Anna-Maria Sobczak
|
16 sierpnia 2022
Spis treści

Przy niektórych logotypach można dostrzec symbol litery „R” wpisany w okrąg. To jeden ze sposobów ochrony własności intelektualnej, a dokładniej znaku towarowego. Warto odpowiedzieć na pytanie kiedy można posługiwać się takim oznaczeniem, jakie prawa daje wykorzystanie ® i co odróżnia go od innych skrótów przy nazwie firmy?

Co oznacza symbol ®?

Wykorzystanie symbolu przedstawiającego literę „R” wpisaną w okrąg oznacza, że dane logo stanowi znak towarowy, który został zarejestrowany w urzędzie patentowym (oznaczenie pochodzi od angielskiego określenia registered).

Zgodnie z art. 120 ustawy prawo własności przemysłowej znakiem towarowym jest każde oznaczenie umożliwiające odróżnienie towarów jednego przedsiębiorstwa od towarów innego przedsiębiorstwa. Zasadniczym warunkiem udzielenia takiej ochrony jest przedstawienie znaku towarowego w postaci, którą da się odzwierciedlić i jednoznacznie określić zakres oraz przedmiot udzielanej ochrony.

Na zarejestrowany znak towarowy udziela się prawo ochronne, które daje wyłączność na korzystanie z danego oznaczenia i znacząco ułatwia zablokowanie prób zgłoszenia takiego samego lub podobnego oznaczenia przez konkurencję. Zarejestrowanie znaku towarowego sprawia, że przedsiębiorca może zgodnie z prawem używać znacznika ® przy swoim oznaczeniu.

Choć może się wydawać, żę zarejestrowanie firmy i wybranie dla niej nazwy już samo w sobie upoważnia do wykorzystania oznaczenia, jest to duży błąd, którego popełnienie może być dla firmy kosztowne.

Zarejestrowany a niezarejestrowany znak towarowy

W kontekście rejestracji znaków towarowych warto zwrócić uwagę, że wyróżnia się również niezarejestrowane znaki towarowe. W ich przypadku zakres ochrony będzie jednak węższy, a obowiązki przedsiębiorcy, zwłaszcza w w aspekcie procesowym większe.

Ochrona niezarejestrowanego znaku towarowego odbywa się na podstawie przepisów ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji. Zgodnie z art. 5 tego aktu prawnego czynem nieuczciwej konkurencji jest takie oznaczenie przedsiębiorstwa, które może wprowadzić klientów w błąd co do jego tożsamości, przez używanie:

  • firmy;

  • nazwy;

  • godła;

  • skrótu literowego;

  • innego charakterystycznego symbolu wcześniej używanego, zgodnie z prawem, do oznaczania innego przedsiębiorstwa.

W praktyce firma dochodząca ochrony niezarejestrowanego znaku towarowego będzie musiała każdorazowo wykazywać, że to ona jako pierwsza zaczęła posługiwać się danym oznaczeniem, a konkurencja jedynie je skopiowała. To duże ryzyko procesowe, które wiąże się z niepewnym wynikiem postępowania dowodowego.

Wprawdzie ochrona znaku niezarejestrowanego jest bezpłatna (rejestracja znaku w urzędzie patentowym wymaga uiszczania opłat urzędowych), ale zakres terytorialny pozostaje w ścisłym związku z terytorium prowadzonej działalności. W przypadku rejestracji znaku będzie się ona rozciągała na:

  • terytorium Rzeczypospolitej Polskiej – w przypadku krajowego trybu rejestracji;

  • terytorium Unii Europejskiej – w przypadku wspólnotowego trybu rejestracji;

  • na wybrane kraje świata – w przypadku rejestracji znaku towarowego za pośrednictwem WIPO.

Ochrona znaku niezarejestrowanego – choć słabsza – co do zasady jest nieograniczona w czasie. W przypadku znaku zarejestrowanego ochronę wynikającą ze świadectwa ochronnego trzeba odnawiać co 10 lat, ale również nie jest ograniczona reżimem czasowym i możliwe jest przejście prawa ochronnego na znak towarowy po śmierci na spadkobierców.

TSUE w wyroku z dnia 29 marca 2011 r., sygn. C-96/09 Budvar vs. Anheuser odniósł się do art. 8 ust. 4 rozporządzenia w sprawie wspólnotowego znaku towarowego (obecnie rozporządzenie w sprawie znaku towarowego Unii Europejskiej). Wskazał, że jedną ze względnych podstaw odmowy rejestracji wspólnotowego znaku towarowego może być wcześniejszy niezarejestrowany znak towarowy lub inne oznaczenie używane w obrocie gospodarczym.

Jak przebiega rejestracja znaku towarowego?

Decydując się na formalną ochronę znaku towarowego, przedsiębiorca musi wybrać, w jakim trybie chce o nią wystąpić. Dopuszcza się trzy procedury rejestracji:

  • krajową;

W toku rejestracji urząd patentowy bada bezwzględne przesłanki odmowy rejestracji. Jeżeli ich nie stwierdzi, stosowna informacja pojawia się w biuletynie urzędu, a konkurencja w terminie 3 miesięcy od publikacji może zgłosić sprzeciw (okres sprzeciwowy). Ochrona udzielana jest na 10 lat. Przed upływem tego okresu przedsiębiorca może wystąpić o jej przedłużenie.

  • wspólnotową;

Procedura wspólnotowa jest koordynowana przez EUIPO i obejmuje ochroną teren całej Unii Europejskiej, w tym Polskę. Zgłaszający może wybrać jedną z dwóch procedur – zwykłą lub przyspieszoną (ang. Fast Track). Ta druga opcja jest dostępna w sytuacji, kiedy towary i usługi oznaczone znakiem zostały zaakceptowane przez EUIPO, a zgłaszający uiścił opłatę we wskazanym terminie.

  • na wybrane kraje świata

Ochrona międzynarodowa udzielana jest na wybraną wiązkę krajów świata. Ma ona charakter uzupełniający, co oznacza, że w pierwszej kolejności zgłaszający musi uzyskać ochronę w jednym z dwóch, wskazanych wyżej trybów. Wniosek składany jest do macierzystego urzędu patentowego, który przekazuje go do WIPO.

Model rejestracji powinien być każdorazowo dopasowany do strategii ekspansji przedsiębiorstwa i tego, czy zamierza ono oferować swoje towary lub usługi klientom lub kontrahentom zagranicznym.

Niezarejestrowany znak towarowy a oznaczenie ®

Należy podkreślić, że wykorzystywanie oznaczenia ® przez firmę, która nie uzyskała świadectwa ochronnego na dany znak towarowy, jest sprzeczne z przepisami prawa. Artykuł 153 ustawy prawo własności przemysłowej w ust. 1 wskazuje, że przez uzyskanie prawa ochronnego nabywa się prawo wyłącznego używania znaku towarowego w sposób zarobkowy lub zawodowy na całym obszarze Rzeczypospolitej Polskiej. Jednocześnie w ustępie 13 ustawodawca podkreślił, że uprawniony może wskazać, że jego znak został zarejestrowany , poprzez umieszczenie w sąsiedztwie znaku towarowego litery „R” wpisanej w okrąg.

Można więc przyjąć, że samo wykorzystanie oznaczenie ® nie daje podmiotowi żadnych uprawnień związanych z dodatkową ochroną znaku, ani nie umacnia jego pozycji procesowej. Stanowi jedynie podkreślenie przysługujących mu z mocy samej rejestracji uprawnień.

Co ciekawe, stosowanie znaku „R” nie jest obligatoryjne. Wiele powszechnie znanych marek z niego nie korzysta, ponieważ nikt nie ma wątpliwości, że posiadają oni zarejestrowane znaki towarowe (np. Google).

Tym samym wykorzystanie ® jest prerogatywą, ale nie obowiązkiem podmiotu korzystającego z ochrony. Jednakże w przypadku większości firm działających na rynku międzynarodowym można spotkać się z praktyką, która przewiduje umieszczanie oznaczenia ® na swoich towarach, bowiem nie ulega wątpliwości, że większość odbiorców postrzega taką nazwę jako bardziej prestiżową.

Sankcje za bezprawne wykorzystanie znaku ®

Wykorzystywanie oznaczenia rejestracji znaku towarowego bez uprawnień rodzi szereg konsekwencji na gruncie przepisów. Firma decydująca się na takie działanie musi mieć świadomość, że w tym przypadku prestiż wynikający ze stworzenia wrażenia renomy może być okupiony dotkliwą sankcją.

  • Kary na gruncie ustawy prawo własności przemysłowej

Przede wszystkim, zgodnie z art. 308 ustawy prawo własności przemysłowej, kto wprowadza do obrotu towary oznaczone znakiem towarowym z wyróżnikiem mającym wywołać mylne mniemanie, że przedmioty te korzystają z takiej ochrony, podlega karze grzywny.

Grzywna wyliczana jest w oparciu o przepisy ustawy kodeks wykroczeń. Stosownie do art. 24 §1 tej ustawy grzywnę wymierza się w wysokości od 20 do 5000 zł. Warto jednak pamiętać, że sąd każdorazowo bierze pod uwagę skalę i powagę naruszenia. Mając na względzie, że w przypadku własności przemysłowej naruszenia często mają charakter globalny, trzeba liczyć się z wymiarem kary bliższym górnej granicy ustawowego zagrożenia.

  • Kary na gruncie ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji

Bezprawne umieszczanie oznaczenia ® sankcjonuje również ustawa o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji. Zgodnie z jej art. 14 czynem nieuczciwej konkurencji jest rozpowszechnianie nieprawdziwych lub wprowadzających w błąd wiadomości o swoim lub innym przedsiębiorcy albo przedsiębiorstwie, w celu przysporzenia korzyści lub wyrządzenia szkody. W szczególności takie informacje mogą dotyczyć:

    • osób kierujących przedsiębiorstwem;

    • wytwarzanych towarów lub świadczonych usług;

    • stosowanych cen;

    • sytuacji gospodarczej lub prawnej.

Ustawodawca z naruszeniem z art. 14 ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji zrównał także posługiwanie się:

    • nieprzysługującymi lub nieścisłymi tytułami, stopniami albo innymi informacjami o kwalifikacjach pracowników;

    • nieprawdziwymi atestami;

    • nierzetelnymi wynikami badań;

    • nierzetelnymi informacjami o wyróżnieniach albo oznaczeniach produktów lub usług.

Trzeba pamiętać, że wymieniony katalog naruszeń ma charakter otwarty i wprowadzeniem w błąd będzie również umieszczenie bezprawnego oznaczenia ®. Nadal jednak jest to przestępstwo kierunkowe i konieczne będzie wykazanie zamiaru odniesienia korzyści, lub wyrządzenia szkody po stronie przedsiębiorcy, który się go dopuścił.

Przedsiębiorcy, którego interes został naruszony lub zagrożony przez czyn nieuczciwej konkurencji, zgodnie z art. 18 ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji może skorzystać z katalogu roszczeń. Obejmują one żądanie:

  • zaniechania niedozwolonych działań;

  • usunięcia skutków niedozwolonych działań;

  • złożenia jednokrotnego lub wielokrotnego oświadczenia odpowiedniej treści i w odpowiedniej formie;

  • naprawienia szkody na zasadach ogólnych;

  • wydanie bezpodstawnie uzyskanych korzyści;

  • zasądzenie odpowiedniej sumy pieniężnej na określony cel społeczny związany ze wspieraniem kultury polskiej lub ochroną dziedzictwa narodowego w przypadku zawinienia po stronie naruszyciela.

Na wniosek uprawnionego, Sąd może orzec również o przedmiotach powiązanych z popełnionym czynem, w szczególności opakowaniach, materiałach reklamowych lub wyrobach. Orzeczenie może obejmować zarówno ich zniszczenie, jak i zaliczenie na poczet odszkodowania.

Ustawa o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji w art. 18a przerzuca ciężar dowodu prawdziwości oznaczeń, informacji lub wypowiedzi na podmiot, któremu zarzuca się popełnienie czynu nieuczciwej konkurencji. Trzeba o tym pamiętać, planując ewentualną linię ofensywną lub defensywną. Dlatego w przypadku sporu warto rozważyć skorzystanie z usług kancelarii specjalizującej się w prawie nieuczciwej konkurencji.

Co z oznaczeniami „TM”, „SM” oraz „C”?

Firmy, które chcą dodać wyróżnik przy swojej nazwie, mają do dyspozycji również inne rozwiązania, które jednak nie są tak popularne. Ich wykorzystanie nie zawsze będzie wymagało podjęcia działań prawnych w celu aktualizacji ochrony.

Litera „C” wpisana w okrąg określa, że danemu podmiotowi przysługują prawa autorskie do stworzonego utworu (ang. copyright). Są one przyznawana na gruncie przepisów o prawie autorskim i wynikają z samego faktu stworzenia danego dzieła. W naszym ustawodawstwie nie trzeba ich rejestrować ani zgłaszać, aby móc korzystać z ochrony. Prawa autorskie zawsze przysługują twórcy. Może on jednak przenieść na inny podmiot prawa do autorskich praw majątkowych np. na mocy umowy licencji. Wtedy z oznaczenia „C” będzie mógł również korzystać inny przedsiębiorca.

Oznaczenie „TM” (ang. trademark) oznacza znak towarowy. Może być umieszczony przez przedsiębiorcę obok loga, które uznaje on za swoje oznaczenie handlowe. „TM” nie niesie ze sobą szczególnej, formalnej ochrony, a przede wszystkim nie oznacza, że dany znak został zgłoszony w urzędzie patentowym (w amerykańskiej praktyce IP oznaczenie „TM” odnosi się właśnie do znaków niezarejestrowanych, jednak trzeba zwrócić uwage na faktu, że w USA obowiązuje zasada first to use a „użycie” musi spełniać określone kryteria, aby się kwalifikować.). Nadal jednak przedsiębiorca może domagać się ochrony na zasadach ogólnych, np. w oparciu o ustawę o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji.

Wreszcie, „SM” (ang. Service Mark, znak usługowy) stanowi alternatywę dla „TM”, ale wykorzystują go przedsiębiorcy, którzy oprócz sprzedaży dóbr świadczą również usługi. Oba oznaczenia mają walor głównie wizerunkowy.

Nieco rzadziej można spotkać się również z „G” do oznaczenia zarejestrowanych oznaczeń geograficznych oraz „T” w odniesieniu do zarejestrowanych topografii układów scalonych.

Wiedza na temat tego, którego oznaczenia własności przemysłowej używać nie tylko wpływa pozytywnie na budowę marki, ale pozwala również uniknąć konsekwencji prawnych za naruszenie obowiązujących przepisów.

Pytania i odpowiedzi

Koszt rejestracji uzależniony jest od wybranej procedury. W Polsce opłaty uiszczane są w walucie PLN (osobno za zgłoszenie, rozszerzenie klas, oświadczenie o korzystaniu z pierwszeństwa i publikację). Koszt ochrony na tereine UE jest liczony w EUR, a ochrony międzynarodowej w CHF. Dodatkowo niektóre kraje wprowadziły swoje lokalne opłaty.

Nie i grozi za to kara tak, jak za bezprawne wykorzystanie oznaczenia ®. Wzór przemysłowy może być oznakowany numerem nadanym w trakcie procesu rejestracji, np. RCD-000033550-0001 (ang. Registered Community Design). Dodatkowo istnieje możliwość, że pod konkretnym zdjęciem wzoru napiszemy, że został on zarejestrowany we właściwym urzędzie patentowym i podlega ochronie.

Rejestracja znaku towarowego nie jest obowiązkowa, ale daje przedsiębiorcy znaczne korzyści. Przede wszystkim pozwala na skuteczną ochronę swoich praw i znacząco ułatwia walkę z nieuczciwą konkurencją. Dzięki umowom licencyjnym na znaku towarowym można także uzyskać dla siebie korzyści finansowe.


Zaufali nam:


Oceń