Rozwiązania oparte na sztucznej inteligencji coraz częściej wspierają pracę grafików, projektantów stron internetowych oraz specjalistów UX. Dzięki nowoczesnym narzędziom wygenerowanie logotypu lub projektu znaku towarowego zajmuje zaledwie kilka chwil. Powstaje jednak pytanie, czy korzystanie z takich rozwiązań jest bezpieczne – zarówno z perspektywy prawnej, jak i ochrony marki.
W tym artykule przeczytasz o tym, czy:
- Dzieło AI może stać się utworem?
- Można zarejestrować wytwór AI jako znak towarowy?
- Można zabezpieczyć swoją firmę przed nieodpowiedzialnym korzystaniem z AI i jak to zrobić?
Skąd graficzne programy czerpią zasoby do projektowania?
Na wstępie warto wyjaśnić, że popularne narzędzia do generowania grafiki z wykorzystaniem sztucznej inteligencji, takie jak Imagen, Stable Diffusion, DaVinci czy Midjourney, nie tworzą obrazów w ścisłym znaczeniu tego pojęcia. Ich działanie opiera się na modelach wytrenowanych na ogromnych zbiorach danych, obejmujących obrazy wraz z przypisanymi do nich opisami i oznaczeniami przygotowanymi na etapie uczenia modelu.
Na podstawie polecenia użytkownika (tzw. promptu) algorytm analizuje zgromadzone dane i generuje nową grafikę, wykorzystując wzorce oraz zależności wyuczone podczas procesu treningowego. W praktyce oznacza to, że nie dochodzi do stworzenia dzieła „od zera”, lecz do wygenerowania obrazu będącego rezultatem przetwarzania i syntezy informacji pozyskanych z istniejących materiałów.
Ma to istotne znaczenie z perspektywy prawa autorskiego. Korzystanie z narzędzi AI może wiązać się z ryzykiem, że wygenerowana grafika będzie wykazywała zbyt daleko idące podobieństwo do istniejącego utworu. Problem polega na tym, że użytkownik często nie ma świadomości pochodzenia danych treningowych, ponieważ większość producentów oprogramowania nie ujawnia szczegółowych informacji dotyczących źródeł, na których trenowano modele.
Jednym z nielicznych wyjątków jest Adobe, które deklaruje, że model generatywnej sztucznej inteligencji Firefly został wytrenowany przede wszystkim na zasobach pochodzących z biblioteki Adobe Stock, materiałach znajdujących się w domenie publicznej oraz treściach, które mogą być wykorzystywane komercyjnie. Dzięki temu ryzyko naruszenia praw autorskich jest istotnie ograniczone w porównaniu z rozwiązaniami, których źródła danych treningowych pozostają niejawne.
Czy obraz wygenerowany przy użyciu AI jest utworem?
Obecnie w większości porządków prawnych dominuje stanowisko, zgodnie z którym rezultat wygenerowany wyłącznie przez sztuczną inteligencję nie korzysta z ochrony prawa autorskiego. Wynika to z faktu, że prawo autorskie chroni przede wszystkim efekty twórczej działalności człowieka.
Takie podejście znajduje odzwierciedlenie również w polskich przepisach. Zgodnie z art. 1 ust. 1 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych przedmiotem prawa autorskiego jest każdy przejaw działalności twórczej o indywidualnym charakterze, ustalony w jakiejkolwiek postaci. Ochrona przysługuje zatem wyłącznie rezultatom, które stanowią efekt twórczego wkładu człowieka.
W przypadku materiałów wygenerowanych wyłącznie przez model AI pojawiają się poważne wątpliwości, czy spełniają one powyższe przesłanki. Algorytmy nie tworzą bowiem w sposób twórczy w rozumieniu prawa autorskiego, lecz generują rezultaty na podstawie wyuczonych zależności oraz danych wykorzystanych w procesie trenowania modelu.
Konsekwencje takiego stanu rzeczy są istotne z perspektywy przedsiębiorców. Jeżeli wygenerowany materiał nie zostanie uznany za utwór, nie powstaną autorskie prawa osobiste ani autorskie prawa majątkowe, które mogłyby zostać skutecznie przeniesione na zamawiającego lub objęte licencją.
Pamiętaj!
Nie każdy projekt powstały z wykorzystaniem AI pozostaje poza ochroną prawa autorskiego. Jeżeli człowiek wniesie do procesu twórczego istotny i indywidualny wkład – przykładowo poprzez twórczą modyfikację, opracowanie lub rozwinięcie wygenerowanego materiału – taki rezultat może zostać uznany za utwór i korzystać z ochrony przewidzianej w przepisach prawa autorskiego.
Z perspektywy budowania marki oznacza to, że korzystanie z narzędzi AI do projektowania logo lub innych elementów identyfikacji wizualnej wymaga szczególnej ostrożności. Sam fakt wygenerowania oznaczenia przez sztuczną inteligencję nie daje bowiem gwarancji uzyskania wyłącznych praw do projektu ani pewności, że podobny rezultat nie zostanie wygenerowany również dla innych użytkowników.
Czy obraz stworzy przez AI może stać się utworem?
Nieco inaczej przedstawia się sytuacja znaków towarowych lub projektów graficznych wygenerowanych przy użyciu sztucznej inteligencji, które następnie zostały twórczo opracowane przez człowieka, np. grafika.
W takich przypadkach kluczowe znaczenie ma zakres i charakter wkładu ludzkiego. Jeżeli ingerencja ma charakter twórczy i prowadzi do powstania indywidualnego efektu końcowego, możliwe jest uznanie takiego rezultatu za utwór w rozumieniu prawa autorskiego.
W praktyce oznacza to, że ochrona może powstać w szczególności wtedy, gdy:
- dochodzi do istotnej, twórczej modyfikacji kompozycji (a nie jedynie do zmian technicznych, takich jak korekta kolorystyki czy drobne usunięcie elementów),
- następuje autorskie łączenie i zestawianie różnych wygenerowanych przez AI elementów w nową, spójną całość,
- wprowadzane są zmiany i poprawki wynikające z koncepcji twórczej projektanta oraz wytycznych klienta, przy czym warto zadbać o ich odpowiednie udokumentowanie.
Nie istnieją jednak jednoznaczne i precyzyjne kryteria pozwalające w sposób sztywny określić granicę między prostą modyfikacją a twórczym opracowaniem utworu. Ocena zawsze ma charakter indywidualny i zależy od konkretnego przypadku.
Z tego względu w praktyce przyjmuje się ostrożne podejście – im większy i bardziej twórczy zakres ingerencji człowieka w materiał wygenerowany przez AI, tym mniejsze ryzyko zakwestionowania jego statusu jako utworu.
Twoja firma wspiera branżę kreatywną za pomocą narzędzi AI? Zobacz, jak możemy Ci pomóc: https://rpms.pl/obsluga-prawna-ai/.
Czy można zarejestrować znak towarowy wygenerowany z AI?
Zasadniczo nie ma przeciwwskazań, aby zarejestrować graficzny lub słowno-graficzny znak towarowy, nawet jeżeli został on wygenerowany przy wykorzystaniu narzędzi sztucznej inteligencji. Urzędy patentowe dokonują oceny przede wszystkim tego, czy dane oznaczenie spełnia przesłanki zdolności rejestrowej i odróżniającej w obrocie gospodarczym, a nie tego, jakimi narzędziami zostało stworzone.
Należy jednak pamiętać, że w wielu jurysdykcjach, w tym w prawie polskim, ochrona prawa autorskiego przysługuje wyłącznie rezultatom działalności twórczej człowieka. W konsekwencji materiały wygenerowane wyłącznie przez AI mogą nie korzystać z ochrony autorskoprawnej. Oznacza to, że nawet przy uzyskaniu rejestracji znaku towarowego, sam jego graficzny element może nie być dodatkowo chroniony prawem autorskim.
Warto również mieć na uwadze, że rejestracja znaku towarowego nie daje ochrony absolutnej. Jeżeli wystąpią względne przeszkody rejestrowe, a podmiot trzeci skutecznie podważy ważność rejestracji (np. poprzez sprzeciw lub wniosek o unieważnienie), może dojść do utraty prawa ochronnego na znak towarowy. W takiej sytuacji ochrona wynikająca z rejestracji zostaje w praktyce wyeliminowana, co znacząco ogranicza możliwości prawnego zabezpieczenia oznaczenia na rynku.
Przygotujemy dla Ciebie procesy pozwalające na bezpieczną pracę z AI: https://rpms.pl/ai-act-najwazniejsze-informacje/.
Kto ponosi odpowiedzialność za naruszenie IP przez AI?
Sztuczna inteligencja rozwija swoje możliwości w procesie tzw. uczenia maszynowego, polegającego na analizie dużych zbiorów istniejących treści, w tym również utworów chronionych prawem autorskim. Należy jednak podkreślić, że systemy AI nie posiadają osobowości prawnej ani zdolności prawnej, a zatem nie mogą ponosić odpowiedzialności za ewentualne naruszenia praw własności intelektualnej.
W konsekwencji ewentualna odpowiedzialność co do zasady spoczywa na użytkowniku narzędzia, który wykorzystuje wygenerowany przez AI rezultat w obrocie. W praktyce oznacza to, że roszczenia mogą być kierowane bezpośrednio przeciwko klientowi lub przedsiębiorcy korzystającemu z danego rozwiązania. W określonych sytuacjach może on następnie dochodzić roszczeń regresowych wobec podmiotów, które uczestniczyły w procesie tworzenia lub dostarczenia narzędzia – o ile istnieją ku temu podstawy umowne lub deliktowe.
Najczęściej do potencjalnych naruszeń dochodzi w sytuacji, gdy wygenerowany przez AI rezultat jest bardzo podobny lub wręcz identyczny z już istniejącym utworem, co może prowadzić do zarzutu plagiatu lub naruszenia praw autorskich.
Jak zwiększyć bezpieczeństwo przy projektowaniu logotypów i znaków towarowych?
Jeżeli projektujesz logotypy lub znaki towarowe z wykorzystaniem narzędzi sztucznej inteligencji, warto wdrożyć odpowiednie środki ostrożności, które ograniczą ryzyko odpowiedzialności wobec klientów oraz podmiotów trzecich. Kluczowe znaczenie ma właściwe zarządzanie procesem twórczym oraz dokumentacja podejmowanych działań.
Wprowadź politykę korzystania z AI w firmie
Opracuj politykę korzystania z narzędzi AI w swojej organizacji. To zestaw instrukcji, który określa m.in.:
- z jakich narzędzi AI można korzystać, a kiedy jest to niedozwolone lub wymaga zgody np. zarządu,
- jak mają być modyfikowane rezultaty pracy AI,
- jak dokumentować prace AI,
- co dokładnie znaczą pojęcia użyte w polityce, np. generative AI, shadow AI,
- jakie są skutki naruszenia polityki AI,
- jakie informacje nie mogą zostać użyte do trenowania modelu.
Pamiętaj, aby politykę AI cyklicznie odświeżać i uzupełniać, w miarę jak Twoja organizacja korzysta z coraz nowszych narzędzi.
Zawsze modyfikuj efekt pracy algorytmu
Podstawą bezpiecznego korzystania z narzędzi sztucznej inteligencji jest twórcze przetworzenie wygenerowanego rezultatu. Kluczowe jest, aby nie ograniczać się wyłącznie do automatycznie wygenerowanego efektu, lecz wprowadzać istotny wkład własny człowieka.
Należy przy tym zachować ostrożność wobec tzw. „humanizerów”, czyli narzędzi AI, które automatycznie modyfikują treści w celu nadania im bardziej „ludzkiego” charakteru. Samo użycie takich rozwiązań co do zasady nie przesądza o powstaniu utworu – konieczny jest realny, twórczy udział człowieka w opracowaniu końcowego rezultatu.
Warto pamiętać, że wygenerowany przez AI rezultat może stanowić inspirację, jednak jego bezpośrednie wykorzystanie bez istotnych modyfikacji może wiązać się z ryzykiem naruszenia praw autorskich do istniejących utworów. W praktyce oznacza to konieczność każdorazowej oceny, czy finalny efekt nie wykazuje zbyt daleko idących podobieństw do cudzych dzieł.
Narzędzia weryfikujące treści AI
Na rynku dostępne są różne narzędzia służące do oceny, czy dana treść została wygenerowana przez AI. Należy jednak podchodzić do nich ostrożnie – ich wyniki mają charakter pomocniczy i nie stanowią wiarygodnego dowodu w postępowaniach spornych, w szczególności przed sądem.
Dodatkowo większość takich narzędzi nie ujawnia w pełni metodologii działania, a ich skuteczność może być ograniczona, zwłaszcza w przypadku treści w języku polskim. W konsekwencji wynik „100% human made” lub „AI generated” nie może być traktowany jako rozstrzygający.
Zadbaj o odpowiednie postanowienia umowne
W celu ograniczenia ryzyk warto odpowiednio uregulować kwestie wykorzystania narzędzi AI w relacjach z kontrahentami. Dobrym rozwiązaniem jest poinformowanie klienta o stosowaniu AI w procesie tworzenia oraz określenie zasad odpowiedzialności i akceptacji końcowego rezultatu.
Należy również mieć na uwadze, że przepisy wynikające z AI Act przewidują szczególne obowiązki w odniesieniu do określonych kategorii treści, w tym tzw. deepfake’ów, czyli materiałów generowanych przez AI, które mogą wprowadzać odbiorców w błąd co do ich autentyczności.
Sprawdzaj regulaminy narzędzi AI
Każde narzędzie oparte na sztucznej inteligencji działa w oparciu o regulamin (Terms of Service), który określa warunki jego używania, w tym zasady wykorzystania komercyjnego wygenerowanych treści, zakres licencji oraz ewentualne ograniczenia odpowiedzialności dostawcy.
Warto każdorazowo weryfikować te dokumenty, w szczególności pod kątem:
- możliwości komercyjnego wykorzystania rezultatów,
- zasad przetwarzania danych wejściowych,
- wykorzystywania technologii zewnętrznych (np. API),
- ograniczeń odpowiedzialności dostawcy.
Należy pamiętać, że odpowiedzialność za treści wprowadzane do systemu co do zasady ponosi użytkownik. Nie powinien on przekazywać danych naruszających prawa osób trzecich, danych osobowych bez podstawy prawnej, informacji poufnych, tajemnic przedsiębiorstwa ani innych informacji, których ujawnienie mogłoby rodzić ryzyko prawne lub biznesowe.
W przypadku naruszenia regulaminu dostawcy mogą zastosować środki ochronne, takie jak:
- czasowe ograniczenie dostępu do usługi,
- blokada wybranych zapytań,
- limitowanie liczby żądań,
- blokada adresu IP lub ruchu automatycznego,
- wyłączenie określonych funkcjonalności,
- zgłoszenie poważnych naruszeń właściwym organom, jeżeli wymagają tego przepisy prawa.
Wykorzystujesz AI w pracach graficznych? Sprawdź, jak możemy Ci pomóc
Jeżeli w swojej działalności wykorzystujesz narzędzia AI do tworzenia grafik, treści lub innych materiałów potencjalnie chronionych prawem autorskim, warto wdrożyć odpowiednie procedury wewnętrzne, które ograniczą ryzyka prawne i operacyjne.
W ramach naszej praktyki wspieramy klientów w szczególności poprzez:
- analizę regulaminów narzędzi AI i opracowanie wytycznych dla zespołów,
- szkolenia z bezpiecznego i zgodnego z prawem wykorzystania AI,
- przygotowanie wewnętrznych polityk korzystania z AI,
- analizę rozwiązań opartych o API i integracje systemowe,
- przygotowanie umów przenoszących prawa autorskie lub licencji,
- rejestrację znaków towarowych oraz wsparcie w ich ochronie.
W razie potrzeby zapraszamy do kontaktu pod numerem 61 307 09 91 lub mailowo: kancelaria@rpms.pl.
FAQ – Logo wygenerowana przez AI a prawa autorska
Grafik przygotował na zamówienie wzór znaku towarowego przy użyciu narzędzi AI. Następnie oznaczenie zostało zgłoszone jako znak towarowy, ale konkurencja wniosła sprzeciw, wskazując na jego podobieństwo do wcześniejszej rejestracji. Czy taki znak może uzyskać ochronę?
Ostateczne rozstrzygnięcie zależy od wyniku postępowania sprzeciwowego. Urząd bada przesłanki rejestrowe, w tym ryzyko wprowadzenia odbiorców w błąd ze względu na podobieństwo znaków. Dlatego przed zgłoszeniem warto przeprowadzić badanie zdolności rejestrowej (tzw. clearance search), które pozwala ograniczyć ryzyko sporu.
Czy można przenieść prawa autorskie do logotypu wygenerowanego przez AI?
Co do zasady przeniesienie praw autorskich będzie możliwe wyłącznie wtedy, gdy dany rezultat spełnia przesłanki utworu w rozumieniu prawa autorskiego, tj. stanowi przejaw twórczej działalności człowieka. W przypadku czysto automatycznych wyników AI powstają istotne wątpliwości co do istnienia ochrony autorskoprawnej, dlatego kluczowe jest zapewnienie odpowiedniego, twórczego wkładu człowieka w finalny projekt.