Kamila Wasilewska
|
1 grudnia 2022
Spis treści

Na przestrzeni ubiegłych kilku lat rosnącą popularnością w handlu internetowym cieszy się usługa płatności odroczonych (ang. Buy Now Pay Later, BNPL). Umożliwia ona konsumentom dokonywanie zakupów sieci bez konieczności płacenia za nie od razu. Do niedawna było to rozwiązanie wdrażanie przez nieliczne sieci sklepów. Dzisiaj płatności odroczone są już powszechne. Jak jest uregulowane BNPL i o czym musi pamiętać firma, która chce wdrożyć takie rozwiązanie?

Na czym polega usługa BNPL?

Istotą BNPL jest możliwość oddalenia płatności w czasie nawet o kilka miesięcy bez konieczności zapłaty odsetek. Konsument zawiera umowę sprzedaż i otrzymuje towar, ale płaci za niego dopiero po upływie czasu określonego w regulaminie usługi BNPL. Zwykle jest to miesiąc lub dwa.

Zasadniczo płatności odroczone są bezpłatne, co oznacza, że konsument nie ponosi dodatkowych kosztów związanych z finansowaniem zakupów, ale mogą wystąpić, jeśli należność nie zostanie uregulowane w terminie.

Kto w takim razie płaci tymczasowo za zakupy? Platformy, które oferują sprzedawcy usługę BNPL de facto udzielają kupującemu wsparcia finansowego, które trafia bezpośrednio do sprzedawcy.

Płatności BNPL mogą występować w różnych wariantach:

  • jako odroczenie terminu jednorazowej zapłaty;

  • jako rozłożenie kwoty do zapłaty na kilka rat.

Coraz częściej BNPL można znaleźć też w sklepach stacjonarnych. Po prostu podchodząc do kasy skanujemy wcześniej wygenerowany kod QR i nie musimy od razu płacić za zakupy.

Dlaczego płatności odroczone są tak atrakcyjne dla konsumentów? Przede wszystkim to duża elastyczność finansowa. Za towar można zapłacić później, a fintechy, które oferują BNPL nie analizują bardzo szczegółowo zdolności kredytowej klienta. Cały proces przebiega szybko, a z punktu widzenia kupującego jest prosty i wygodny. Nie ma potrzeby przedkładania zaświadczeń o dochodach, składania formalnych wniosków i oczekiwania na decyzję o finansowaniu.

Jakie akty prawne regulują BNPL?

Pomimo rosnącej popularności płatności odroczonych w Polsce na chwilę obecną nie ma jeszcze odrębnych regulacji, które podjęłyby tematykę BNPL, dlatego do ich obsługi stosuje się ustawę o kredycie konsumenckim.

Choć płatności BNPL nie wypełniają definicji kredytu konsumenckiego wprost, to zgodnie z art. 3 ust. 2 pkt. 3 ustawy za kredyt konsumencki uważa się też umowę o odroczeniu konsumentowi terminu spełnienia świadczenia pieniężnego, jeżeli konsument jest zobowiązany do poniesienia jakichkolwiek kosztów związanych z odroczeniem spełnienia świadczenia (w tym kosztów, które potencjalnie mogą powstać).

Umowa o kredyt konsumencki zawierana jest na określony czas i dopiero po jego upływie naliczane są odsetki od zobowiązania. Ze względu na specyfikę takiej relacji zawsze będą to umowy zawierane na odległość, czyli bez jednoczesnej obecności obu stron i przy wykorzystaniu środków porozumiewania się na odległość. Nakłada to na przedsiębiorcę świadczącego usługi finansowania szereg obowiązków informacyjnych.

Polska ustawa wprowadza również limit kredytu konsumenckiego, który zgodnie z art. 3 ust. 1 ustawy nie może przekroczyć kwoty 255.550,00 zł. Oznacza to, że o ile płatnością BNPL można sfinansować zakup praktycznie dowolnego sprzętu AGD/RTV, to raczej nie będzie miała ona zastosowania do zakupu drogich składników majątku, np. nowego samochodu z salonu.

Kto może skorzystać z usługi BNPL?

Warto podkreślić, że z usługi BNPL mogą korzystać wyłącznie konsumenci w rozumieniu art. 221 k.c., czyli osoby fizyczne, które dokonują z przedsiębiorcą czynności prawnej niezwiązanej bezpośrednio z ich działalnością gospodarczą lub zawodową.

Oznacza to, że możliwość może być dostępna też dla indywidualnych przedsiębiorców wpisanych do CEIDG w zakresie, w jakim czynność nie ma związku z działalnością firmy.

Umowa o kredyt konsumencki zawierana jest z kredytodawcą, którym w rozumieniu ustawy jest przedsiębiorca udzielający w zakresie swojej działalności gospodarczej lub zawodowej, lub dający przyrzeczenie udzielenia konsumentowi kredytu. W szczególności na potrzeby BNPL będzie to podmiot, którego działalność polega na udzielaniu kredytów konsumenckich w postaci odroczenia zapłaty ceny lub wynagrodzenia na zakup oferowanych przez niego towarów, lub usług.

Prawo do uzyskania informacji

Artykuły 11 i 12 ustawy o kredycie konsumenckim nakładają na kredytobiorcę obowiązek informacyjny względem konsumenta. Dotyczy to informacji o samej umowie oraz projektu samej umowy, który zawiera informacje, o których mowa w art. 30 ustawy, m.in.:

  • dane konsumenta;

  • rodzaj kredytu;

  • czas obowiązywania umowy;

  • kwota kredytu oraz termin i sposób wypłaty;

  • stopa oprocentowania kredytu i warunki naliczania oprocentowania, a także RRSO;

  • zasady i termin spłaty kredytu;

  • zestawienie terminu i zasad płatności odsetek oraz wszelkich innych kosztów;

  • informacja o całkowitych kosztach w tym związanych z nieterminową spłatą;

  • skutki braku płatności;

  • termin, sposób i skutki odstąpienia od umowy;

  • warunki rozwiązania umowy;

  • informacja o prawie do niezwłocznego otrzymania wyników badania zdolności kredytowej;

  • informację o możliwości skorzystania z pozasądowego rozstrzygania sporów;

  • wskazanie organu właściwego w sprawach ochrony konsumentów.

Najważniejsze informacje dotyczące zawieranej umowy powinny być udostępnione na trwałym nośniku tak, aby użytkownik był w stanie je utrwalić i odtworzyć.

Umowa o kredyt powinna być sformułowana w sposób jednoznaczny i zrozumiały stosownie do art. 29 ust. 3, co nakłada na kredytobiorcę obowiązek precyzyjnego sformułowania nie tylko treści samego kontraktu, ale też regulaminu oraz pozostałej dokumentacji.

W przeciwnym razie w przypadku sporu należy liczyć się z tym, że sąd będzie interpretował postanowienia sformułowane niejasno na korzyść konsumenta. Aby mieć pewność, że dokumentacja jest zrozumiała, warto rozważyć jej sporządzenie lub przynajmniej zaopiniowanie przez kancelarię prawną.

Ocena zdolności kredytowej konsumenta

Zgodnie z art. 9 ustawy o kredycie konsumenckim kredytodawca przed zawarciem umowy jest zobowiązany do dokonania oceny zdolności kredytowej konsumenta. Jest to realizowane w oparciu o dane przekazane przez samego kupującego, a także w oparciu o rejestry takie jak BIK i KRD. Kredytodawca bada również prawdziwość, wiarygodność i kompletność danych kupującego w kontekście przepisów o AML.

Do obowiązków konsumenta należy udostępnienie niezbędnych informacji, ale ich oceną, podobnie jak podjęciem ostatecznej decyzji o finansowaniu zajmuje się kredytobiorca.

Za każdym razem, kiedy kredytobiorca odmawia finansowania, jest zobligowany do uzasadnienia swojej decyzji oraz wskazania rejestrów, które zawierają dane uzasadniające odmowę.

Maksymalne odsetki od zaległej płatności

Płatności BNPL mogą wiązać się z powstaniem obowiązku zapłaty odsetek, jeśli konsument nie ureguluje długu w umownym terminie. W takiej sytuacji należy pamiętać, że ustawa o kredycie konsumenckim limituje wysokość świadczenia akcesoryjnego na podstawie z art. 33a ustawy o kredycie konsumenckim.

Zgodnie z tym przepisem, jeśli łączna wysokość opłat z tytułu zaległości w spłacie kredytu przekracza kwotę odsetek maksymalnych za opóźnienie, o których mowa w art. 481 §21 k.c. obliczonych od kwoty zaległości, należy się tylko kwota opłat odpowiadających tym odsetkom maksymalnym.

Dodatkowa regulacja płatności odroczonych

Ustawodawca wprowadził również szczegółowe regulacje dotyczące płatności odroczonych w art. 36c i 36d ustawy o kredycie konsumenckim. W przypadku odroczenia spłaty kredytu w okresie 120 dni od jego udzielenia:

  • całkowitą kwotę kredytu na potrzeby ustalenia kosztów pozaodsetkowych stanowi kwota udzielonego i wypłaconego kredytu;

  • do pozaodsetkowych kosztów kredytu dolicza się wszystkie koszty i opłaty, które kredytobiorca jest obowiązany ponieść w związku z odroczeniem spłaty kredytu (np. ewentualne prowizje z tego tytułu).

Jeżeli kredytobiorca nie spłacił poprzednich kredytów, ale ubiega się o kolejne u tego samego kredytodawcy w ciągu 120 dni od dnia wypłaty pierwszego kredytu do ustalenia maksymalnych kosztów pozaodsetkowych bierze się pod uwagę kwotę pierwszego kredytu, a pozaodsetkowe koszty obejmują sumę wszystkich kredytów w tym okresie.

Co powinien zawierać regulamin usługi BNPL?

Stworzenie platformy BNPL i powiązanie jej ze sklepem internetowym wymaga nie tylko wiedzy z zakresu informatyki, ale także dobrej znajomości przepisów rządzących branżą e-commerce. Dlatego do sporządzenia regulaminu świadczenia usługi płatności odroczonej warto skorzystać z usług kancelarii z doświadczeniem w prawie nowych technologii. Jakie informacje powinny znaleźć się w takim dokumencie?

  • Wymagania techniczne korzystania z serwisu;

  • zalecenia dotyczące ochrony komputera przed złośliwym oprogramowaniem (m.in. aktualizacja firewalla i przeglądarki);

  • uprawnienie właściciela serwisu do zaprzestania świadczenia usług w sytuacji naruszenia postanowień regulaminu przez konsumenta (np. obchodzenia procedur bezpieczeństwa, dostarczanie treści niezgodnych z prawem);

  • oznaczenie momentu rozpoczęcia oraz warunki zakończenia korzystania z serwisu (zwykle będzie to rozpoczęcie korzystania ze strony oraz jej opuszczenie poprzez zamknięcie sesji);

  • warunki korzystania z panelu klienta, informacje, które się w nim znajdują oraz warunki i czas ich przechowywania (do czasu zakończenia stosunku prawnego);

  • warunki składania wniosku o zawarcie umowy o kredyt konsumencki podczas korzystania z platformy zakupowej;

  • zasady zawierania umów o kredyt konsumencki, w tym:

  • warunki oceny zdolności kredytowej klienta;

  • przesłanki wydania decyzji odmownej co do finansowania;

  • zawarcie i obsługa umowy;

  • skutki opóźnienia w spłacie lub braku płatności;

  • warunki składania reklamacji (kanały, elementy obligatoryjne, czas rozpatrywania skargi);

  • wskazanie administratora danych osobowych, warunki i czas przetwarzania danych osobowych.

Niezależnie od powyższych elementów regulamin platformy powinien regulować również zagadnienia związane z polityką prywatności, czyli głównie podstawa i zakres przetwarzanych danych osobowych oraz możliwość ich dalszego udostępniania. Nie należy też zapominać o oświadczeniach dotyczących PEP w kontekście AML.

Fintech, który planuje wdrożyć usługę płatności BNPL musi sprostać wymaganiom stawianym przez ustawę o kredyt konsumencki, rozporządzenie RODO, a także ustawę o AML. Dlatego warto powierzyć kompleksowe wdrożenie wszystkich regulacji, procedur i dokumentacji doświadczonym prawnikom, którzy zadbają o zgodność biznesu z obowiązującymi przepisami prawa.

Pytania i odpowiedzi:

Tak, działalność wymaga wpisu do rejestru instytucji pożyczkowych. Realizowanie czynności bez zezwolenia podlega grzywnie do 500 tysięcy złotych stosownie do art. 59h ustawy o kredycie konsumenckim.

Taka umowa ulega automatycznemu rozwiązaniu, a wszelkie rozliczenia dotyczące zakupu następują między konsumentem a sprzedawcą. Podmiot świadczący usługi BNPL może jednak domagać się zapłaty odsetek, jeśli zwrot towaru lub rozwiązanie umowy nastąpił po terminie na uregulowanie zaległości.

Tak, ale warto w regulaminie świadczenia usługi wyraźnie zaznaczyć, z jaką częstotliwością będzie wysyłane powiadomienie, a także, z jakich kanałów korzysta kredytodawca (np. SMS, mail).



Zaufali nam:


5/5 - (liczba głosów: 2)