Określenie, kto może być beneficjentem fundacji rodzinnej, to jedna z kluczowych decyzji przy tworzeniu tej struktury. W praktyce, to od dobrze zaprojektowanej listy beneficjentów zależy, czy fundacja będzie realnym narzędziem sukcesji i ochrony majątku, czy raczej źródłem sporów i chaosu decyzyjnego. Ustawodawca zostawił fundatorowi szeroką swobodę wyboru w tym zakresie, ale źle sformułowany statut i lista beneficjentów mogą skutecznie zniweczyć cel powołania i istnienia fundacji.
W tym artykule przeczytasz o tym:
- kto może zostać beneficjentem fundacji rodzinnej
- jak fundator może „zaprojektować” krąg beneficjentów
- jakie znaczenie mają warunki i terminy (wiek, nauka, aktywność w biznesie) dla prawa do świadczeń
- jak traktować małoletnich, osoby ubezwłasnowolnione i organizacje pozarządowe jako beneficjentów
- czy fundator sam może być beneficjentem i jak to wpływa na ochronę majątku
Beneficjenci fundacji rodzinnej – podstawowe zasady
Ustawa o fundacji rodzinnej wprost wskazuje, że beneficjentem może być osoba fizyczna oraz organizacja pozarządowa prowadząca działalność pożytku publicznego. Beneficjent nie musi być w jakikolwiek sposób spokrewniony z fundatorem – może to być członek rodziny, osoba zaufana spoza rodziny, a także inne podmioty.
W praktyce najczęściej beneficjentami są dzieci, małżonek, wnuki fundatora oraz inne osoby bliskie, ale ustawowo nic nie stoi na przeszkodzie, by do tego grona dołączyć np. kluczowych współpracowników, menedżerów, czy fundacje i stowarzyszenia realizujące określone cele społeczne.
Jak fundator może określić beneficjentów?
Fundator ma do dyspozycji dwa główne modele na określenie kto może być beneficjentem fundacji rodzinnej. Może to zrobić zarówno poprzez wskazanie konkretnych osób lub podmiotów, jak i przez opisanie cech, warunków, które muszą spełniać. W statucie przyznano uprawnienie do uczestnictwa w zgromadzeniu tylko tym beneficjentom, których fundator wyraźnie do tego dopuści, ponieważ ten organ tworzą tylko wybrani beneficjenci. Drugie rozwiązanie daje większą elastyczność i pozwala objąć statusem beneficjenta także osoby, które pojawią się w rodzinie dopiero w przyszłości:
- wskazanie imienne – np. „Jan Kowalski, Anna Kowalska”,
- określenie beneficjentów przez określone kryteria – np. „zstępni fundatora”, „dzieci rodzone i przysposobione”, „organizacje pozarządowe prowadzące działalność pożytku publicznego w obszarze edukacji”.
Wskazanie imienne daje dużą pewność tego, kto jest beneficjentem, ale wymaga zmiany statutu przy każdej modyfikacji kręgu uprawnionych (np. narodziny kolejnych dzieci, rozwody, konflikty). Projektując taką listę, warto od razu ustalić zasady uczestnictwa w zgromadzeniu beneficjentów oraz kręgu beneficjentów dopuszczonych do tego organu. Kryteria bardziej abstrakcyjne automatycznie kwalifikują kolejne osoby spełniające warunki (np. przyszłe wnuki), ale wymagają bardzo precyzyjnego języka – nieostre sformułowania typu „członkowie rodziny fundatora” mogą prowadzić do sporów.
Z tego powodu w praktyce często stosuje się model mieszany: pierwsze pokolenie beneficjentów sprecyzowane imiennie, a kolejne – poprzez jasne kryteria (np. „zstępni X i Y”).
Kategorie beneficjentów i warunki
Ustawa dopuszcza uzależnianie świadczeń od warunku lub terminu – fundator może np. zdecydować, że środki na edukację przysługują do 25. roku życia, a dodatkowe wypłaty są możliwe dopiero po ukończeniu określonych studiów albo wejściu do biznesu rodzinnego. Warto przy tym rozróżnić dwie konstrukcje:
- beneficjent ma status bezwarunkowy, ale konkretne świadczenia są warunkowe (np. wypłata dopiero po ziszczeniu się warunku),
- warunkowy jest sam status beneficjenta – do czasu spełnienia warunku dana osoba nie ma praw organizacyjnych, np. prawa do udziału w zgromadzeniu beneficjentów jako organie uchwałodawczym, którego zadania i zakres kompetencji dotyczą podejmowanie uchwał, a nie bieżącej działalności fundacji.
To rozróżnienie ma duże znaczenie przy sporach – nieprecyzyjny zapis będzie z reguły interpretowany na korzyść szerszego rozumienia statusu beneficjenta. Statut fundacji rodzinnej może rozróżniać kilka kategorii beneficjentów, np.:
- beneficjenci główni – otrzymują regularne świadczenia (utrzymanie, edukacja, środki na inwestycje), często mają prawo głosu w zgromadzeniu beneficjentów;
- beneficjenci warunkowi – ich uprawnienia „aktywują się” dopiero po spełnieniu określonych warunków (osiągnięcie wieku, ukończenie studiów, praca w rodzinnej firmie przez określony czas);
- pozostali beneficjenci – nie odbierają regularnych świadczeń, ale są uprawnieni do majątku na wypadek rozwiązania fundacji.
Pamiętaj!
Samo przyznanie prawa głosu w zgromadzeniu beneficjentów nie oznacza udziału w bieżącym zarządzaniu ani angażowania się w funkcjonowaniu fundacji.
Potrzebujesz wsparcia przy określeniu kręgu, uprawnień i obowiązków, beneficjentów Twojej fundacji? Napisz na adres mailowy: kancelaria@rpms.pl lub zadzwoń pod numer: 61 307 09 91.
Organizacje pozarządowe jako beneficjenci fundacji rodzinnej
Beneficjentem może być również organizacja pozarządowa prowadząca działalność pożytku publicznego – najczęściej fundacja lub stowarzyszenie. Ustawowe wymogi obejmują:
- status NGO,
- brak celu zarobkowego,
- rzeczywiste prowadzenie działalności pożytku publicznego (a nie tylko deklaracja w statucie).
Ten trzeci element jest „ruchomy” – organizacja może w pewnym momencie zaprzestać działalności pożytku publicznego. Dlatego przy zapisywaniu NGO jako beneficjenta praktycznie zaleca się konstrukcję warunkową: świadczenia przysługują tak długo, jak długo organizacja faktycznie spełnia kryteria.
Małoletni i osoby bez pełnej zdolności do czynności prawnych jako beneficjenci
Ustawa nie wymaga, aby beneficjent był pełnoletni lub miał pełną zdolność do czynności prawnych – beneficjentem może być więc dziecko, nastolatek czy osoba częściowo ubezwłasnowolniona. Nadanie statusu beneficjenta następuje przez statut i nie wymaga zgody sądu opiekuńczego – podobnie jak powołanie małoletniego do spadku w testamencie.
Przy projektowaniu świadczeń na rzecz dzieci, czy ubezwłasnowolnionych, warto przemyśleć, czy zarząd nad określonymi składnikami majątku (np. udziałami w spółkach, nieruchomościami) ma sprawować rodzic, czy np. wyznaczona osoba trzecia – co można zapisać w statucie. Na etapie wykonywania praw beneficjenta mogą się pojawić kwestie związane z koniecznością uzyskania zgody sądu opiekuńczego, np. w przedmiocie wyrażenia przez małoletniego zgody na rozwiązanie fundacji rodzinnej i beneficjenta rzeczywistego fundacji rodzinnej w przeciwdziałaniu praniu pieniędzy i zgłaszania beneficjentów rzeczywistych w przypadku fundacji rodzinnej na działania podejmowane w ramach walnego zgromadzenia zgromadzenia wspólników.
Czy fundator może być beneficjentem fundacji rodzinnej?
Tak, beneficjentem fundacji rodzinnej może być sam fundator, a w praktyce bywa on niekiedy jedynym beneficjentem w pierwszym etapie funkcjonowania fundacji. To rozwiązanie jest popularne u przedsiębiorców, którzy chcą stopniowo wycofywać się z aktywnego prowadzenia biznesu, jednocześnie zachowując kontrolę nad majątkiem i źródło bieżącego utrzymania. W fundacji rodzinnej taka kontrola nie jest jednak tożsama z własnością, bo zgromadzenie beneficjentów nie ma elementu własnościowego jak w spółkach kapitałowych. Po przeniesieniu majątku do fundacji fundator formalnie traci jego własność, ale może:
- nadal kontrolować sposób zarządzania (np. jako członek zarządu, rady nadzorczej lub podmiot uprawniony do powoływania organów),
- korzystać ekonomicznie z majątku jako beneficjent (świadczenia pieniężne, korzystanie z nieruchomości, świadczenia edukacyjne dla rodziny itd.).
Fundacje rodzinne mają też obowiązek zgłoszenia beneficjentów rzeczywistych do centralnego rejestru beneficjentów rzeczywistych; zgłoszenia trzeba dokonać w ciągu 14 dni, a później wymagają aktualizacji.
Ważne!
Przy planowaniu struktury ważne jest rozdzielenie ról „fundatora” i „beneficjenta” – szczególnie z perspektywy dalszej sukcesji i przekazywania wpływu na fundację kolejnym pokoleniom. Ma to znaczenie także dla ustalenia, kto w rozumieniu ustawy AML sprawuje decydujący wpływ lub pośrednio kontrolę nad fundacją.
Jak Kancelaria RPMS może pomóc przy określaniu beneficjentów fundacji rodzinnej?
Przełożenie ustawowych możliwości na konkretny statut fundacji rodzinnej to zadanie, które wymaga połączenia podejścia prawnego, podatkowego i rodzinno‑biznesowego. Zbyt ogólne postanowienia („rodzina fundatora”, „organizacje pomocowe”) ułatwiają konflikty i utrudniają zarządzanie majątkiem; zbyt sztywne – blokują elastyczność na kolejne pokolenia.
Zespół Kancelarii Prawnej RPMS® Staniszewski & Wspólnicy wspiera przedsiębiorców m.in. w następujących obszarach:
- projektowanie listy beneficjentów (osoby fizyczne, fundator, NGO) i ich kategorii,
- formułowanie bezpiecznych warunków i terminów (wiek, wykształcenie, zaangażowanie w biznes rodzinny),
- dostosowanie struktury beneficjentów do planów sukcesyjnych oraz obowiązków podatkowych,
- opracowanie statutu fundacji rodzinnej i niezbędnej dokumentacji,
- bieżące doradztwo podatkowe i prawne przy tworzeniu i obsłudze działalności fundacji rodzinnej – w tym w zakresie opodatkowania świadczeń dla beneficjentów.
Przeczytaj więcej na temat utworzenia i funkcjonowania fundacji rodzinnej:
👉https://rpms.pl/fundacja-rodzinna-dla-kogo/
👉 https://rpms.pl/jak-zalozyc-fundacje/
👉https://rpms.pl/zalozenie-fundacji-rodzinnej-pare-slow-o-procedurze-rejestracji-fundacji/
👉https://rpms.pl/fundacja-rodzinna-czym-jest-i-jak-dziala/
👉 https://rpms.pl/jaka-dzialalnosc-moze-prowadzic-fundacja-rodzinna/
Jeżeli rozważasz utworzenie fundacji rodzinnej, chcesz bezpiecznie zaplanować krąg beneficjentów lub zweryfikować już przygotowany projekt statutu – skontaktuj się z nami!