ci pomóc:
- Analizujemy szczegóły sprawy, w tym ustalamy, czy słup został postawiony bez ważnego tytułu prawnego, co można zweryfikować w księdze wieczystej. Dopiero bezumowne korzystanie z gruntu uprawnia właściciela do zgłoszenia roszczenia o odszkodowanie, odpowiednie wynagrodzenie lub uzyskanie rekompensaty za ograniczenie prawa własności.
- W przypadku braku polubownego zakończenia sporu kierujemy sprawę do sądu.
- W toku postępowania niezbędna jest opinia biegłych, którzy określą wysokość należnego odszkodowania oraz oszacują niezbędną szerokość pasa gruntu do eksploatacji urządzenia przesyłowego.
- Po pozytywnym rozstrzygnięciu sprawy następuje przyznanie wynagrodzenia, które egzekwujemy od przedsiębiorcy przesyłowego.
Dowiedz się, czy Tobie również należy się odszkodowanie. Napisz do nas na adres mailowy kancelaria@rpms.pl lub zadzwoń pod numer +48 61 307 09 91.
FAQ
Czy właściciel nieruchomości może negocjować wysokość odszkodowania z przedsiębiorcą przesyłowym
Tak, ale propozycje zakładów przesyłowych często są zaniżone. Rekompensata przysługuje w rynkowej wysokości, dlatego jest potrzebna opinia biegłego, która pozwoli ustalić realną stratę po stronie właściciela.
Czy służebność przesyłu zawsze będzie wpisana do księgi wieczystej nieruchomości?
Do księgi wieczystej powinny być wpisane służebności ustanowione umownie lub sądownie. Może jednak okazać się, że podstawą dla korzystania z infrastruktury jest decyzja administracyjna i wynikające z niej wywłaszczenie. W takiej sytuacji przedsiębiorca przesyłowy nabywa tytuł prawny do części nieruchomości również bez wpisu do księgi wieczystej.
Na jaki okres wstecz można ubiegać się o odszkodowanie za bezumowne korzystanie z gruntu przez słupy energetyczne?
Odszkodowanie za bezumowne korzystanie z gruntu przysługuje tylko za okres do 6 lat wstecz, zgodnie z terminem przedawnienia roszczeń określonym w Kodeksie cywilnym.